ଯଥାବଦ୍ଧୂଯମାନାଗ୍ନିଂ ରାଜସୂଯଂ ମହାକ୍ରତୁମ୍। ପାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରଂ ଜୁହୁଵୁଃ ସର୍ଵଯାଜକାଃ
ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ମହା ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ, ଯଥାବିଧି ଜଳାଉଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ସମସ୍ତ ପୂଜାରୀ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ହୋମ କରିଥିଲେ।
ଵ୍ଯାସଧୌମ୍ଯାଦଯଃ ସର୍ଵେ ଵିଧିଵତ୍ଷୋଡଶର୍ତ୍ଵିଜଃ। ସ୍ଵସ୍ଵକର୍ମାଣି ଚକ୍ରୁସ୍ତେ ପାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ମହାକ୍ରତୌ
ବ୍ୟାସ, ଧୌମ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ସୋଳେ ପୂଜାରୀମାନେ, ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ମହା ଯଜ୍ଞରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ନିଜ-ନିଜ କାମ କରିଥିଲେ।
ନାଷଡଙ୍ଗଵିଦତ୍ରାସୀତ୍ସଦସ୍ଯୋ ନାବହୁଶ୍ରୁତଃ। ନାଵ୍ରତୋ ନାନୁପାଧ୍ଯାଯୋ ନ ପାପୋ ନାକ୍ଷମୋ ଦ୍ଵିଜଃ
ସେଠାରେ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେନି ଯିଏ ଛଅ ଅଙ୍ଗ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅପଠିତ, ଅନୁଶାସନ ହୀନ, ଗୁରୁ ହୀନ, ପାପୀ କିମ୍ବା ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଥିଲେ।
ନ ତତ୍ର କୃପଣଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଦରିଦ୍ରୋ ନ ବଭୂଵ ହ। କ୍ଷୁଧିତୋ ଦୁଃଖିତୋ ଵାପି ପ୍ରାକୃତୋ ଵାପି ମାନୁଷଃ
ସେଠାରେ କୌଣସି ଜଣେ ଦରିଦ୍ର, ଅନାଥ, ଭୁକ୍ତିଆ, ଦୁଃଖିତ କିମ୍ବା ସାଧାରଣ ମାନବ ଥିଲେନି।
ଭୋଜନଂ ଭୋଜନାର୍ଥିଭ୍ଯୋ ଦାପଯାମାସ ସର୍ଵଦା। ସହଦେଵୋ ମହାତେଜାଃ ସତତଂ ରାଜଶାସନାତ୍
ସହଦେବ, ଅତ୍ୟଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସଦା ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଭୋଜନ ଚାହିଁଥିବାମାନେ ପାଇଁ ଭୋଜନ ବଣ୍ଟନ କରାଇଥିଲେ।
ସଂସ୍ତରେ କୁଶଲାଶ୍ଚାପି ସର୍ଵକର୍ମାଣି ଯାଜକାଃ। ଦିଵସ ଦିଵସେ ଚକ୍ରୁର୍ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଚକ୍ଷୁଷଃ
ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବୀଣ ପୂଜାରୀମାନେ, ପ୍ରତିଦିନ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଦୃଷ୍ଟି ରଖି ନିଜ କାମ କରିଥିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣା ଦେଵଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞଃ କଥାଶ୍ଚକ୍ରୁଶ୍ଚ ସର୍ଵତଃ। ରେମିରେ ଚ କଥାନ୍ତେ ତୁ ସର୍ଵେ ତସ୍ମିନ୍ମହାକ୍ରତୌ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା, ସମସ୍ତଠାରେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ; କଥା ଶେଷରେ ସମସ୍ତେ ଏହି ମହା ଯଜ୍ଞରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ସା ଵେଦିର୍ଵେଦସମ୍ପନ୍ନୈର୍ଦେଵଦ୍ଵିଜମହର୍ଷିଭିଃ। ବଭାସେ ତଦା କୀର୍ଣା ନକ୍ଷତ୍ରୈର୍ଦ୍ଯୌରିଵାମଲା
ଏହି ବେଦୀ, ବେଦରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ମହା ଋଷିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିଲା; ଏହା ତାଲ ରାତିର ନିର୍ମଳ ଆକାଶରେ ତାରା ଭଳି ଚମକୁଥିଲା।
ପାଣ୍ଡିତ୍ଯଦର୍ଶନାର୍ଥାଯ କେଚନ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ। ତର୍କାର୍ଥମାଗତାଃ କେଚିତ୍କେଚିଦ୍ଵିଦ୍ଯାଭିମାନିନଃ
କିଛି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଦେଖାଇବା ପାଇଁ, କିଛି ତର୍କ କରିବା ପାଇଁ, ଏବଂ କିଛି ଜ୍ଞାନର ଗର୍ବରେ ଆସିଥିଲେ।
କେଚିଦ୍ଦିଦୃକ୍ଷଯା କେଚିଦ୍ଭୀତ୍ଯା ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରତାପିନଃ। ସର୍ଵେଽପ୍ଯଵଭୃଥସ୍ନାତା ଯାଜକାଃ କେଚନ ଦ୍ଵିଜାଃ
କିଛି ଜଣେ ଦେଖିବା ଇଚ୍ଛାରେ, କିଛି ଭୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଭୟ କରି, ସମସ୍ତ ପୂଜାରୀ ଏବଂ କିଛି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ।
ତତୋ ଵୈ ହେମଯୂପାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵରତ୍ନସମାଚିତାନ୍। ଶୋଭାର୍ଥଂ କାରଯାମାସ ସହଦେଵୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
ତାପରେ, ସହଦେବ ଅତ୍ୟଧିକ ଚମକୁଥିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ରତ୍ନରେ ଭରିଥିବା ସୁନାର ଦଣ୍ଡ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଇଲେ।
ଦଦୃଶୁସ୍ତୋରଣାନ୍ଯତ୍ର ହେମତାଲମଯାନି ଚ। ସ ଯଜ୍ଞସ୍ତୋରଣୈସ୍ତୈଶ୍ଚ ଗ୍ରହୈର୍ଦ୍ଯୋରିଵ ସମ୍ବଭୌ
ସେଠାରେ ସେମାନେ ସୁନା ଓ ତାଳ କାଠରେ ତିଆରି ତୋରଣ ଦେଖିଲେ; ସେ ତୋରଣ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ ଗ୍ରହରେ ଭରିଥିବା ଆକାଶ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା।
ତାଲାନାଂ ତୋରଣୈର୍ହୈମୈର୍ଦାନ୍ତୈରିଵ ଦିଶାଗଜୈଃ। ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ଵିନ୍ଯସ୍ତୈସ୍ତେଜୋଭିର୍ଭାସ୍କରୈର୍ଯଥା
ସୁନା ତାଳ ତୋରଣ, ଦିଶାର ହାତୀର ଦାନ୍ତ ଭଳି, ସମସ୍ତ ଦିଶାରେ ବିନ୍ୟାସ କରାଯାଇଥିଲା; ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ।
ସକିରୀଟୈର୍ନୃପୈଶ୍ଚୈଵ ଶୁଶୁଭେ ତତ୍ସଦସ୍ତଦା। ଦେଵୈର୍ଦିଵ୍ଯୈଶ୍ଚ ଯକ୍ଷୈଶ୍ଚ ଉରଗୈର୍ଦିଵ୍ଯମାନୁଷୈଃ
ସେ ସଭା ସମୟରେ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିବା ରାଜାମାନେ, ଦେବତା, ଦିବ୍ୟ ଯକ୍ଷ, ନାଗ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଓ ମାନବ ଦ୍ୱାରା ଚମକୁଥିଲା।
ଵିଦ୍ଯାଧରଗଣୈଃ କୀର୍ଣଃ ପାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ସ ରାଜସୂଯଃ ଶୁଶୁଭେ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ଭରିଥିବା, ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଅତି ଶୋଭା ପାଇଲା।
ଗନ୍ଧର୍ଵଗଣସଙ୍କୀର୍ଣଃ ଶୋଭିତୋଽପ୍ସରସାଂ ଗଣୈଃ। ଦେଵୈର୍ମୁନିଗଣୈର୍ଯକ୍ଷୈର୍ଦେଵଲୋକ ଇଵାପରଃ
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ଶୁଭାଇଲେ, ଦେବତା, ଋଷି, ଯକ୍ଷମାନେ ମିଶି ଏହାକୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ୱର୍ଗ ଭଳି ଦେଖାଉଥିଲେ।
ସ କିମ୍ପୁରୁଷଗୀତୈଶ୍ଚ କିନ୍ନରୈରୁପଶୋଭିତଃ। ନାରଦଶ୍ଚ ଜଗୌ ତତ୍ର ତୁମ୍ବୁରୁଶ୍ଚ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
କିମ୍ପୁରୁଷ ଏବଂ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ଗୀତରେ ଏଠି ଅଧିକ ଶୋଭା ଲାଗୁଥିଲା, ନାରଦ ଏବଂ ତୁମ୍ବୁରୁ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ।
ଵିଶ୍ଵାସୁଶ୍ଚିତ୍ରସେନସ୍ତଥାଽନ୍ଯେ ଗୀତକୋଵିଦାଃ। ରମଯନ୍ତି ସ୍ମ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଯଜ୍ଞକର୍ମାନ୍ତରେଷ୍ଵଥ
ବିଶ୍ୱାବାସୁ, ଚିତ୍ରସେନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତମାନେ ଯଜ୍ଞର କାର୍ଯ୍ୟମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ।
ତତ୍ର ଚାପ୍ସରସଃ ସର୍ଵାଃ ସୁନ୍ଦର୍ଯଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ। ନନୃତୁଶ୍ଚ ଜଗୁଶ୍ଚାତ୍ର ନିତ୍ଯଂ କର୍ମାନ୍ତରେଷ୍ଵଥ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଅପ୍ସରାମାନେ, ଶୁଭ୍ର ଓ ଆକର୍ଷକ ରୂପରେ, ଯଜ୍ଞର କାର୍ଯ୍ୟମଧ୍ୟରେ ନିରନ୍ତର ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିଲେ।
ଇତିହାସପୁରାଣାନି ଆଖ୍ଯାନାନି ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଊଚୁର୍ଵୈ ଶବ୍ଦଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞା ନିତ୍ଯଂ କର୍ମାନ୍ତରେଷ୍ଵଥ
ଏଠି ଶବ୍ଦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଦର୍ଶୀମାନେ ଇତିହାସ, ପୁରାଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ କଥା ଯଜ୍ଞର ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପଢ଼ି ଶୁଣାଉଥିଲେ।
ଭେର୍ଯଶ୍ଚ ମୁରଜାଶ୍ଚୈଵ ମଡ୍ଡୁକା ଗୋମୁଖାଶ୍ଚ ଯେ। ଶୃଙ୍ଗଵଂଶାମ୍ବୁଜା ଵୀଣାଃ ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ସ୍ମ ସହସ୍ରଶଃ
ହଜାର-ହଜାର ଢୋଳ, ମୁରଜ, ମଡୁକ, ଗୋମୁଖ, ଶୃଙ୍ଗ, ବାଂଶୀ, ଅମ୍ବୁଜ ଓ ବୀଣା ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।
ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ସର୍ଵଵିପ୍ରାଶ୍ଚ ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରା ନୃପାଦଯଃ। ସର୍ଵେ ମ୍ଲେଚ୍ଛାଃ ସର୍ଵଗଣାସ୍ତ୍ଵାଦିମଧ୍ଯାନ୍ତଜାସ୍ତଥା
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର, ରାଜା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନମାନେ, ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ନାନାଦେଶସମୁଦ୍ଭୂତୈର୍ନାନାଜାତିଭିରାଗତୈଃ। ପର୍ଯାପ୍ତ ଇଵ ଲୋକୋଽଯଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରନିଵେଶନେ
ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ଓ ଜାତିର ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ଆସିଥିଲେ, ଯେପରି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଗୃହରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଏକାଠି ହୋଇଥିଲା।
ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣାଦଯଃ ସର୍ଵେ କୁରଵଃ ସସୁଯୋଧନାଃ। ଵୃଷ୍ଣଯଶ୍ଚ ସମଗ୍ରାଶ୍ଚ ପାଞ୍ଚାଲାଶ୍ଚାପି ସର୍ଵଶଃ
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ସୁୟୋଧନ ସହିତ ସମସ୍ତ କୁରୁ, ସମସ୍ତ ବୃଷ୍ଣି ଓ ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଯଜ୍ଞେଽସ୍ମିନ୍ସର୍ଵକର୍ମାଣି ଚକ୍ରୁର୍ଦାସା ଇଵ କ୍ରତୌ। ଏଵଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତୋ ଯଜ୍ଞଃ ସ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦାସମାନେ ଯେପରି ଭଲରେ କରନ୍ତି, ସେପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିଲା; ଏଭଳି ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଶୁଶୁଭେ ଚ ମହାବାହୋ ସୋମସ୍ଯେଵ କ୍ରତୁର୍ଯଥା। ଵସ୍ତ୍ରାଣି କମ୍ବଲାଂଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରାଵାରାଂଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଦା
ଏହି ଯଜ୍ଞ, ହେ ମହାବାହୁ, ସୋମ ଯଜ୍ଞ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଥିଲା; ସଦା ବସ୍ତ୍ର, କମ୍ବଳ ଓ ଚଦର ଉପଲବ୍ଧ ଥିଲା।
ନିଷ୍କହେମଜଭାଣ୍ଡାନି ଭୂଷଣାନି ଚ ସର୍ଵଶଃ। ପ୍ରଦଦୌ ତତ୍ର ଵିପ୍ରାଣାଂ ଧର୍ମରାଜୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ସେଠାରେ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସୁନା, ଭୂଷଣ ଓ ଗହନା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦାନ କଲେ।
ଯାନି ତତ୍ର ମହୀପାଲୈର୍ଲବ୍ଧଵାନ୍ଭରତର୍ଷଭଃ। ତାନି ସର୍ଵାଣି ରତ୍ନାନି ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଦଦୌ ତଦା
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଭାରତବଂଶୀ ରାଜା ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କଠାରୁ ପାଇଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।
ତତଃ ସ କୁରୁରାଜସ୍ଯ ସର୍ଵକର୍ମସମୃଦ୍ଧିମାନ୍। ଯଜ୍ଞଃ ପ୍ରୀତିକରୋ ରାଜନ୍ସଂବଭୌ ଵିପୁଲୋତ୍ସଵଃ
ତାପରେ କୁରୁରାଜଙ୍କ ଏହି ଯଜ୍ଞ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସଫଳ ହୋଇ, ରାଜାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ, ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ସହିତ ପାଳିତ ହେଲା।
ଶାନ୍ତଵିଘ୍ନଃ ସୁଖାରମ୍ଭଃ ପ୍ରଭୂତଧନଧାନ୍ଯଵାନ୍। ଅନ୍ନଵାନ୍ବହୁଭକ୍ଷ୍ଯଶ୍ଚ କେଶଵେନ ସୁରକ୍ଷିତଃ
ଏହି ଯଜ୍ଞ ଶାନ୍ତ, ବିଘ୍ନରହିତ, ସୁଖଦ ଆରମ୍ଭ, ବହୁ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥରେ ଭରିଥିଲା; କେଶବ ଏହାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଥିଲେ।