ମହିମାନଂ ପରଂ ଚାପି ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଦୂର୍ଯୋଧନୋ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ଵିଵର୍ଣଃ ସମପଦ୍ଯତ
ଏବଂ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା ଦେଖି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପୁତ୍ର ଦୁର୍ୟୋଧନ ମୁହଁ ଫିକା ହୋଇଗଲେ।
ସ ତୁ ଗଚ୍ଛନ୍ନନେକାଗ୍ନଃ ସଭାମେକୋଽନ୍ଵଚିନ୍ତଯତ୍। ଶ୍ରିଯଂ ଚ ତାମନୁପମାଂ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ସେ ଏକା ଚାଲିଯାଉଥିବା ବେଳେ, ମନ ଅନେକ ଅଗ୍ନିରେ ଦହୁଥିଲା, ଧୀର ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଶ୍ରୀ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ପ୍ରମତ୍ତୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଦା। ନାଭ୍ଯଭାଷତ୍ସୁବଲଜଂ ଭାଷମାଣଂ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେ ସମୟରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଦୁର୍ୟୋଧନ ବିସ୍ମୃତ ଓ ଅସ୍ଥିର ଥିଲେ, ସୁବଳଙ୍କ ପୁଅ ପୁନିପୁନି କହିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ତାଙ୍କୁ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ।
ଅନେକାଗ୍ରଂ ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶକୁନିଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ଦୁର୍ଯୋଧନ କୃତୋମୂଲଂ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ନିଵ ଗଚ୍ଛସି
ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଏକାଗ୍ର ଦେଖି, ଶକୁନି କହିଲେ— 'ଦୁର୍ୟୋଧନ, ତୁମେ ନିଜ ମୂଳ କଟାଯାଇଥିବା ପରି ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଇ ଚାଲିଯାଉଛ।'
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵେମାଂ ପୃଥିଵୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଵଶାନୁଗାମ୍। ଜିତାମସ୍ତ୍ରପ୍ରତାପେନ ଶ୍ଵେତାଶ୍ଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଚାଲିଛି, ଶ୍ୱେତାଶ୍ୱ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଶୌର୍ୟରେ ବିଜୟ ହୋଇଛି— ଏହା ଦେଖିଛି।
ତଂ ଚ ଯଜ୍ଞଂ ତଥାଭୂତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାର୍ଥସ୍ଯ ମାତୁଲ। ଯଥା ଶକ୍ରସ୍ଯ ଦେଵେଷୁ ତଥାଭୂତଂ ମହାଦ୍ଯୁତେଃ
ପାର୍ଥଙ୍କ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଯେପରି ଶକ୍ରଙ୍କ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ଭୁତ, ଏମିତି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଦେଖିଛି, ମାମୁଁ।
ଅମର୍ଷେଣ ତୁ ସମ୍ପୂର୍ଣୋ ଦହ୍ଯମାନୋ ଦିଵାନିଶମ୍। ଶୁଚିଶୁକ୍ରାଗମେ କାଲେ ଶୁଷ୍ଯେ ତୋଯମିଵାଲ୍ପକମ୍
ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଦୁର୍ୟୋଧନ ଦିନ ରାତି ରାଗରେ ଜଳୁଛନ୍ତି, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ଅଳ୍ପ ପାଣି ଯେପରି ଶୁଖିଯାଏ, ସେମିତି ସେ ମୁଝିଯାଉଛନ୍ତି।
ପଶ୍ଯ ସାତ୍ଵତମୁଖ୍ଯେନ ଶିଶୁପାଲୋ ନିପାତିତଃ। ନ ଚ ତତ୍ର ପୁମାନାସୀତ୍କଶ୍ଚିତ୍ତସ୍ଯ ପଦାନୁଗଃ
ଦେଖ, ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିଶୁପାଳ ବଧ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିବାକୁ କେହି ମଣିଷ ମିଳିଲେ ନାହିଁ।
ଦହ୍ଯମାନା ହି ରାଜାନଃ ପାଣ୍ଡଵୋତ୍ଥେନ ଵହ୍ନିନା। କ୍ଷାନ୍ତଵନ୍ତୋଽପରାଧଂ ତେ କୋ ହି ତତ୍କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହତି
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଉତ୍ପ୍ରେରିତ କରିଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ରାଜାମାନେ ଜଳିଯାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ଅପମାନ ସହିଲେ— ଏମିତି କଷ୍ଟ କିଏ ସହିପାରିବ?
ଵାସୁଦେଵେନ ତତ୍କର୍ମ ଯଥାଽଯୁକ୍ତଂ ମହତ୍କୃତମ୍। ସିଦ୍ଧଂ ଚ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ପ୍ରତାପେନ ମହାତ୍ମନାମ୍
ଯେଉଁ କାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଚିତ ଥିଲା, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ କୃଷ୍ଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେହି କାମ ସଫଳ ହୋଇଗଲା।
ତଥାହି ରତ୍ନନ୍ଯାଦାଯ ଵିଵିଧାନି ନୃପା ନୃପମ୍। ଉପାତିଷ୍ଠନ୍ତ କୌନ୍ଯେଯଂ ଵୈଶ୍ଯା ଇଵ କରପ୍ରଦାଃ
ଏଭଳି, ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ନେଇ ରାଜାମାନେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଥିଲେ, ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କର ଦେଉଥିବା ପରି।
ଶ୍ରିଯଂ ତଥାଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜ୍ଵଲନ୍ତୀମିଵ ପାଣ୍ଡଵେ। ଅମର୍ଷଵଶମାପନ୍ନୋ ଦହ୍ଯାମି ନ ତଥୋଚିତଃ
ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଏମିତି ଦେଉଳିଆ ଶ୍ରୀ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ମୁଁ ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ଜଳୁଛି, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଵହ୍ନିମେଵ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମି ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯାମି ଵା ଵିଷମ୍। ଅପୋ ଵାପି ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମିନ ହି ଶକ୍ଷ୍ଯାମି ଜୀଵିତୁମ୍
ମୁଁ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି, କିମ୍ବା ବିଷ ଖାଇବି, କିମ୍ବା ପାଣିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି— କାରଣ ଏଭଳି ଜୀବନ ମୁଁ ସହିପାରିବିନି।
କୋ ହି ନାମ ପୁମାଂଲ୍ଲୋକେ ମର୍ଷଯିଷ୍ଯତି ସତ୍ଵଵାନ୍। ସପତ୍ନାନୃଦ୍ଧ୍ଯତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହୀନମାତ୍ମାନମେଵ ଚ
ଏହି ସଂସାରରେ କେଉଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରୁଷ ନିଜ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀମାନେ ଉନ୍ନତି କରୁଥିବା ଓ ନିଜେ ଅପମାନିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି ସହିପାରିବ?
ସୋଽହଂ ନ ସ୍ତ୍ରୀ ନ ଚାପ୍ଯସ୍ତ୍ରୀ ନ ପୁମାନ୍ନାପୁମାନପି। ଯୋଽହଂ ତାଂ ମର୍ଷଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ତାଦୃଶୀଂ ଶ୍ରିଯମାଗତାମ୍
ଏମିତି ଦିନରେ ମୁଁ ଏମିତି ଶ୍ରୀ ତାଙ୍କଠାରେ ଯାଇଥିବା ସହିଯାଉଛି— ତେଣୁ ମୁଁ ନା ନାରୀ, ନା ପୁରୁଷ, ନା ଅପୁରୁଷ।
ଈଶ୍ଵରତ୍ଵଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଶ୍ଚ ଵସୁମତ୍ତାଂ ଚ ତାଦୃଶୀମ୍। ଯଜ୍ଞଂ ଚ ତାଦୃଶଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାଦୃଶଃ କୋ ନ ସଂଞ୍ଜ୍ଵରେତ୍
ସେମାନେ ପୃଥିବୀର ଏମିତି ଶାସନ, ଏମିତି ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ ଏମିତି ଯଜ୍ଞ ଦେଖି— ମୋ ପରି କିଏ ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ଜଳିଯିବ ନାହିଁ?
ଅଶକ୍ତଶ୍ଚୈକ ଏଵାହଂ ତାମାହର୍ତୁଂ ନୃପଶ୍ରିଯମ୍। ସହାଯାଂଶ୍ଚ ନ ପଶ୍ଯାମି ତେନ ମୃତ୍ଯୁଂ ଵିଚିନ୍ତଯେ
ମୁଁ ଏକା ଏହି ରାଜସ୍ରୀ ଦଳିପାରିବିନି, କୌଣସି ସହାୟୀ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁନାହିଁ, ତେଣୁ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ବିଚାରୁଛି।
ଦୈଵମେଵ ପରଂ ମନ୍ଯେ ପୌରୁଷଂ ଚ ନିରର୍ଥକମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁନ୍ତୀସୁତେ ଶୁଦ୍ଧାଂ ଶ୍ରିଯଂ ତାମହତାଂ ତଥା
ମୁଁ ଭାଗ୍ୟକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବୁଛି, ପ୍ରୟାସକୁ ଅର୍ଥହୀନ ମନେ କରୁଛି— କାରଣ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଙ୍କ ଏମିତି ନିର୍ମଳ ଓ ଅଜୟ ଶ୍ରୀ ଦେଖୁଛି।
କୃତୋ ଯତ୍ନୋ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ଵିନାଶେ ତସ୍ଯ ସୌବଲ। ତଚ୍ଚ ସର୍ଵମତିକ୍ରମ୍ଯ ସଂଵୃଦ୍ଧୋଽପ୍ସ୍ଵିଵ ପଙ୍ଗଜମ୍
ମୁଁ ପୂର୍ବେ ତାଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ କରିଥିଲି, ସୁବଳପୁତ୍ର, କିନ୍ତୁ ସେ ସମସ୍ତ ଉପାୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସେ ଜଳରେ ପଦ୍ମ ପରି ବଢ଼ିଯାଇଛି।
ନ ଦୈଵଂ ପରଂ ମନ୍ଯେ ପୌରୁଷଂ ଚ ନିରର୍ଥକମ୍। ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଶ୍ଚ ହୀଯନ୍ତେ ପାର୍ଥା ଵର୍ଧନ୍ତି ନିତ୍ଯଶଃ। କୃଷ୍ଣସ୍ତୁ ସୁମନାସ୍ତେଷାଂ ଵିଵର୍ଧଯତି ସମ୍ପଦଃ
ମୁଁ ଭାଗ୍ୟକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବୁନାହିଁ, ପ୍ରୟାସକୁ ଅର୍ଥହୀନ ମନେ କରୁନାହିଁ; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦୁର୍ବଳ ହେଉଛନ୍ତି, ପାର୍ଥମାନେ ସଦା ବଢ଼ୁଛନ୍ତି, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ସେମାନଙ୍କ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଆନନ୍ଦରେ ବଢ଼ାଉଛନ୍ତି।
ସୋଽହଂ ଶ୍ରିଯଂ ଚ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଭାଂ ତାଂ ଚ ତଥାଵିଧାମ୍। ରକ୍ଷିଭିଶ୍ଚାଵହାସଂ ତଂ ପରିତପ୍ଯେ ଯଥାଽଗ୍ନିନା
ମୁଁ ଏହି ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ଏତେ ଭବ୍ୟ ସଭାକୁ ଦେଖି, ରକ୍ଷକମାନଙ୍କର ଉପହାସ ଶୁଣି, ମନେ ମନେ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ୁଥିବା ପରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବୁଛି।
ଅମର୍ଷଂ ଚ ସମାଵିଷ୍ଟଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରେ ନିଵେଦଯ
ମୋତେ ଯେ ରୋଷ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରିଛି, ଏହି କଥା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଯାଇ କୁହ।
ଦୁର୍ଯୋଧନ ନ ତେଽମର୍ଷଃ କାର୍ଯଃ ପ୍ରତି ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍। ଭାଗଧେଯାନି ହି ସ୍ଵାନି ପାଣ୍ଡଵା ଭୁଞ୍ଜତେ ସଦା
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ, ତୁମେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ନେଇ କ୍ଷୁଭ୍ଧ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ପାଣ୍ଡବମାନେ ସଦା ନିଜ ଅଂଶର ସମ୍ପତ୍ତି ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି।
ଵିଧାନଂ ଵିଵିଧାକାରଂ ପରଂ ତେଷାଂ ଵିଧାନତଃ। ଅନେକୈରଭ୍ଯୁପାଯୈଶ୍ଚ ତ୍ଵଯା ନ ଶକିତାଃ ପୁରା
ସେମାନଙ୍କର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନେକ ପ୍ରକାରର, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଜିତିପାରିନାହ।
ଆରବ୍ଧା ହି ମହାରାଜ ପୁନଃ ପୁନରରିନ୍ଦମ। ଵିମୁକ୍ତାଶ୍ଚ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରା ଭଗଧେଯପୁରସ୍କୃତାଃ। `ଉତ୍ସାହଵନ୍ତଃ ପୁରୁଷା ନାଵସୀଦନ୍ତି କର୍ମସୁ
ହେ ରାଜା, ସେମାନେ ପୁନିପୁନି କାମ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି, ଭାଗ୍ୟବଶାତ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ କେବେ କାମରେ ଅଳସ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ତୈର୍ଲବ୍ଧା ଦ୍ରୌପଦୀ ଭାର୍ଯା ଦ୍ରୁପଦଶ୍ଚ ସୁତୈଃ ସହ। ସହାଯାଃ ପୃଥିଵୀପାଲା ଵାସୁଦେଵଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସେମାନେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାବେ ଲାଗିଛନ୍ତି, ଦ୍ରୁପଦ ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ସହ ମିତ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି, ଅନେକ ରାଜା ସହଯୋଗୀ ଓ ଶୂର ବାସୁଦେବ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଅଛନ୍ତି।
ଲବ୍ଧଶ୍ଚାନଭିଭୂତାର୍ଥୈଃ ପିତ୍ର୍ଯୋଂଶଃ ପୃଥିଵୀପତେ। ଵିଵୃଦ୍ଧସ୍ତେଜସା ତେଷାଂ ତତ୍ର କା ପରିଦେଵନା
ସେମାନେ ଅଜୟ ସମ୍ପତ୍ତି ସହିତ ପିତୃଭାଗ ପାଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ତେଜ ଆଉ ବଢ଼ିଛି; ଏଠାରେ କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରିବେ?
ଧନଞ୍ଜଯେନ ଗାଣ୍ଡୀଵମକ୍ଷଯ୍ଯୌ ଚ ମହେଷୁଧୀ। ଲବ୍ଧାନ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣି ଦିଵ୍ଯାନି ତୋଷଯିତ୍ଵା ହୁତାଶନମ୍
ଧନଞ୍ଜୟ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ ଓ ଅକ୍ଷୟ ବାଣ ସହିତ, ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଛନ୍ତି।
ତେନ କାର୍ମୁକମୁଖ୍ଯେନ ବାହୁଵୀର୍ଯେଣ ଚାତ୍ମନଃ। କୃତା ଵଶେ ମହୀପାଲାସ୍ତତ୍ର କା ପରିଦେଵନା
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ ଓ ନିଜ ବାହୁବଳରେ ଅନେକ ରାଜାଙ୍କୁ ବଶ କରିଛନ୍ତି; ଏଠାରେ କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରିବେ?
ଅଗ୍ନିଦାହାନ୍ମଯଂ ଚାପି ମୋକ୍ଷଯିତ୍ଵା ସ ଦାନଵମ୍। ସଭାଂ ତାଂ କାରଯାମାସ ସଵ୍ଯସାଚୀ ପରନ୍ତପଃ
ଅଗ୍ନିରୁ ମୟ ଦାନବଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାରିବାରେ ପ୍ରବଳ ସବ୍ୟସାଚୀ ସେଇ ସଭା ତିଆରି କରିଥିଲେ।