ଦେଵନାମିଵ ତେ ସର୍ଵଂ ଵାଚି ବଦ୍ଧଂ ନ ସଂଶଯଃ। ସ ଦୀନ ଇଵ ଦୁର୍ଧର୍ଷ କସ୍ମାଚ୍ଛୋଚସି ପୁତ୍ରକ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ସମସ୍ତ କିଛି ତୁମର ଅଛି, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତଥାପି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ଦେଖାଯାଉଛ—ପୁଅ, କାହିଁକି ଏମିତି ଦୁଃଖ କରୁଛ?
ମାତ୍ରା ପିତ୍ରା ଚ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଯଦ୍ଵୈ କାର୍ଯଂ ପରଂ ସ୍ମୃତମ୍। ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତ୍ଵମସି ତତ୍ତାତ ନିଖିଲାଂ ନଃ କୁଲଶ୍ରିଯମ୍
ମା' ବାପା ଯେଉଁ ଉଚ୍ଚତମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୁଅ ପାଇଁ କରିଥାନ୍ତି, ସେ ସବୁ ତୁମେ ପାଇଛ; ଏହା ସହିତ ଆମ କୁଳର ସମସ୍ତ ମହିମା ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଲାଭ କରିଛ।
ଉପସ୍ଥିତଃ ସର୍ଵକାମୈସ୍ତ୍ରିଦିଵେ ଵାସଵୋ ଯଥା। ଵିଵିଧୈରନ୍ନପାନୈଶ୍ଚ ପ୍ରଵରୈଃ କିଂ ନୁ ଶୋଚସି
ତୁମେ ସମସ୍ତ ସୁଖ-ସୁବିଧାରେ ଘିରି ଅଛ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ତ୍ରିଦିବରେ ଅଛନ୍ତି; ଭଲ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ମିଳୁଛି—ତେବେ କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରୁଛ?
ନିରୁକ୍ତଂ ନିଗମଂ ଛନ୍ଦଃ ଷଡଙ୍ଗାନ୍ଯସ୍ତ୍ରଶାସ୍ତ୍ରଵାନ୍। ଅଧୀତୀ କୃତଵିଦ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ଦଶଵ୍ଯାକରଣୈଃ କୃପାତ୍
ତୁମେ ନିରୁକ୍ତ, ବେଦ, ଛନ୍ଦ, ଷଡଅଙ୍ଗ ଓ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଶିଖିଛ; କୃପାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଶଟି ବ୍ୟାକରଣ ଓ ଅନେକ ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଇଛ।
ହଲାଯୁଧାତ୍କୃପାଦ୍ଦ୍ରୋଣାଦସ୍ତ୍ରଵିଦ୍ଯାମଧୀତଵାନ୍। ଭ୍ରାତାଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ସ୍ଥିତୋ ରାଜ୍ଯେ କିମୁ ଶୋଚସି ପୁତ୍ରକ
ହଳାୟୁଧ, କୃପା ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କଠାରୁ ତୁମେ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଶିଖିଛ; ତୁମ ବଡ଼ଭାଇ ରାଜ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି—ତେବେ କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରୁଛ, ପୁଅ?
ପୃଥଗ୍ଜନୈରଲଭ୍ଯଂ ଯଦଶନାଚ୍ଛାଦନଂ ବହୁ। ପ୍ରଭୁଃ ସନ୍ଭୁଞ୍ଜସେ ପୁତ୍ର ସଂସ୍ତୁତଃ ସୂତମାଗଧୈଃ
ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ଯାହା ପାଇପାରନ୍ତିନାହିଁ, ସେ ଅଧିକ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପୋଶାକ ତୁମେ ଉପଭୋଗ କରୁଛ; ତୁମେ ସ୍ୱାମୀ, ସୂତ ଓ ମାଗଧମାନେ ତୁମ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯ ତେ ଵିଦିତପ୍ରଜ୍ଞ ଶୋକମୂଲମିଦଂ କଥମ୍। ଲୋକେସ୍ମିଞ୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠଭାଗନ୍ଯସ୍ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ପୃଚ୍ଛତଃ
ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାଶୁଣା—ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମ୍ପତ୍ତିର ଅଂଶୀ—ତେବେ ଏହି ଦୁଃଖର ମୂଳ କଣ? ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ମତେ କୁହ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମନ୍ଦଃ କ୍ରୋଧଵଶାନୁଗଃ। ପିତରଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ ସ୍ଵମତିଂ ସମ୍ପ୍ରକାଶଯନ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ଓ କ୍ରୋଧରେ ଅନୁଗତ ହୋଇ, ନିଜ ମନର ଭାବ ପିତାଙ୍କୁ କୁହିଲା।
ଅଶ୍ନାମ୍ଯାଚ୍ଛାଦଯେ ଚାହଂ ଯଥା କୁପୁରୁଷସ୍ତଥା। ଅମର୍ଷଂ ଧାରଯେ ଚୋଗ୍ରଂ ନିନୀଷୁଃ କାଲପର୍ଯଯମ୍
ମୁଁ ଖାଉଛି ଓ ପିନ୍ଧୁଛି, ଯେପରି ଖରାପ ଲୋକ କରେ; ମୋ ମନରେ ଭୟଙ୍କର ଦ୍ୱେଷ ରହିଛି, ମୁଁ ସମୟର ଶେଷ ଆଶା କରୁଛି।
ଅମର୍ଷଣଃ ସ୍ଵାଃ ପ୍ରକୃତୀରଭିଭୂଯ ପରଂ ସ୍ଥିତଃ। କ୍ଲେଶାନ୍ମୁମୁକ୍ଷୁଃ ପରଜାନ୍ସ ଵୈ ପୁରୁଷ ଉଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ଜିତି, ଦ୍ୱେଷ ଛାଡ଼ି, କ୍ଷୁଦ୍ରତା ରହିତ ହୋଇ, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ଚାହେ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଜାଣେ—ସେଠିକି ଲୋକକୁ ପୁରୁଷ କୁହାଯାଏ।
ସନ୍ତୋଷୋ ଵୈ ଶ୍ରିଯଂ ହନ୍ତି ହ୍ଯଭିମାନଂ ଚ ଭାରତ। ଅନୁକ୍ରୋଶଭଯେ ଚୋଭେ ଯୈର୍ଵୃତୋ ନାଶ୍ନୁତେ ମହତ୍
ସନ୍ତୋଷ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ଓ ଅହଂକାରକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ହେ ଭାରତ; ଦୟା ଓ ଭୟ ଦୁହିଁଥିଲେ ମହତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏନାହିଁ।
ନ ମାଂ ପ୍ରୀଣାତି ମଦ୍ଭୁକ୍ତଂ ଶ୍ରିଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୁଧିଷ୍ଠେରେ। ଅତିଜ୍ଵଲନ୍ତୀଂ କୌନ୍ତେଯେ ଵିଵର୍ଣକରଣୀଂ ମମ
ମୁଁ ଯାହା ଖାଉଛି, ବା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତି ଦେଖି, ମୋର ମନ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ; କୌନ୍ତେୟଙ୍କ ଅତି ତୀବ୍ର ଉନ୍ନତି ମୋତେ ଏମିତି ଫିକା କରିଦେଉଛି।
ନୃଦ୍ଵ୍ଯତୋତ୍ମାନଂ ହୀଯମାନଂ ନିଶାମ୍ଯ ଚ। ଅଦୃଶ୍ଯାମପି କୌନ୍ତେଯ ଶ୍ରିଯଂ ପଶ୍ଯନ୍ନିଵୋଦ୍ଯତାମ୍
ଆମ ଲୋକମାନେ ଅବନତି ହେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ କୌନ୍ତେୟଙ୍କ ଅଦୃଶ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଉଦୟ ହେଉଛି ବୋଲି ଦେଖୁଛି—ଏହି ଭାବରେ ମୋତେ ଅତି ଦୁଃଖ ଲାଗୁଛି।
ତସ୍ମାଦହଂ ଵିଵର୍ଣଶ୍ଚ ଦୀନଶ୍ଚ ହରିମଃ କୃଶଃ। ଅଷ୍ଟାଶୀତିସହସ୍ରାଣି ସ୍ନାତକା ଗୃହମେଧିନଃ
ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଫିକା, ଦୁଃଖିତ, ହଳଦିଆ ଓ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛି; ଚଉରାଶି ହଜାର ଗୃହସ୍ଥ ଓ ସ୍ନାତକ...
ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦାସୀକ ଏକୈକୋ ଯାନ୍ବିଭର୍ତି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଦଶାନ୍ଯାନି ସହସ୍ରାଣି ଯତୀନାମୂର୍ଧ୍ଵରେତସାମ୍। ଭୁଞ୍ଜତେ ରୁକ୍ମପାତ୍ରୀଭିର୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରନିଵେଶନେ
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକ ତିରିଶି ଦାସୀ ଦଶ ହଜାର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତାସୀ ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସୁନାର ପାତ୍ରରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଗୃହରେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି।
କଦଲୀମୃଗମୋକାନି କୃଷ୍ଣଶ୍ଯାମାରୁଣାନି ଚ। କାମ୍ଭୋଜଃ ପ୍ରାହିଣୋତ୍ତସ୍ମୈ ପରାର୍ଧ୍ଯାନପି କମ୍ବଲାନ୍। ଗଜଯୋଷିଦ୍ଗଵାଶ୍ଵସ୍ଯ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
କାମ୍ଭୋଜ ରାଜା ତାଙ୍କୁ କଦଳୀ, ମୃଗ ଓ ମୋକା ରେଶାର କଳା, ଗାଢ଼ କଳା ଓ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର ସର୍ବୋତ୍ତମ କମ୍ବଳ ଶତେ ହଜାରେ ପଠାଇଲେ, ସହିତ ଗଜନୀ, ଗାଈ ଓ ଘୋଡ଼ା ମହିଳା ଶତେ ହଜାରେ ଦେଲେ।
ଶତଂ ଚୋଷ୍ଟ୍ରଵାମୀନାଂ ଶତାନି ଵିଚରନ୍ତ୍ଯୁତ। ରାଜନ୍ଯା ବଲିମାଦାଯ ସମେତା ହି ନୃପକ୍ଷଯେ
ଶତ ଉଷ୍ଟ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ଶତେ ଘୁରୁଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ବଳି ନେଇ ଏହି ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ପୃଥଗ୍ଵିଧାନି ରତ୍ନାନ ପାର୍ଥିଵାଃ ପୃଥିଵୀପତେ। ଆହରନ୍କ୍ରତୁମୁଖ୍ଯେଽସ୍ମିନ୍କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରାଯ ଭୂରିଶଃ
ହେ ପୃଥିବୀର ଶାସକ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ରାଜାମାନେ ଏହି ମୁଖ୍ୟ ଯଜ୍ଞରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ଆଣିଛନ୍ତି।
ନ କ୍ଵଚିଦ୍ଧି ମଯା ତାଦୃଗ୍ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵୋ ନ ଚ ଶ୍ରୁତଃ। ଯାଦୃଗ୍ଧନାଗମୋ ଯଜ୍ଞେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ମୁଁ ଏପରି ଧନର ବହାର ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖିନଥିଲି, କିମ୍ବା ଶୁଣିନଥିଲି, ଯେପରି ଧନ ଏହି ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଏସିଥିଲା।
ଅସତ୍ଯଂ ଚେଦିଦଂ ସର୍ଵଂ ସଞ୍ଜଯଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହସି'। ଅପର୍ଯନ୍ତଂ ଧନୌଘଂ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶତ୍ରୋରହଂ ନୃପ। ଶର୍ମ ନୈଵାଭିଗଚ୍ଛାମି ଚିନ୍ତଯାନୋ ଵିଶାମ୍ପତେ
ଯଦି ଏହା ସବୁ ଅସତ୍ୟ ହୁଏ, ତେବେ ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ପଚାରିବା ଉଚିତ। ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଏହି ଅସୀମ ଧନ ଦେଖି ମୋ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେଉଛି, ମୁଁ ଶାନ୍ତି ପାଉନି।
ବ୍ରହ୍ମଣା ଵାଟଧାନାଶ୍ଚ ଗୋମନ୍ତଃ ଶତସଙ୍ଘଶଃ। ତ୍ରିଖର୍ଵଂ ବଲିମାଦାଯ ଦ୍ଵାରି ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଵାରିତାଃ
ଯଜ୍ଞଉପରେ ଜଟାଧାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଶତେ ଗୋଧନ ବଡ଼ ପରିମାଣରେ, ତିନି କୋଟି ବଳି ନେଇ ଦ୍ୱାରରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
କମଣ୍ଡଲୂନୁପାଦାଯ ଜାତରୂପମଯାଞ୍ଶୁଭାନ୍। ତ୍ରୈଖର୍ଵାଃ ପ୍ରତିଵେଦ୍ଯାସ୍ମୈ ଲେଭିରେଽଥ ପ୍ରଵେଶନମ୍
ଶୁଭ୍ର ସୁନାର କମଣ୍ଡଳୁ ତିନି କୋଟି ନେଇ, ସେମାନେ ଖବର ଦେଇ, ପରେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ।
ଯଥୈଵ ମଧୁ ଶକ୍ରାଯ ଧାରଯନ୍ତ୍ଯମରସ୍ତ୍ରିଯଟଃ। ତଦସ୍ମୈ କାଂସ୍ଯମାହାର୍ଷୀଦ୍ଵାରୁଣଂ କଲଶୋଦଧିଃ
ଯେପରି ଦେବୀମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧୁ ଧାରା କରନ୍ତି, ସେପରି ସୁନାର କଳଶରେ ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ବାରୁଣୀ ପାନୀୟ ଦେଇଥିଲା।
ଶଙ୍ଖପ୍ରଵରମାଦାଯ ଵାସୁଦେଵୋଽଭିଷିକ୍ତଵାନ୍। ଶକ୍ଯଂ ରୁକ୍ମସହସ୍ରସ୍ଯ ବହୁରତ୍ନଵିଭୂଷିତମ୍
ବାସୁଦେବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶଂଖ ନେଇ, ହଜାର ସୁନା ମୁଦ୍ରା ଓ ବହୁ ମଣିରେ ଶୋଭିତ ଥିବା ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ମମ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଜ୍ଵରରୂପମିଵାଭଵତ୍। ଗୃହୀତ୍ଵା ତତ୍ତୁ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ସମୁଦ୍ରୌ ପୂର୍ଵଦକ୍ଷିଣୌ
ଏହି ସବୁ ଦେଖି ମୋତେ ଜ୍ୱର ଲାଗିଲା ପରି ଲାଗିଲା; ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଧନ ନେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ପୂର୍ବ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତଥୈଵ ପଶ୍ଚିମଂ ଯାନ୍ତି ଗୃହୀତ୍ଵା ଭରତର୍ଷଭ। ତ୍ତରଂ ତୁ ନ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଵିନା ତାତ ପତତ୍ରିଣଃ। ତତ୍ର ଗତ୍ଵାଽର୍ଜୁନୋ ଦଣ୍ଡମାଜହାରାମିତଂ ଧନମ୍
ସେହିପରି ସେମାନେ ପଶ୍ଚିମ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାନ୍ତି, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିନ୍ତୁ ଉତ୍ତରକୁ କେବଳ ପକ୍ଷୀମାନେ ଯାନ୍ତି; ସେଠାରେ ଅର୍ଜୁନ ଯାଇ ଅପାର ଧନ ଆଣିଥିଲେ।
କୃତାଂ ବୈନ୍ଦୁସରୈ ରତ୍ନୈର୍ମଯେନ ସ୍ଫାଟିକଚ୍ଛଦାମ୍। ଅପଶ୍ଯଂ ନଲିନୀଂ ପୂର୍ଣାମୁଦକସ୍ଯେଵ ଭାରତ
ମୁଁ ମାୟାଙ୍କ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ମଣିରେ ତିଆରି ଓ ସ୍ଫଟିକ ଛାଦିତ, ଚାନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଏକ ଜଳାଶୟ ଦେଖିଥିଲି, ଯାହା ସମୁଦ୍ର ପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ଉତ୍କର୍ଷନ୍ତଂ ଚ ଵାସଶ୍ଚ ପ୍ରାହସନ୍ମାଂ ଵୃକୋଦରଃ। କିଙ୍କରାଶ୍ଚ ସଭାପାଲା ଜହସୁର୍ଭରତର୍ଷଭ
ମୁଁ ମୋ ପୋଶାକ ଉଠାଉଥିବାବେଳେ ଭୀମ ମୋତେ ହସିଲେ, ଏବଂ ସଭାର ସେବକ ଓ ପାଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ହସିଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପିତ୍ରୋରର୍ଥେ ଵିଶେଷେଣ ପ୍ରାଵୃଣ୍ଵଂ ତତ୍ର ଜୀଵିତମ୍। ତତ୍ର ତ୍ମ ଯଦି ଶକ୍ତଃ ସ୍ଯାଂ ଘାତଯେଯଂ ଵୃକୋଦରମ୍
ମୋ ପିତାମାତାଙ୍କ ପାଇଁ ସେଠାରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ଜୀବନ ସହିଲି; ଯଦି ଶକ୍ତି ଥାନ୍ତି, ମୁଁ ସେଠାରେ ଭୀମଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଥାନ୍ତି।
ସପତ୍ନେନାପହାସୋ ହି ସ ମାଂ ଦହତି ଭାରତ
ମୋ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀଙ୍କ ଉପହାସ ମୋତେ ଜଳାଇ ଦେଉଛି, ହେ ଭାରତ।