ପ୍ରିଯକୃନ୍ମତମାଜ୍ଞାଯ ପୂର୍ଵଂ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ତତ୍। ପ୍ରଜ୍ଞାଚକ୍ଷୁଷମାସୀନଂ ଶକୁନିଃ ସୌବଲସ୍ତଦା
ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଯେଉଁଠି ମନ ଲଗାଇଥିଲେ, ସେ ସମୟରେ ସୌବଳ ପୁଅ ଶକୁନି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିର।
ଦୁର୍ଯୋଧନଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଜନାଧିପମ୍। ଉପଗମ୍ଯ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଂ ଶକୁନିର୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶକୁନି ଜନମାନ୍ୟ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କଠାରେ ଗଲେ ଏବଂ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ମହାରାଜ ଵିଵର୍ଣୋ ହରିଣଃ କୃଶଃ। ଦୀନଶ୍ଚିନ୍ତାପରଶ୍ଚୈଵ ତଂ ଵିଦ୍ଧି ମନୁଜାଧିପ
ହେ ମହାରାଜ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଏବେ ମୁଞ୍ଜା, ମୃଗ ଭଳି ଶୁଖିଗଲେ, ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ; ଏହି କଥା ଜାଣନ୍ତୁ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ନାଥ।
ନ ଵୈ ପରୀକ୍ଷସେ ସମ୍ଯଗସହ୍ଯଂ ଶତ୍ରୁସଂଭଵମ୍। ଜ୍ଯେଷ୍ଠପୁତ୍ରସ୍ଯ ହୃଚ୍ଛୋକଂ କିମର୍ଥଂ ନାଵବୁଧ୍ଯସେ
ତୁମେ ଠିକ୍ଭାବେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଅସହ୍ୟ ଆପଦକୁ ଦେଖୁନାହାଁ; ତୁମ ବଡ଼ ପୁଅଙ୍କ ମନର ଦୁଃଖ କାହିଁକି ବୁଝୁନାହାଁ?
ଏଵମୁକ୍ତଃ ଶକୁନିନା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ଜନେଶ୍ଵରଃ। ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ସମାହୂଯଂ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଶକୁନି ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଡାକି ଏହି କଥା କହିଲେ—
ଦୁର୍ଯୋଧନ କୃତୋମୂଲଂ ଭୃଶମାର୍ତୋଽସି ପୁତ୍ରକ। ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଶ୍ଚେନ୍ମଯା ସୋଽର୍ଥୋ ବ୍ରୂହି ମେ କୁରୁନନ୍ଦନ
ଦୁର୍ୟୋଧନ, ତୁମେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଏବଂ ମୂଳରୁ ଅସ୍ୱସ୍ଥ; ଯଦି ମୋତେ ଏହାର କାରଣ ଶୁଣିବାକୁ ହେବ, ତେବେ କୁହ, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ।
ଅଯଂ ତ୍ଵାଂ ଶକୁନିଃ ପ୍ରାହ ଵିଵର୍ଣଂ ହରିମଂ କୃଶମ୍। ଚିନ୍ତଯଂଶ୍ଚ ନ ପଶ୍ଯାମି ଶୋକସ୍ଯ ତଵ ସମ୍ଭଵମ୍
ଶକୁନି ତୁମକୁ ଫିକା, ହଳଦିଆ ଓ ଦୁର୍ବଳ କହିଛି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଭାବିଲେ, ତୁମ ଦୁଃଖର କୌଣସି କାରଣ ଦେଖୁନି।
ଐଶ୍ଵର୍ଯଂ ହି ମହତ୍ପୁତ୍ର ତ୍ଵଯି ସର୍ଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍। ଭ୍ରାତରଃ ସୁହୃଦଶ୍ଚୈଵ ନାଚରନ୍ତି ତଵାପ୍ରିଯମ୍
ପୁଅ, ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମୃଦ୍ଧି ତୁମରେ ବସିଛି; ତୁମ ଭାଇମାନେ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଅପ୍ରିୟ କିଛି କରନ୍ତିନାହିଁ।
ଆଚ୍ଛାଦଯସି ପ୍ରାଵାରାନଶ୍ନାସି ପିଶିତୌଦନମ୍। ଆଜାନେଯା ଵହନ୍ତ୍ଯଶ୍ଵାଃ କେନାସି ହରିଣଃ କୃଶଃ
ତୁମେ ଭଲ ଜମା କପଡ଼ା ପିନ୍ଧୁଛ, ମାଂସ ମିଶିତ ଭାତ ଖାଉଛ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ତୁମକୁ ଚଢ଼ାଉଛି—ତେବେ କାହିଁକି ଏମିତି ହଳଦିଆ ଓ ଦୁର୍ବଳ ହେଉଛ?
ଶଯନାନି ମହାର୍ହାଣି ଯୋଷିତଶ୍ଚ ମନୋରମାଃ। ଗୁଣଵନ୍ତି ଚ ଵେଶ୍ମାନି ଵିହାରାଶ୍ଚ ଯଥାସୁଖମ୍
ତୁମ ପାଖରେ ମୂଲ୍ୟବାନ ଶଯ୍ୟା, ଆନନ୍ଦଦାୟିନୀ ମହିଳାମାନେ, ଗୁଣବତୀ ଘର ଓ ଇଚ୍ଛାମତେ ବିନୋଦ ଅଛି।
ଦେଵନାମିଵ ତେ ସର୍ଵଂ ଵାଚି ବଦ୍ଧଂ ନ ସଂଶଯଃ। ସ ଦୀନ ଇଵ ଦୁର୍ଧର୍ଷ କସ୍ମାଚ୍ଛୋଚସି ପୁତ୍ରକ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ସମସ୍ତ କିଛି ତୁମର ଅଛି, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତଥାପି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ଦେଖାଯାଉଛ—ପୁଅ, କାହିଁକି ଏମିତି ଦୁଃଖ କରୁଛ?
ମାତ୍ରା ପିତ୍ରା ଚ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଯଦ୍ଵୈ କାର୍ଯଂ ପରଂ ସ୍ମୃତମ୍। ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତ୍ଵମସି ତତ୍ତାତ ନିଖିଲାଂ ନଃ କୁଲଶ୍ରିଯମ୍
ମା' ବାପା ଯେଉଁ ଉଚ୍ଚତମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୁଅ ପାଇଁ କରିଥାନ୍ତି, ସେ ସବୁ ତୁମେ ପାଇଛ; ଏହା ସହିତ ଆମ କୁଳର ସମସ୍ତ ମହିମା ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଲାଭ କରିଛ।
ଉପସ୍ଥିତଃ ସର୍ଵକାମୈସ୍ତ୍ରିଦିଵେ ଵାସଵୋ ଯଥା। ଵିଵିଧୈରନ୍ନପାନୈଶ୍ଚ ପ୍ରଵରୈଃ କିଂ ନୁ ଶୋଚସି
ତୁମେ ସମସ୍ତ ସୁଖ-ସୁବିଧାରେ ଘିରି ଅଛ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ତ୍ରିଦିବରେ ଅଛନ୍ତି; ଭଲ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ମିଳୁଛି—ତେବେ କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରୁଛ?
ନିରୁକ୍ତଂ ନିଗମଂ ଛନ୍ଦଃ ଷଡଙ୍ଗାନ୍ଯସ୍ତ୍ରଶାସ୍ତ୍ରଵାନ୍। ଅଧୀତୀ କୃତଵିଦ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ଦଶଵ୍ଯାକରଣୈଃ କୃପାତ୍
ତୁମେ ନିରୁକ୍ତ, ବେଦ, ଛନ୍ଦ, ଷଡଅଙ୍ଗ ଓ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଶିଖିଛ; କୃପାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଶଟି ବ୍ୟାକରଣ ଓ ଅନେକ ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଇଛ।
ହଲାଯୁଧାତ୍କୃପାଦ୍ଦ୍ରୋଣାଦସ୍ତ୍ରଵିଦ୍ଯାମଧୀତଵାନ୍। ଭ୍ରାତାଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ସ୍ଥିତୋ ରାଜ୍ଯେ କିମୁ ଶୋଚସି ପୁତ୍ରକ
ହଳାୟୁଧ, କୃପା ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କଠାରୁ ତୁମେ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଶିଖିଛ; ତୁମ ବଡ଼ଭାଇ ରାଜ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି—ତେବେ କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରୁଛ, ପୁଅ?
ପୃଥଗ୍ଜନୈରଲଭ୍ଯଂ ଯଦଶନାଚ୍ଛାଦନଂ ବହୁ। ପ୍ରଭୁଃ ସନ୍ଭୁଞ୍ଜସେ ପୁତ୍ର ସଂସ୍ତୁତଃ ସୂତମାଗଧୈଃ
ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ଯାହା ପାଇପାରନ୍ତିନାହିଁ, ସେ ଅଧିକ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପୋଶାକ ତୁମେ ଉପଭୋଗ କରୁଛ; ତୁମେ ସ୍ୱାମୀ, ସୂତ ଓ ମାଗଧମାନେ ତୁମ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯ ତେ ଵିଦିତପ୍ରଜ୍ଞ ଶୋକମୂଲମିଦଂ କଥମ୍। ଲୋକେସ୍ମିଞ୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠଭାଗନ୍ଯସ୍ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ପୃଚ୍ଛତଃ
ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାଶୁଣା—ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମ୍ପତ୍ତିର ଅଂଶୀ—ତେବେ ଏହି ଦୁଃଖର ମୂଳ କଣ? ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ମତେ କୁହ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମନ୍ଦଃ କ୍ରୋଧଵଶାନୁଗଃ। ପିତରଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ ସ୍ଵମତିଂ ସମ୍ପ୍ରକାଶଯନ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ଓ କ୍ରୋଧରେ ଅନୁଗତ ହୋଇ, ନିଜ ମନର ଭାବ ପିତାଙ୍କୁ କୁହିଲା।
ଅଶ୍ନାମ୍ଯାଚ୍ଛାଦଯେ ଚାହଂ ଯଥା କୁପୁରୁଷସ୍ତଥା। ଅମର୍ଷଂ ଧାରଯେ ଚୋଗ୍ରଂ ନିନୀଷୁଃ କାଲପର୍ଯଯମ୍
ମୁଁ ଖାଉଛି ଓ ପିନ୍ଧୁଛି, ଯେପରି ଖରାପ ଲୋକ କରେ; ମୋ ମନରେ ଭୟଙ୍କର ଦ୍ୱେଷ ରହିଛି, ମୁଁ ସମୟର ଶେଷ ଆଶା କରୁଛି।
ଅମର୍ଷଣଃ ସ୍ଵାଃ ପ୍ରକୃତୀରଭିଭୂଯ ପରଂ ସ୍ଥିତଃ। କ୍ଲେଶାନ୍ମୁମୁକ୍ଷୁଃ ପରଜାନ୍ସ ଵୈ ପୁରୁଷ ଉଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ଜିତି, ଦ୍ୱେଷ ଛାଡ଼ି, କ୍ଷୁଦ୍ରତା ରହିତ ହୋଇ, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ଚାହେ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଜାଣେ—ସେଠିକି ଲୋକକୁ ପୁରୁଷ କୁହାଯାଏ।
ସନ୍ତୋଷୋ ଵୈ ଶ୍ରିଯଂ ହନ୍ତି ହ୍ଯଭିମାନଂ ଚ ଭାରତ। ଅନୁକ୍ରୋଶଭଯେ ଚୋଭେ ଯୈର୍ଵୃତୋ ନାଶ୍ନୁତେ ମହତ୍
ସନ୍ତୋଷ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ଓ ଅହଂକାରକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ହେ ଭାରତ; ଦୟା ଓ ଭୟ ଦୁହିଁଥିଲେ ମହତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏନାହିଁ।
ନ ମାଂ ପ୍ରୀଣାତି ମଦ୍ଭୁକ୍ତଂ ଶ୍ରିଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୁଧିଷ୍ଠେରେ। ଅତିଜ୍ଵଲନ୍ତୀଂ କୌନ୍ତେଯେ ଵିଵର୍ଣକରଣୀଂ ମମ
ମୁଁ ଯାହା ଖାଉଛି, ବା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତି ଦେଖି, ମୋର ମନ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ; କୌନ୍ତେୟଙ୍କ ଅତି ତୀବ୍ର ଉନ୍ନତି ମୋତେ ଏମିତି ଫିକା କରିଦେଉଛି।
ନୃଦ୍ଵ୍ଯତୋତ୍ମାନଂ ହୀଯମାନଂ ନିଶାମ୍ଯ ଚ। ଅଦୃଶ୍ଯାମପି କୌନ୍ତେଯ ଶ୍ରିଯଂ ପଶ୍ଯନ୍ନିଵୋଦ୍ଯତାମ୍
ଆମ ଲୋକମାନେ ଅବନତି ହେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ କୌନ୍ତେୟଙ୍କ ଅଦୃଶ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଉଦୟ ହେଉଛି ବୋଲି ଦେଖୁଛି—ଏହି ଭାବରେ ମୋତେ ଅତି ଦୁଃଖ ଲାଗୁଛି।
ତସ୍ମାଦହଂ ଵିଵର୍ଣଶ୍ଚ ଦୀନଶ୍ଚ ହରିମଃ କୃଶଃ। ଅଷ୍ଟାଶୀତିସହସ୍ରାଣି ସ୍ନାତକା ଗୃହମେଧିନଃ
ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଫିକା, ଦୁଃଖିତ, ହଳଦିଆ ଓ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛି; ଚଉରାଶି ହଜାର ଗୃହସ୍ଥ ଓ ସ୍ନାତକ...
ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦାସୀକ ଏକୈକୋ ଯାନ୍ବିଭର୍ତି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଦଶାନ୍ଯାନି ସହସ୍ରାଣି ଯତୀନାମୂର୍ଧ୍ଵରେତସାମ୍। ଭୁଞ୍ଜତେ ରୁକ୍ମପାତ୍ରୀଭିର୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରନିଵେଶନେ
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକ ତିରିଶି ଦାସୀ ଦଶ ହଜାର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତାସୀ ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସୁନାର ପାତ୍ରରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଗୃହରେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି।
କଦଲୀମୃଗମୋକାନି କୃଷ୍ଣଶ୍ଯାମାରୁଣାନି ଚ। କାମ୍ଭୋଜଃ ପ୍ରାହିଣୋତ୍ତସ୍ମୈ ପରାର୍ଧ୍ଯାନପି କମ୍ବଲାନ୍। ଗଜଯୋଷିଦ୍ଗଵାଶ୍ଵସ୍ଯ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
କାମ୍ଭୋଜ ରାଜା ତାଙ୍କୁ କଦଳୀ, ମୃଗ ଓ ମୋକା ରେଶାର କଳା, ଗାଢ଼ କଳା ଓ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର ସର୍ବୋତ୍ତମ କମ୍ବଳ ଶତେ ହଜାରେ ପଠାଇଲେ, ସହିତ ଗଜନୀ, ଗାଈ ଓ ଘୋଡ଼ା ମହିଳା ଶତେ ହଜାରେ ଦେଲେ।
ଶତଂ ଚୋଷ୍ଟ୍ରଵାମୀନାଂ ଶତାନି ଵିଚରନ୍ତ୍ଯୁତ। ରାଜନ୍ଯା ବଲିମାଦାଯ ସମେତା ହି ନୃପକ୍ଷଯେ
ଶତ ଉଷ୍ଟ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ଶତେ ଘୁରୁଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ବଳି ନେଇ ଏହି ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ପୃଥଗ୍ଵିଧାନି ରତ୍ନାନ ପାର୍ଥିଵାଃ ପୃଥିଵୀପତେ। ଆହରନ୍କ୍ରତୁମୁଖ୍ଯେଽସ୍ମିନ୍କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରାଯ ଭୂରିଶଃ
ହେ ପୃଥିବୀର ଶାସକ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ରାଜାମାନେ ଏହି ମୁଖ୍ୟ ଯଜ୍ଞରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ଆଣିଛନ୍ତି।
ନ କ୍ଵଚିଦ୍ଧି ମଯା ତାଦୃଗ୍ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵୋ ନ ଚ ଶ୍ରୁତଃ। ଯାଦୃଗ୍ଧନାଗମୋ ଯଜ୍ଞେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ମୁଁ ଏପରି ଧନର ବହାର ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖିନଥିଲି, କିମ୍ବା ଶୁଣିନଥିଲି, ଯେପରି ଧନ ଏହି ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଏସିଥିଲା।
ଅସତ୍ଯଂ ଚେଦିଦଂ ସର୍ଵଂ ସଞ୍ଜଯଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହସି'। ଅପର୍ଯନ୍ତଂ ଧନୌଘଂ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶତ୍ରୋରହଂ ନୃପ। ଶର୍ମ ନୈଵାଭିଗଚ୍ଛାମି ଚିନ୍ତଯାନୋ ଵିଶାମ୍ପତେ
ଯଦି ଏହା ସବୁ ଅସତ୍ୟ ହୁଏ, ତେବେ ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ପଚାରିବା ଉଚିତ। ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଏହି ଅସୀମ ଧନ ଦେଖି ମୋ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେଉଛି, ମୁଁ ଶାନ୍ତି ପାଉନି।