ଦ୍ଯୂତପ୍ରିଯଶ୍ଚ କୌନ୍ତେଯୋ ନ ଚ ଜାନାତି ଦେଵିତୁମ୍। ଆହୂତଶ୍ଚୈଷ୍ଯତି ଵ୍ଯକ୍ତଂ ନିତ୍ଯମେଵାହ୍ଵଯତ୍ସ୍ଵଯମ୍
କୁନ୍ତୀର ପୁଅ ଦ୍ୟୂତ ଖେଳକୁ ବହୁତ ପସନ୍ଦ କରେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଭଲଭାବେ ଖେଳିପାରେ ନାହିଁ। ତାକୁ ଡାକିଲେ ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଆସିବ, କାରଣ ସେ ସ୍ୱୟଂ ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଡାକେ।
ନିଯତଂ ତଂ ଵିଜେଷ୍ଯାମି କୃତ୍ଵା ତୁ କପଟଂ ଵିଭୋ। ଆନଯାମି ସମୃଦ୍ଧିଂ ତାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ଚୋପାହ୍ଵଯସ୍ଵ ତମ୍
ମୁଁ ଚତୁରତା ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ତାକୁ ହରାଇଦେବି, ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଧନ ଆଣିଦେବି, ତେଣୁ ତାକୁ ଖେଳିବାକୁ ଡାକ।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ଶକୁନିନା ରାଜା ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତତଃ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରମିଦଂ ଵାକ୍ଯମପଦାନ୍ତରମବ୍ରଵୀତ୍
ଶକୁନି ଏଭଳି କହିବା ପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ତୁରନ୍ତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅଯମୁତ୍ସହତେ ରାଜଞ୍ଶ୍ରିଯମାହର୍ତୁମକ୍ଷଵିତ୍। ଦ୍ଯୂତେନ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ତଦନୁଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି
ହେ ରାଜା, ଏହି ଲୋକ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଧନ ଦ୍ୟୂତ ଦ୍ୱାରା ନେବାକୁ ଆତୁର, ତେଣୁ ଆପଣ ଏହାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।
କ୍ଷତ୍ତା ମନ୍ତ୍ରୀ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସ୍ଥିତୋ ଯସ୍ଯାସ୍ମି ଶାସନେ। ତେନ ସଙ୍ଗମ୍ଯ ଵେତ୍ସ୍ଯାମି କାର୍ଯସ୍ଯାସ୍ଯ ଵିନିଶ୍ଚଯମ୍
ମୁଁ ଯାହାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଛି, ସେହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନ୍ତ୍ରୀ ବିଦୁରଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କେମିତି କରିବା ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବି।
ସ ହି ଧର୍ମଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଦୀର୍ଘଦର୍ଶୀ ପରଂ ହିତମ୍। ଉଭଯୋଟଃ ପକ୍ଷଯୋର୍ଯୁକ୍ତଂ ଵକ୍ଷ୍ଯତ୍ଯର୍ଥଵିନିଶ୍ଚଯମ୍
କାରଣ ସେ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରଥମେ ରଖି, ଦୂରଦର୍ଶୀ ଓ ସବୁଠାରୁ ଭଲ କଥା ଚାହେ, ଦୁଇପକ୍ଷର ଉପକୃତି ହେବା ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଦେଇପାରିବେ।
ନିଵର୍ତଯିଷ୍ଯତି ତ୍ଵାଽସୌ ଯଦି କ୍ଷତ୍ତା ସମେଷ୍ଯତି। ନିଵୃତ୍ତେ ତ୍ଵଯି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ମରିଷ୍ଯେଽହମସଂଶଯମ୍
ଯଦି ବିଦୁର ଆସି ଆପଣଙ୍କୁ ବାରଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ଏହାରୁ ପଛେହଟିବି, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର। ଯଦି ଆପଣ ପଛେହଟିବେ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ମରିଯିବି।
ସ ତ୍ଵଂ ମଯି ମୃତେ ରାଜନ୍ଵିଦୁରେଣ ସୁଖୀ ଭଵ। ଭୋକ୍ଷ୍ଯସେ ପୃଥିଵୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ କିଂ ମଯା ତ୍ଵଂ କରିଷ୍ଯସି।। ଶମ୍ପାଯନ ଉଵାଚ
ହେ ରାଜା, ଯଦି ମୁଁ ମରିଯାଏ, ତେବେ ବିଦୁରଙ୍କ ସହିତ ସୁଖୀ ରୁହନ୍ତୁ। ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ଭୋଗ କରିବେ—ମୋ ସହିତ ଆପଣ କଣ କରିବେ?
ଆର୍ତଵାକ୍ଯଂ ତୁ ତତ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଣଯୋକ୍ତଂ ନିଶମ୍ଯ ସଃ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽବ୍ରଵୀତ୍ପ୍ରେଷ୍ଯନ୍ଦୁର୍ଯୋଧନମତେ ସ୍ଥିତଃ
ତାଙ୍କର ଏହି କଷ୍ଟଭରା ଓ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ମତକୁ ଅନୁସରି କହିଲେ।
ସ୍ଥୂଣାସହସ୍ରୈର୍ବୃହତୀଂ ଶତଦ୍ଵାରାଂ ସଭାଂ ମମ। ମନୋରମାଂ ଦର୍ଶନୀଯାମାଶୁ କୁର୍ଵନ୍ତୁଂ ଶିଲ୍ପିନଃ
କଳାକାରମାନେ ଶୀଘ୍ର ଏକ ଭବ୍ୟ, ହଜାର ଖମ୍ଭା ଓ ଶତଦ୍ୱାର ଥିବା, ଦର୍ଶନୀୟ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ମହାସଭା ତିଆରି କରନ୍ତୁ।
ତତଃ ସଂସ୍ତୀର୍ଯ ରତ୍ନୈସ୍ତାଂ ତକ୍ଷ୍ଣ ଆନାଯ୍ଯ ସର୍ଵଶଃ। ସୁକୃତାଂ ସୁପ୍ରଵେଶାଂ ଚ ନିଵେଦଯତ ମେଽଶନୈଃ
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ସଭାକୁ ଶୋଭିତ କରି, କଳାକାରମାନେ ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ତିଆରି କରି ଏବଂ ସହଜରେ ପ୍ରବେଶ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ କରି, ମୋତେ ତୁରନ୍ତ ଖବର ଦିଅନ୍ତୁ।
ଦୂର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ଶାନ୍ତ୍ଯର୍ଥମିତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଭୂମିପଃ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ମହାରାଜ ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ଵିଦୁରାଯ ଵୈ
ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇ, ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ବିଦୁରଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ।
ଅପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଦୁରଂ ସ୍ଵସ୍ଯନ ନାସୀତ୍କଶ୍ଚିଦ୍ଵିନିଶ୍ଚଯଃ। ଦ୍ଯୂତେ ଦୋଷାଂଶ୍ଚ ଜାନନ୍ସ ପୁତ୍ରସ୍ନେହାଦକୃଷ୍ଯତ
ବିଦୁରଙ୍କୁ ପଚାରିବା ବିନା କେହି କେବେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଉନଥିଲେ; ଦ୍ୟୂତର ଦୋଷ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୁଅ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଇଥିଲେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଦୁରୋ ଧୀମାନ୍କଲିଦ୍ଵାରମୁପସ୍ଥିତମ୍। ଵିନାଶମୁଖମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଦୁର ଦେଖିଲେ ଯେ ବିରୋଧର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଯାଇଛି ଓ ବିନାଶର ପଥ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଇଛି, ସେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ସୋଽଭିଗମ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ଭ୍ରାତା ଭ୍ରାତରମଗ୍ରଜମ୍। ମୂର୍ଧ୍ନା ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚରଣାଵିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ମହାତ୍ମା ବଡ଼ଭାଇଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ନାଭିନନ୍ଦାମି ତେ ରାଜନ୍ଵ୍ଯଵସାଯମିମଂ ପ୍ରଭୋ। ପୁତ୍ରୈର୍ଭେଦୋ ଯଥା ନ ସ୍ଥାଦ୍ଦ୍ଯୂତହେତୋସ୍ତଥା କୁରୁ
ହେ ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ମୁଁ ମଞ୍ଜୁର କରେନି; ଦ୍ୟୂତ ଦ୍ୱାରା ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଭାଜନ ହେଉନାହିଁ—ଏହା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।
କ୍ଷତ୍ତଃ ପୁତ୍ରେଷୁ ପୁତ୍ରୈର୍ମେ କଲହୋ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଯଦି ଦେଵାଃ ପ୍ରସାଦଂ ନଃ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ
ହେ ବିଦୁର, ଦେବତାମାନେ ଯଦି ଆମ ପ୍ରତି କୃପା କରନ୍ତି, ତେବେ ମୋର ପୁଅମାନେ ଓ ତୁମର ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରେ କେବେ କଳହ ହେବ ନାହିଁ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅଶୁଭଂ ଵା ଶୁଭଂ ଵାପି ହିତଂ ଵା ଯଦି ଵାଽହିତମ୍
ଏହା ଶୁଭ ହେଉ କି ଅଶୁଭ, ଭଲ କି ଖରାପ—
ମଯି ସନ୍ନିହିତେ ଦ୍ରୋଣେ ଭୀଷ୍ମେ ତ୍ଵଯି ଚ ଭାରତ। ଅନଯୋ ଦୈଵଵିହିତୋ ନ କଥଞ୍ଚିଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୋ ପାଖରେ ଦ୍ରୋଣ, ଭୀଷ୍ମ ଏବଂ ତୁମେ ଥିବାବେଳେ, ଏହି ଦୁଃଖ ଯାହା ଭାଗ୍ୟର ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, କେବେ ମଧ୍ୟ ଘଟିବ ନାହିଁ।
ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ରଥମାସ୍ଥାଯ ହଯୈର୍ଵାତସମୈର୍ଜଵେ। ଖାଣ୍ଡଵପ୍ରସ୍ଥମଦ୍ଯୈଵ ସମାନଯ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍
ତୁମେ ଏବେ ଯାଅ, ପବନ ସମାନ ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗିତ ରଥ ଚଢ଼ି, ଆଜି ଏଠାରୁ ଖାଣ୍ଡବପ୍ରସ୍ଥକୁ ଯାଇ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ନେଇ ଆଣ।
ନ ଵାଚ୍ଯୋ ଵ୍ଯଵସାଯୋ ମେ ଵିଦୁରୈତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ। ଦୈଵମେଵ ପରଂ ମନ୍ଯେ ଯେନୈତଦୁପପଦ୍ଯତେ
ମୋର ନିଶ୍ଚୟ କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ବିଦୁର, ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି, ଯାହା ଘଟିଛି ତାହାର ମୂଳ କାରଣ ଭାଗ୍ୟକୁ ମୁଁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ମନେ କରେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଵିଦୁରୋ ଧୀମାନ୍ନେଦମସ୍ତୀତି ଚିନ୍ତଯନ୍। ଆପଗେଯଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞମଭ୍ଯଗଚ୍ଛତ୍ସୁଦୁଃ ଖିତଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ବିଦୁର ଚିନ୍ତା କରିଲେ—'ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ'—ଏହି ଭାବେ ଭାବି, ସେ ଆପଣେ ଆପଣେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ଥିବା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
କଥଂ ସମଭଵଦ୍ଦ୍ଯୂତଂ ଭ୍ରାତୄଣାଂ ତନ୍ମହାତ୍ଯଯମ୍। ଯତ୍ର ତଦ୍ଵ୍ଯସନଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପାଣ୍ଡଵୈର୍ମେ ପିତାମହୈଃ
ଭାଇମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ବଡ଼ ଅପମାନ ଯେଉଁ ଜୁଆ ଘଟିଲା, ତାହା କିପରି ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ବଡ଼ମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ପାଇଲେ?
କେ ଚ ତତ୍ର ସମାସ୍ତାରା ରାଜାନୋ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମ। କେ ଚୈନମନ୍ଵମୋଦନ୍ତ କେ ଚୈନଂ ପ୍ରତ୍ଯଷେଧଯନ୍
ଏହି ଅବସରରେ କେଉଁ ରାଜାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ? କେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ସମ୍ମତି ଦେଲେ, ଏବଂ କେଉଁମାନେ ବିରୋଧ କଲେ?
ଵିସ୍ତରେଣୈତଦିଚ୍ଛାମି କଥ୍ଯମାନଂ ତ୍ଵଯା ଦ୍ଵିଜ। ମୂଲଂ ହ୍ଯେତଦ୍ଵିନାଶସ୍ଯ ପୃଥିଵ୍ଯା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ମୁଁ ଚାହେଁ ତୁମେ ଏହି ସବୁ କଥା ଖୁବ୍ ଖୁଲାସାରେ କହ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ; କାରଣ, ଏହି ଘଟଣାଟିଏ ଭୂମିର ବିନାଶର ମୂଳ କାରଣ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ରାଜ୍ଞା ଵ୍ଯାସଶିଷ୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଆଚଚକ୍ଷେଽଥ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵେଦତତ୍ତ୍ଵଵିଦ୍
ରାଜାଙ୍କ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ବେଦର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା, ସେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଖୋଲାସାରେ କହିଦେଲେ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ରାଜ୍ଞା ଵ୍ଯାସଶିଷ୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଆଚଚକ୍ଷେଽଥ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵେଦତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍
ରାଜାଙ୍କ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ବେଦର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା, ସେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଖୋଲାସାରେ କହିଦେଲେ।
ଵିଦୁରସ୍ଯ ମତିଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽମ୍ବିକାସୁତଃ। ଦୁର୍ଯୋଧନମିଦଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ଵିଜନେ ପୁନଃ
ବିଦୁରଙ୍କ ମନ ଅନୁଭବ କରି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ପୁଅ, ଏକାନ୍ତରେ ପୁଣି ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅଲଂ ଦ୍ଯୂତେନ ଗାନ୍ଧାରେ ଵିଦୁରୋ ନ ପ୍ରଶଂସତି। ନ ହ୍ଯସୌ ସୁମହାବୁଦ୍ଧିରହିତଂ ନୋ ଵଦିଷ୍ଯତି
ଏହି ଜୁଆ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯଥେଷ୍ଟ, ହେ ଗାନ୍ଧାରୀପୁତ୍ର; ବିଦୁର ଏହାକୁ ସମ୍ମତି ଦେଉନାହାନ୍ତି। ସେ ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ, ଅନୁଚିତ କଥା କେବେ କହିବେ ନାହିଁ।
ହିତଂ ହି ପରମଂ ମନ୍ଯେ ଵିଦୁରୋ ଯତ୍ପ୍ରଭାଷତେ। କ୍ରିଯତାଂ ପୁତ୍ର ତତ୍ସର୍ଵମେତନ୍ମନ୍ଯେ ହିତଂ ତଵ
ବିଦୁର ଯାହା କହନ୍ତି, ମୁଁ ତାହାକୁ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଉପଦେଶ ଭାବେ ମନେ କରେ; ପୁଅ, ସେହି ସବୁ କଥା କର, କାରଣ ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ।