ତଥାହି ରତ୍ନନ୍ଯାଦାଯ ଵିଵିଧାନି ନୃପା ନୃପମ୍। ଉପାତିଷ୍ଠନ୍ତ କୌନ୍ଯେଯଂ ଵୈଶ୍ଯା ଇଵ କରପ୍ରଦାଃ
ଏଭଳି, ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ନେଇ ରାଜାମାନେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଥିଲେ, ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କର ଦେଉଥିବା ପରି।
ଶ୍ରିଯଂ ତଥାଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜ୍ଵଲନ୍ତୀମିଵ ପାଣ୍ଡଵେ। ଅମର୍ଷଵଶମାପନ୍ନୋ ଦହ୍ଯାମି ନ ତଥୋଚିତଃ
ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଏମିତି ଦେଉଳିଆ ଶ୍ରୀ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ମୁଁ ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ଜଳୁଛି, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଵହ୍ନିମେଵ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମି ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯାମି ଵା ଵିଷମ୍। ଅପୋ ଵାପି ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମିନ ହି ଶକ୍ଷ୍ଯାମି ଜୀଵିତୁମ୍
ମୁଁ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି, କିମ୍ବା ବିଷ ଖାଇବି, କିମ୍ବା ପାଣିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି— କାରଣ ଏଭଳି ଜୀବନ ମୁଁ ସହିପାରିବିନି।
କୋ ହି ନାମ ପୁମାଂଲ୍ଲୋକେ ମର୍ଷଯିଷ୍ଯତି ସତ୍ଵଵାନ୍। ସପତ୍ନାନୃଦ୍ଧ୍ଯତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହୀନମାତ୍ମାନମେଵ ଚ
ଏହି ସଂସାରରେ କେଉଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରୁଷ ନିଜ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀମାନେ ଉନ୍ନତି କରୁଥିବା ଓ ନିଜେ ଅପମାନିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି ସହିପାରିବ?
ସୋଽହଂ ନ ସ୍ତ୍ରୀ ନ ଚାପ୍ଯସ୍ତ୍ରୀ ନ ପୁମାନ୍ନାପୁମାନପି। ଯୋଽହଂ ତାଂ ମର୍ଷଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ତାଦୃଶୀଂ ଶ୍ରିଯମାଗତାମ୍
ଏମିତି ଦିନରେ ମୁଁ ଏମିତି ଶ୍ରୀ ତାଙ୍କଠାରେ ଯାଇଥିବା ସହିଯାଉଛି— ତେଣୁ ମୁଁ ନା ନାରୀ, ନା ପୁରୁଷ, ନା ଅପୁରୁଷ।
ଈଶ୍ଵରତ୍ଵଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଶ୍ଚ ଵସୁମତ୍ତାଂ ଚ ତାଦୃଶୀମ୍। ଯଜ୍ଞଂ ଚ ତାଦୃଶଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାଦୃଶଃ କୋ ନ ସଂଞ୍ଜ୍ଵରେତ୍
ସେମାନେ ପୃଥିବୀର ଏମିତି ଶାସନ, ଏମିତି ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ ଏମିତି ଯଜ୍ଞ ଦେଖି— ମୋ ପରି କିଏ ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ଜଳିଯିବ ନାହିଁ?
ଅଶକ୍ତଶ୍ଚୈକ ଏଵାହଂ ତାମାହର୍ତୁଂ ନୃପଶ୍ରିଯମ୍। ସହାଯାଂଶ୍ଚ ନ ପଶ୍ଯାମି ତେନ ମୃତ୍ଯୁଂ ଵିଚିନ୍ତଯେ
ମୁଁ ଏକା ଏହି ରାଜସ୍ରୀ ଦଳିପାରିବିନି, କୌଣସି ସହାୟୀ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁନାହିଁ, ତେଣୁ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ବିଚାରୁଛି।
ଦୈଵମେଵ ପରଂ ମନ୍ଯେ ପୌରୁଷଂ ଚ ନିରର୍ଥକମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁନ୍ତୀସୁତେ ଶୁଦ୍ଧାଂ ଶ୍ରିଯଂ ତାମହତାଂ ତଥା
ମୁଁ ଭାଗ୍ୟକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବୁଛି, ପ୍ରୟାସକୁ ଅର୍ଥହୀନ ମନେ କରୁଛି— କାରଣ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଙ୍କ ଏମିତି ନିର୍ମଳ ଓ ଅଜୟ ଶ୍ରୀ ଦେଖୁଛି।
କୃତୋ ଯତ୍ନୋ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ଵିନାଶେ ତସ୍ଯ ସୌବଲ। ତଚ୍ଚ ସର୍ଵମତିକ୍ରମ୍ଯ ସଂଵୃଦ୍ଧୋଽପ୍ସ୍ଵିଵ ପଙ୍ଗଜମ୍
ମୁଁ ପୂର୍ବେ ତାଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ କରିଥିଲି, ସୁବଳପୁତ୍ର, କିନ୍ତୁ ସେ ସମସ୍ତ ଉପାୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସେ ଜଳରେ ପଦ୍ମ ପରି ବଢ଼ିଯାଇଛି।
ନ ଦୈଵଂ ପରଂ ମନ୍ଯେ ପୌରୁଷଂ ଚ ନିରର୍ଥକମ୍। ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଶ୍ଚ ହୀଯନ୍ତେ ପାର୍ଥା ଵର୍ଧନ୍ତି ନିତ୍ଯଶଃ। କୃଷ୍ଣସ୍ତୁ ସୁମନାସ୍ତେଷାଂ ଵିଵର୍ଧଯତି ସମ୍ପଦଃ
ମୁଁ ଭାଗ୍ୟକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବୁନାହିଁ, ପ୍ରୟାସକୁ ଅର୍ଥହୀନ ମନେ କରୁନାହିଁ; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦୁର୍ବଳ ହେଉଛନ୍ତି, ପାର୍ଥମାନେ ସଦା ବଢ଼ୁଛନ୍ତି, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ସେମାନଙ୍କ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଆନନ୍ଦରେ ବଢ଼ାଉଛନ୍ତି।
ସୋଽହଂ ଶ୍ରିଯଂ ଚ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଭାଂ ତାଂ ଚ ତଥାଵିଧାମ୍। ରକ୍ଷିଭିଶ୍ଚାଵହାସଂ ତଂ ପରିତପ୍ଯେ ଯଥାଽଗ୍ନିନା
ମୁଁ ଏହି ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ଏତେ ଭବ୍ୟ ସଭାକୁ ଦେଖି, ରକ୍ଷକମାନଙ୍କର ଉପହାସ ଶୁଣି, ମନେ ମନେ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ୁଥିବା ପରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବୁଛି।
ଅମର୍ଷଂ ଚ ସମାଵିଷ୍ଟଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରେ ନିଵେଦଯ
ମୋତେ ଯେ ରୋଷ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରିଛି, ଏହି କଥା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଯାଇ କୁହ।
ଦୁର୍ଯୋଧନ ନ ତେଽମର୍ଷଃ କାର୍ଯଃ ପ୍ରତି ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍। ଭାଗଧେଯାନି ହି ସ୍ଵାନି ପାଣ୍ଡଵା ଭୁଞ୍ଜତେ ସଦା
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ, ତୁମେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ନେଇ କ୍ଷୁଭ୍ଧ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ପାଣ୍ଡବମାନେ ସଦା ନିଜ ଅଂଶର ସମ୍ପତ୍ତି ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି।
ଵିଧାନଂ ଵିଵିଧାକାରଂ ପରଂ ତେଷାଂ ଵିଧାନତଃ। ଅନେକୈରଭ୍ଯୁପାଯୈଶ୍ଚ ତ୍ଵଯା ନ ଶକିତାଃ ପୁରା
ସେମାନଙ୍କର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନେକ ପ୍ରକାରର, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଜିତିପାରିନାହ।
ଆରବ୍ଧା ହି ମହାରାଜ ପୁନଃ ପୁନରରିନ୍ଦମ। ଵିମୁକ୍ତାଶ୍ଚ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରା ଭଗଧେଯପୁରସ୍କୃତାଃ। `ଉତ୍ସାହଵନ୍ତଃ ପୁରୁଷା ନାଵସୀଦନ୍ତି କର୍ମସୁ
ହେ ରାଜା, ସେମାନେ ପୁନିପୁନି କାମ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି, ଭାଗ୍ୟବଶାତ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ କେବେ କାମରେ ଅଳସ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ତୈର୍ଲବ୍ଧା ଦ୍ରୌପଦୀ ଭାର୍ଯା ଦ୍ରୁପଦଶ୍ଚ ସୁତୈଃ ସହ। ସହାଯାଃ ପୃଥିଵୀପାଲା ଵାସୁଦେଵଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସେମାନେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାବେ ଲାଗିଛନ୍ତି, ଦ୍ରୁପଦ ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ସହ ମିତ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି, ଅନେକ ରାଜା ସହଯୋଗୀ ଓ ଶୂର ବାସୁଦେବ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଅଛନ୍ତି।
ଲବ୍ଧଶ୍ଚାନଭିଭୂତାର୍ଥୈଃ ପିତ୍ର୍ଯୋଂଶଃ ପୃଥିଵୀପତେ। ଵିଵୃଦ୍ଧସ୍ତେଜସା ତେଷାଂ ତତ୍ର କା ପରିଦେଵନା
ସେମାନେ ଅଜୟ ସମ୍ପତ୍ତି ସହିତ ପିତୃଭାଗ ପାଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ତେଜ ଆଉ ବଢ଼ିଛି; ଏଠାରେ କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରିବେ?
ଧନଞ୍ଜଯେନ ଗାଣ୍ଡୀଵମକ୍ଷଯ୍ଯୌ ଚ ମହେଷୁଧୀ। ଲବ୍ଧାନ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣି ଦିଵ୍ଯାନି ତୋଷଯିତ୍ଵା ହୁତାଶନମ୍
ଧନଞ୍ଜୟ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ ଓ ଅକ୍ଷୟ ବାଣ ସହିତ, ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଛନ୍ତି।
ତେନ କାର୍ମୁକମୁଖ୍ଯେନ ବାହୁଵୀର୍ଯେଣ ଚାତ୍ମନଃ। କୃତା ଵଶେ ମହୀପାଲାସ୍ତତ୍ର କା ପରିଦେଵନା
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ ଓ ନିଜ ବାହୁବଳରେ ଅନେକ ରାଜାଙ୍କୁ ବଶ କରିଛନ୍ତି; ଏଠାରେ କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରିବେ?
ଅଗ୍ନିଦାହାନ୍ମଯଂ ଚାପି ମୋକ୍ଷଯିତ୍ଵା ସ ଦାନଵମ୍। ସଭାଂ ତାଂ କାରଯାମାସ ସଵ୍ଯସାଚୀ ପରନ୍ତପଃ
ଅଗ୍ନିରୁ ମୟ ଦାନବଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାରିବାରେ ପ୍ରବଳ ସବ୍ୟସାଚୀ ସେଇ ସଭା ତିଆରି କରିଥିଲେ।
ତେନ ଚୈଵ ମଯେନୋକ୍ତାଃ କିଙ୍କରା ନାମ ରାକ୍ଷସାଃ। ହନ୍ତି ତାଂ ସଭାଂ ଭୀମାସ୍ତତ୍ର କା ପରିଦେଵନା
ମୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ ରାକ୍ଷସ କିଙ୍କରମାନେ ସେଇ ସଭାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି; ଏଠାରେ କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରିବେ?
ଯଚ୍ଚାସହାଯତାଂ ରାଜନ୍ନୁକ୍ତଵାନସି ଭାରତ। ତନ୍ମିଥ୍ଯା ଭ୍ରାତରୋ ହୀମେ ତଵ ସର୍ଵେ ଵଶାନୁଗାଃ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଯେ ସେମାନେ ସହଯୋଗୀ ନାହାନ୍ତି କହିଛ, ସେ ମିଥ୍ୟା; ତୁମ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ତୁମ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନନ୍ତି।
ଦ୍ରୋଣସ୍ତଵ ମହେଷ୍ଵାସଃ ସହ ପୁତ୍ରେଣ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ମୂତପୁତ୍ରଶ୍ଚ ରାଧେଯୋ ଦୃଢଧନ୍ଵା ମହାରଥଃ
ତୁମ ଶୂର ବାଣଧାରୀ ଦ୍ରୋଣ ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅ, ଏବଂ ରାଧାର ପୁଅ କର୍ଣ୍ଣ ଦୃଢ଼ ଧନୁର୍ଧର ଓ ମହାବୀର।
ସ ଏକଃ ସମରେ ସର୍ଵାନ୍ପାଣ୍ଡଵାନ୍ସହସୋମକାନ୍। ଵିଜେଷ୍ଯତି ମହାବାହୋ କିଂ ସହାଯୈଃ କରିଷ୍ଯସି
ସେ ଏକା ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁବଳରେ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ଓ ସୋମକମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିପାରିବେ; ସହଯୋଗୀ ନେଇ କ'ଣ କରିପାରିବେ?
ଭୀଷ୍ମଶ୍ଚ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଗୌତମଶ୍ଚ ମହାରଥଃ। ଜଯଦ୍ରଥଶ୍ଚ ବଲାଵାନ୍ସୋମଦତ୍ତସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଭୀଷ୍ମ, ପୁରୁଷମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ଗୌତମ ମହାରଥୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜୟଦ୍ରଥ ଓ ସେଇପରି ସୋମଦତ୍ତ।
ଅହଂ ଚ ସହ ସୋଦର୍ଯୈଃ ସୌମଦତ୍ତିଶ୍ଚ ପାର୍ଥିଵଃ। ଏତୈସ୍ତ୍ଵଂ ସହିତଃ ସର୍ଵୈର୍ଜଯ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଵସୁନ୍ଦରାମ୍
ମୁଁ ମୋ ଭାଇମାନେ ଓ ସୌମଦତ୍ତି ରାଜା ସହିତ, ଏମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀକୁ ଜିତ।
ତ୍ଵଯା ଚ ସହିତୋ ରାଜନ୍ନେତୈଶ୍ଚାନ୍ଯୈର୍ମହାରଥୈଃ। ଏତାନହଂ ଵିଜେଷ୍ଯାମି ଯଦି ତ୍ଵମନୁମନ୍ଯସେ
ତୁମେ ଓ ଏହି ଅନ୍ୟ ମହାବୀରମାନେ ସହିତ ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବି, ଯଦି ତୁମେ ଅନୁମତି ଦେଉ।
ଏତେଷୁ ଵିଜିତେଷ୍ଵଦ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି ମହୀ ମମ। ସର୍ଵେ ଚ ପୃଥିଵୀପାଲାଃ ସଭା ସା ଚ ମହାଧନା
ଏମାନେ ଜିତିଗଲେ, ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଭରିତ ସଭା ସହିତ ଏହି ପୃଥିବୀ ମୋର ହେବ।
ଧନଞ୍ଜଯୋ ଵାସୁଦେଵୋ ଭୀମସେନୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ନକୁଲଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ ଦ୍ରୁପଦଶ୍ଚ ସହାତ୍ମଜୈଃ
ଧନଞ୍ଜୟ, ବାସୁଦେବ, ଭୀମସେନ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ନକୁଳ, ସହଦେବ ଏବଂ ଦ୍ରୁପଦ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ସହିତ—
ନୈତେ ଯୁଧି ପରାଜେତୁଂ ଶକ୍ଯା ଦେଵଗଣୈରପି। ମହାରଥା ମହେଷ୍ଵାସାଃ କୃତାସ୍ତ୍ରା ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦାଃ
ଏହି ମହାବୀରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ହାରାଇପାରିବେ ନାହିଁ; ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ, ଦକ୍ଷ ଧନୁର୍ଧର ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତି ଭୟଙ୍କର।