ଵାସାଂସି ଚ ଶୁଭାନ୍ଯସ୍ମୈ ପ୍ରଦଦୂ ରାଜଶାସନାତ୍। ତଥାଗତଂ ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ
ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ତାଙ୍କୁ ଭଲ ପୋଶାକ ଦିଆଗଲା; କିନ୍ତୁ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ପ୍ରବଳ ଭୀମସେନ ପୁଣି ହସିଲେ।
ଅର୍ଜୁନଶ୍ଚ ଯମୌ ଚୋଭୌ ସର୍ଵେ ତେ ପ୍ରାହସଂସ୍ତଦା। ନାମର୍ଷଯତ୍ତତସ୍ତେଷାମଵହାସମମର୍ଷଣଃ
ଅର୍ଜୁନ, ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଓ ସମସ୍ତେ ସେତିବେଳେ ହସିଲେ; କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ୟୋଧନ, ସେମାନଙ୍କର ଉପହାସ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ରେଜିଗଲେ।
ଆକାରଂ ରକ୍ଷମାଣସ୍ତୁ ନ ସ ତାନ୍ସମୁଦୈକ୍ଷତ। ପୁନର୍ଵସନମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ପ୍ରତିରିଷ୍ଯନ୍ନିଵ ସ୍ଥଲମ୍
ସେ ନିଜ ଆଚରଣ ରଖି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ; ପୁଣି ପୋଶାକ ଉଠାଇ, ମାଟି ଚାଲିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ପରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।
ଆରୁରୋହ ତତଃ ସର୍ଵେ ଜହସୁଶ୍ଚ ପୁନର୍ଜନାଃ। ଦ୍ଵାରଂ ତୁ ପିହିତାକାରଂ ସ୍ଫାଟିକଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଭୂମିପଃ। ପ୍ରଵିଶନ୍ନାହତୋ ମୂର୍ଧ୍ନି ଵ୍ଯାଘୂର୍ଣିତ ଇଵ ସ୍ଥିତଃ
ତାପରେ, ସେ ଉପରକୁ ଚଢ଼ିବା ସମୟରେ ସମସ୍ତେ ପୁଣି ହସିଲେ; ରାଜା ଦେଖିଲେ ସ୍ଫଟିକ ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ ଦେଖାଯାଉଛି, ଭିତରକୁ ପସିବାକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ମୁଣ୍ଡ ଟିଏ ଲାଗିଗଲା ଏବଂ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।
ତାଦୃଶଂ ଚ ପରଂ ଦ୍ଵାରଂ ସ୍ଫାଟିକୋରୁକଵାଟକମ୍। ଵିଘଟ୍ଟଯନ୍କରାଭ୍ଯାଂ ତୁ ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯାଗ୍ରେ ପପାତ ହା
ଏଭଳି ଆଉ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦ୍ୱାର ଥିଲା, ବଡ଼ ସ୍ଫଟିକ ଫଳକ ସହିତ; ହାତ ଦ୍ୱାରା ଖୋଲିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ସେ ଆଗକୁ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଦ୍ଵାରଂ ତୁ ଵିତତାକାରଂ ସମାପେଦେ ପୁନଶ୍ଚ ସଃ। ତଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ଚେତି ମନ୍ଵାନୋ ଦ୍ଵାରସ୍ଥାନାଦୁପାରମତ୍
ପରେ ସେ ଆଉ ଏକ ଖୋଲା ଦ୍ୱାର ପାଖକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଯାହା ଘଟିଲା ଭାବି, ଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ଦାରୋଗାମାନେଠାରୁ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ।
ଏଵଂ ପ୍ରଲମ୍ଭାନ୍ଵିଵିଧାନ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ତତ୍ର ଵିଶାମ୍ପତେ। ପାଣ୍ଡଵେଯାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତସ୍ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ନୃପଃ
ଏଭଳି ଅନେକ ପ୍ରକାର ମାୟା ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅନୁମତି ଦେଲେ ପରେ, ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ସେଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅପହୃଷ୍ଟେନ ମନସା ରାଜସୂଯେ ମହାକ୍ରତୌ। ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ତାମଦ୍ଭୁତାମୃଦ୍ଧିଂ ଜଗାମ ଗଜସାହ୍ଵଯମ୍
ମନ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ, ସେ ମହା ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖି, ଗଜସାହ୍ବୟକୁ ଫେରିଗଲେ।
ପାଣ୍ଡଵଶ୍ରୀପ୍ରତପ୍ତସ୍ଯ ଧ୍ଯାଯମାନସ୍ଯ ଗଚ୍ଛତଃ। ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ନୃପତେଃ ପାପା ମତିରଜାଯତ
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ତେଜରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ଓ ଚାଲିଯାଉଥିବା ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ମନରେ ଖରାପ ଭାବ ଆସିଗଲା।
ପାର୍ଥାନ୍ସୁମନସୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାର୍ଥିଵାଂଶ୍ଚ ଵଶାନୁଗାନ୍। କୃତ୍ସ୍ନଂ ଚାପି ହିତଂ ଲୋକମାକୁମାରଂ କୁରୂଦ୍ଵହ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଥିବା ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ସେମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଦେଖି, ହେ କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ,
ମହିମାନଂ ପରଂ ଚାପି ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଦୂର୍ଯୋଧନୋ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ଵିଵର୍ଣଃ ସମପଦ୍ଯତ
ଏବଂ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା ଦେଖି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପୁତ୍ର ଦୁର୍ୟୋଧନ ମୁହଁ ଫିକା ହୋଇଗଲେ।
ସ ତୁ ଗଚ୍ଛନ୍ନନେକାଗ୍ନଃ ସଭାମେକୋଽନ୍ଵଚିନ୍ତଯତ୍। ଶ୍ରିଯଂ ଚ ତାମନୁପମାଂ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ସେ ଏକା ଚାଲିଯାଉଥିବା ବେଳେ, ମନ ଅନେକ ଅଗ୍ନିରେ ଦହୁଥିଲା, ଧୀର ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଶ୍ରୀ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ପ୍ରମତ୍ତୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଦା। ନାଭ୍ଯଭାଷତ୍ସୁବଲଜଂ ଭାଷମାଣଂ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେ ସମୟରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଦୁର୍ୟୋଧନ ବିସ୍ମୃତ ଓ ଅସ୍ଥିର ଥିଲେ, ସୁବଳଙ୍କ ପୁଅ ପୁନିପୁନି କହିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ତାଙ୍କୁ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ।
ଅନେକାଗ୍ରଂ ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶକୁନିଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ଦୁର୍ଯୋଧନ କୃତୋମୂଲଂ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ନିଵ ଗଚ୍ଛସି
ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଏକାଗ୍ର ଦେଖି, ଶକୁନି କହିଲେ— 'ଦୁର୍ୟୋଧନ, ତୁମେ ନିଜ ମୂଳ କଟାଯାଇଥିବା ପରି ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଇ ଚାଲିଯାଉଛ।'
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵେମାଂ ପୃଥିଵୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଵଶାନୁଗାମ୍। ଜିତାମସ୍ତ୍ରପ୍ରତାପେନ ଶ୍ଵେତାଶ୍ଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଚାଲିଛି, ଶ୍ୱେତାଶ୍ୱ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଶୌର୍ୟରେ ବିଜୟ ହୋଇଛି— ଏହା ଦେଖିଛି।
ତଂ ଚ ଯଜ୍ଞଂ ତଥାଭୂତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାର୍ଥସ୍ଯ ମାତୁଲ। ଯଥା ଶକ୍ରସ୍ଯ ଦେଵେଷୁ ତଥାଭୂତଂ ମହାଦ୍ଯୁତେଃ
ପାର୍ଥଙ୍କ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଯେପରି ଶକ୍ରଙ୍କ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ଭୁତ, ଏମିତି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଦେଖିଛି, ମାମୁଁ।
ଅମର୍ଷେଣ ତୁ ସମ୍ପୂର୍ଣୋ ଦହ୍ଯମାନୋ ଦିଵାନିଶମ୍। ଶୁଚିଶୁକ୍ରାଗମେ କାଲେ ଶୁଷ୍ଯେ ତୋଯମିଵାଲ୍ପକମ୍
ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଦୁର୍ୟୋଧନ ଦିନ ରାତି ରାଗରେ ଜଳୁଛନ୍ତି, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ଅଳ୍ପ ପାଣି ଯେପରି ଶୁଖିଯାଏ, ସେମିତି ସେ ମୁଝିଯାଉଛନ୍ତି।
ପଶ୍ଯ ସାତ୍ଵତମୁଖ୍ଯେନ ଶିଶୁପାଲୋ ନିପାତିତଃ। ନ ଚ ତତ୍ର ପୁମାନାସୀତ୍କଶ୍ଚିତ୍ତସ୍ଯ ପଦାନୁଗଃ
ଦେଖ, ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିଶୁପାଳ ବଧ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିବାକୁ କେହି ମଣିଷ ମିଳିଲେ ନାହିଁ।
ଦହ୍ଯମାନା ହି ରାଜାନଃ ପାଣ୍ଡଵୋତ୍ଥେନ ଵହ୍ନିନା। କ୍ଷାନ୍ତଵନ୍ତୋଽପରାଧଂ ତେ କୋ ହି ତତ୍କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହତି
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଉତ୍ପ୍ରେରିତ କରିଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ରାଜାମାନେ ଜଳିଯାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ଅପମାନ ସହିଲେ— ଏମିତି କଷ୍ଟ କିଏ ସହିପାରିବ?
ଵାସୁଦେଵେନ ତତ୍କର୍ମ ଯଥାଽଯୁକ୍ତଂ ମହତ୍କୃତମ୍। ସିଦ୍ଧଂ ଚ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ପ୍ରତାପେନ ମହାତ୍ମନାମ୍
ଯେଉଁ କାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଚିତ ଥିଲା, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ କୃଷ୍ଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେହି କାମ ସଫଳ ହୋଇଗଲା।
ତଥାହି ରତ୍ନନ୍ଯାଦାଯ ଵିଵିଧାନି ନୃପା ନୃପମ୍। ଉପାତିଷ୍ଠନ୍ତ କୌନ୍ଯେଯଂ ଵୈଶ୍ଯା ଇଵ କରପ୍ରଦାଃ
ଏଭଳି, ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ନେଇ ରାଜାମାନେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଥିଲେ, ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କର ଦେଉଥିବା ପରି।
ଶ୍ରିଯଂ ତଥାଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜ୍ଵଲନ୍ତୀମିଵ ପାଣ୍ଡଵେ। ଅମର୍ଷଵଶମାପନ୍ନୋ ଦହ୍ଯାମି ନ ତଥୋଚିତଃ
ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଏମିତି ଦେଉଳିଆ ଶ୍ରୀ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ମୁଁ ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ଜଳୁଛି, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଵହ୍ନିମେଵ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମି ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯାମି ଵା ଵିଷମ୍। ଅପୋ ଵାପି ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମିନ ହି ଶକ୍ଷ୍ଯାମି ଜୀଵିତୁମ୍
ମୁଁ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି, କିମ୍ବା ବିଷ ଖାଇବି, କିମ୍ବା ପାଣିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି— କାରଣ ଏଭଳି ଜୀବନ ମୁଁ ସହିପାରିବିନି।
କୋ ହି ନାମ ପୁମାଂଲ୍ଲୋକେ ମର୍ଷଯିଷ୍ଯତି ସତ୍ଵଵାନ୍। ସପତ୍ନାନୃଦ୍ଧ୍ଯତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହୀନମାତ୍ମାନମେଵ ଚ
ଏହି ସଂସାରରେ କେଉଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରୁଷ ନିଜ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀମାନେ ଉନ୍ନତି କରୁଥିବା ଓ ନିଜେ ଅପମାନିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି ସହିପାରିବ?
ସୋଽହଂ ନ ସ୍ତ୍ରୀ ନ ଚାପ୍ଯସ୍ତ୍ରୀ ନ ପୁମାନ୍ନାପୁମାନପି। ଯୋଽହଂ ତାଂ ମର୍ଷଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ତାଦୃଶୀଂ ଶ୍ରିଯମାଗତାମ୍
ଏମିତି ଦିନରେ ମୁଁ ଏମିତି ଶ୍ରୀ ତାଙ୍କଠାରେ ଯାଇଥିବା ସହିଯାଉଛି— ତେଣୁ ମୁଁ ନା ନାରୀ, ନା ପୁରୁଷ, ନା ଅପୁରୁଷ।
ଈଶ୍ଵରତ୍ଵଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଶ୍ଚ ଵସୁମତ୍ତାଂ ଚ ତାଦୃଶୀମ୍। ଯଜ୍ଞଂ ଚ ତାଦୃଶଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାଦୃଶଃ କୋ ନ ସଂଞ୍ଜ୍ଵରେତ୍
ସେମାନେ ପୃଥିବୀର ଏମିତି ଶାସନ, ଏମିତି ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ ଏମିତି ଯଜ୍ଞ ଦେଖି— ମୋ ପରି କିଏ ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ଜଳିଯିବ ନାହିଁ?
ଅଶକ୍ତଶ୍ଚୈକ ଏଵାହଂ ତାମାହର୍ତୁଂ ନୃପଶ୍ରିଯମ୍। ସହାଯାଂଶ୍ଚ ନ ପଶ୍ଯାମି ତେନ ମୃତ୍ଯୁଂ ଵିଚିନ୍ତଯେ
ମୁଁ ଏକା ଏହି ରାଜସ୍ରୀ ଦଳିପାରିବିନି, କୌଣସି ସହାୟୀ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁନାହିଁ, ତେଣୁ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ବିଚାରୁଛି।
ଦୈଵମେଵ ପରଂ ମନ୍ଯେ ପୌରୁଷଂ ଚ ନିରର୍ଥକମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁନ୍ତୀସୁତେ ଶୁଦ୍ଧାଂ ଶ୍ରିଯଂ ତାମହତାଂ ତଥା
ମୁଁ ଭାଗ୍ୟକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବୁଛି, ପ୍ରୟାସକୁ ଅର୍ଥହୀନ ମନେ କରୁଛି— କାରଣ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଙ୍କ ଏମିତି ନିର୍ମଳ ଓ ଅଜୟ ଶ୍ରୀ ଦେଖୁଛି।
କୃତୋ ଯତ୍ନୋ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ଵିନାଶେ ତସ୍ଯ ସୌବଲ। ତଚ୍ଚ ସର୍ଵମତିକ୍ରମ୍ଯ ସଂଵୃଦ୍ଧୋଽପ୍ସ୍ଵିଵ ପଙ୍ଗଜମ୍
ମୁଁ ପୂର୍ବେ ତାଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ କରିଥିଲି, ସୁବଳପୁତ୍ର, କିନ୍ତୁ ସେ ସମସ୍ତ ଉପାୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସେ ଜଳରେ ପଦ୍ମ ପରି ବଢ଼ିଯାଇଛି।
ନ ଦୈଵଂ ପରଂ ମନ୍ଯେ ପୌରୁଷଂ ଚ ନିରର୍ଥକମ୍। ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଶ୍ଚ ହୀଯନ୍ତେ ପାର୍ଥା ଵର୍ଧନ୍ତି ନିତ୍ଯଶଃ। କୃଷ୍ଣସ୍ତୁ ସୁମନାସ୍ତେଷାଂ ଵିଵର୍ଧଯତି ସମ୍ପଦଃ
ମୁଁ ଭାଗ୍ୟକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବୁନାହିଁ, ପ୍ରୟାସକୁ ଅର୍ଥହୀନ ମନେ କରୁନାହିଁ; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦୁର୍ବଳ ହେଉଛନ୍ତି, ପାର୍ଥମାନେ ସଦା ବଢ଼ୁଛନ୍ତି, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ସେମାନଙ୍କ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଆନନ୍ଦରେ ବଢ଼ାଉଛନ୍ତି।