ସ୍ଥାପିତସ୍ତତ୍ର ସଞ୍ଜ୍ଞାର୍ଥଂ ଶଙ୍ଖୋଽଧ୍ମାଯତ ନିତ୍ଯଶଃ। ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ପ୍ରଣାଦସ୍ତୁ ତସ୍ଯ ଶଙ୍ଖସ୍ଯ ଭାରତ
ସଂଜ୍ଞା ଦେବା ପାଇଁ ଏଠାରେ ଏକ ଶଂଖ ରଖାଯାଇଥିଲା ଓ ସଦା ଫୁଙ୍ଗାଯାଉଥିଲା; ଏହାର ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ ପୁନିପୁନି ଶୁଣିଯାଉଥିଲା, ଭାରତ।
ଉତ୍ତମଃ ଶ୍ରୂଯତେ ଶବ୍ଦଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିସ୍ମଯମାଗମନ୍। ଏଵଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ଯଜ୍ଞେ ତୁ ତୁଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାଯୁତେ
ଉତ୍ତମ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଯାଉଥିଲା, ଏହା ଶୁଣି ଲୋକମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଥିଲେ; ଏଭଳି ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିଲା, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ପୁଷ୍ଟିମାନ ଥିଲେ।
ଅନ୍ନସ୍ଯ ବହୁଶୋ ରାଜନ୍ନୁତ୍ସେଧାଃ ପର୍ଵତୋପମାଃ। ଦଧିକୁଲ୍ଯାଶ୍ଚ ଦଦୃଶୁଃ ସର୍ପିଷଶ୍ଚ ହ୍ରଦାଞ୍ଜନାଃ
ଅନ୍ନର ଉଚ୍ଚ ଢେର ରାଜା, ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଦହିର ଝରା ଓ ଘିଅର ହ୍ରଦ ଲୋକମାନେ ଦେଖିଥିଲେ।
ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପୋ ହି ସକଲୋ ନାନାଜନପଦାଯୁତଃ। ରାଜନ୍ନଦୃଶ୍ଯତୈକସ୍ଥୋ ରାଜ୍ଞସ୍ତସ୍ମିନ୍ମହାକ୍ରତୌ
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜମ୍ବୁଦ୍ବୀପ, ଅନେକ ଜନପଦ ଓ ଲୋକମାନେ ସହିତ, ଏହି ମହାଯଜ୍ଞରେ ଏକଠା ହୋଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ରାଜା।
ତତ୍ର ରାଜସହସ୍ରାଣି ପୁରୁଷାଣାଂ ତତସ୍ତତଃ। ଗୃହୀତ୍ଵା ଧନମାଜଗ୍ମୁସ୍ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ମହାକ୍ରତୌ
ସେଠାରେ ରାଜାମାନେ ଓ ଲୋକମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରୁ ଧନ ଆଣି, ରାଜାଙ୍କ ମହାଯଜ୍ଞରେ ଦେଇଥିଲେ।
ରାଜାନଃ ସ୍ରଗ୍ଵିଣଶ୍ଚୈଵ ସଂମୃଷ୍ଟମଣିକୁଣ୍ଡଲାଃ। ତାନ୍ପରୀଵିଵିଷୁର୍ଵିପ୍ରାଞ୍ଛତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ରାଜାମାନେ ମାଳା ଓ ଚମକୁଥିବା ମଣି କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଶତ ଓ ହଜାର ଗଣନାରେ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ଵିଵିଧାନ୍ଯନ୍ନପାନାନି ଲେହ୍ଯାନି ଵିଵିଧାନି ଚ। ତେଷାଂ ନୃପୋପଭୋଗ୍ଯାନି ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଦଦୁଃ ସ୍ମ ତେ
ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ, ଯେଉଁଗୁଡିକ ରାଜାମାନେ ଉପଭୋଗ କରିବା ପାଇଁ ଥିଲା।
ନାନାଵିଧାନି ଭକ୍ଷ୍ଯାଣି ସ୍ଵାଦୁପୁଷ୍ପଫଲାନି ଚ। ଗୁଲାନି ସ୍ଵାଦୁକ୍ଷୌଦ୍ରାଣି ଦଦୁସ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ଵୈ
ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମିଠା ଖାଦ୍ୟ, ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଫୁଲ ଓ ଫଳ, ଏବଂ ମଧୁର ମଧ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ମିଠା ଦେଲେ।
ଏତାନି ସତତଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତସ୍ମିନ୍ଯଜ୍ଞେ ଦ୍ଵିଜାତଯଃ। ପରାଂ ପ୍ରୀତିଂ ଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ମୋଦମାନାସ୍ତତସ୍ତତଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସାବେ ଭୋଗ କରି, ପୁନିପୁନି ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
ଏଵଂ ପ୍ରମୁଦିତଂ ସର୍ଵଂ ବହୁଶୋ ଧନଧାନ୍ଯଵତ୍। ଯଜ୍ଞଵାଟଂ ନୃପା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଯଯୁଃ
ଏହି ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପ୍ରଚୁର, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିଲା; ରାଜାମାନେ ଏହାକୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ଯଥାବଦ୍ଧୂଯମାନାଗ୍ନିଂ ରାଜସୂଯଂ ମହାକ୍ରତୁମ୍। ପାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରଂ ଜୁହୁଵୁଃ ସର୍ଵଯାଜକାଃ
ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ମହା ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ, ଯଥାବିଧି ଜଳାଉଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ସମସ୍ତ ପୂଜାରୀ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ହୋମ କରିଥିଲେ।
ଵ୍ଯାସଧୌମ୍ଯାଦଯଃ ସର୍ଵେ ଵିଧିଵତ୍ଷୋଡଶର୍ତ୍ଵିଜଃ। ସ୍ଵସ୍ଵକର୍ମାଣି ଚକ୍ରୁସ୍ତେ ପାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ମହାକ୍ରତୌ
ବ୍ୟାସ, ଧୌମ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ସୋଳେ ପୂଜାରୀମାନେ, ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ମହା ଯଜ୍ଞରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ନିଜ-ନିଜ କାମ କରିଥିଲେ।
ନାଷଡଙ୍ଗଵିଦତ୍ରାସୀତ୍ସଦସ୍ଯୋ ନାବହୁଶ୍ରୁତଃ। ନାଵ୍ରତୋ ନାନୁପାଧ୍ଯାଯୋ ନ ପାପୋ ନାକ୍ଷମୋ ଦ୍ଵିଜଃ
ସେଠାରେ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେନି ଯିଏ ଛଅ ଅଙ୍ଗ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅପଠିତ, ଅନୁଶାସନ ହୀନ, ଗୁରୁ ହୀନ, ପାପୀ କିମ୍ବା ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଥିଲେ।
ନ ତତ୍ର କୃପଣଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଦରିଦ୍ରୋ ନ ବଭୂଵ ହ। କ୍ଷୁଧିତୋ ଦୁଃଖିତୋ ଵାପି ପ୍ରାକୃତୋ ଵାପି ମାନୁଷଃ
ସେଠାରେ କୌଣସି ଜଣେ ଦରିଦ୍ର, ଅନାଥ, ଭୁକ୍ତିଆ, ଦୁଃଖିତ କିମ୍ବା ସାଧାରଣ ମାନବ ଥିଲେନି।
ଭୋଜନଂ ଭୋଜନାର୍ଥିଭ୍ଯୋ ଦାପଯାମାସ ସର୍ଵଦା। ସହଦେଵୋ ମହାତେଜାଃ ସତତଂ ରାଜଶାସନାତ୍
ସହଦେବ, ଅତ୍ୟଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସଦା ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଭୋଜନ ଚାହିଁଥିବାମାନେ ପାଇଁ ଭୋଜନ ବଣ୍ଟନ କରାଇଥିଲେ।
ସଂସ୍ତରେ କୁଶଲାଶ୍ଚାପି ସର୍ଵକର୍ମାଣି ଯାଜକାଃ। ଦିଵସ ଦିଵସେ ଚକ୍ରୁର୍ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଚକ୍ଷୁଷଃ
ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବୀଣ ପୂଜାରୀମାନେ, ପ୍ରତିଦିନ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଦୃଷ୍ଟି ରଖି ନିଜ କାମ କରିଥିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣା ଦେଵଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞଃ କଥାଶ୍ଚକ୍ରୁଶ୍ଚ ସର୍ଵତଃ। ରେମିରେ ଚ କଥାନ୍ତେ ତୁ ସର୍ଵେ ତସ୍ମିନ୍ମହାକ୍ରତୌ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା, ସମସ୍ତଠାରେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ; କଥା ଶେଷରେ ସମସ୍ତେ ଏହି ମହା ଯଜ୍ଞରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ସା ଵେଦିର୍ଵେଦସମ୍ପନ୍ନୈର୍ଦେଵଦ୍ଵିଜମହର୍ଷିଭିଃ। ବଭାସେ ତଦା କୀର୍ଣା ନକ୍ଷତ୍ରୈର୍ଦ୍ଯୌରିଵାମଲା
ଏହି ବେଦୀ, ବେଦରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ମହା ଋଷିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିଲା; ଏହା ତାଲ ରାତିର ନିର୍ମଳ ଆକାଶରେ ତାରା ଭଳି ଚମକୁଥିଲା।
ପାଣ୍ଡିତ୍ଯଦର୍ଶନାର୍ଥାଯ କେଚନ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ। ତର୍କାର୍ଥମାଗତାଃ କେଚିତ୍କେଚିଦ୍ଵିଦ୍ଯାଭିମାନିନଃ
କିଛି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଦେଖାଇବା ପାଇଁ, କିଛି ତର୍କ କରିବା ପାଇଁ, ଏବଂ କିଛି ଜ୍ଞାନର ଗର୍ବରେ ଆସିଥିଲେ।
କେଚିଦ୍ଦିଦୃକ୍ଷଯା କେଚିଦ୍ଭୀତ୍ଯା ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରତାପିନଃ। ସର୍ଵେଽପ୍ଯଵଭୃଥସ୍ନାତା ଯାଜକାଃ କେଚନ ଦ୍ଵିଜାଃ
କିଛି ଜଣେ ଦେଖିବା ଇଚ୍ଛାରେ, କିଛି ଭୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଭୟ କରି, ସମସ୍ତ ପୂଜାରୀ ଏବଂ କିଛି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ।
ତତୋ ଵୈ ହେମଯୂପାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵରତ୍ନସମାଚିତାନ୍। ଶୋଭାର୍ଥଂ କାରଯାମାସ ସହଦେଵୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
ତାପରେ, ସହଦେବ ଅତ୍ୟଧିକ ଚମକୁଥିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ରତ୍ନରେ ଭରିଥିବା ସୁନାର ଦଣ୍ଡ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଇଲେ।
ଦଦୃଶୁସ୍ତୋରଣାନ୍ଯତ୍ର ହେମତାଲମଯାନି ଚ। ସ ଯଜ୍ଞସ୍ତୋରଣୈସ୍ତୈଶ୍ଚ ଗ୍ରହୈର୍ଦ୍ଯୋରିଵ ସମ୍ବଭୌ
ସେଠାରେ ସେମାନେ ସୁନା ଓ ତାଳ କାଠରେ ତିଆରି ତୋରଣ ଦେଖିଲେ; ସେ ତୋରଣ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ ଗ୍ରହରେ ଭରିଥିବା ଆକାଶ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା।
ତାଲାନାଂ ତୋରଣୈର୍ହୈମୈର୍ଦାନ୍ତୈରିଵ ଦିଶାଗଜୈଃ। ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ଵିନ୍ଯସ୍ତୈସ୍ତେଜୋଭିର୍ଭାସ୍କରୈର୍ଯଥା
ସୁନା ତାଳ ତୋରଣ, ଦିଶାର ହାତୀର ଦାନ୍ତ ଭଳି, ସମସ୍ତ ଦିଶାରେ ବିନ୍ୟାସ କରାଯାଇଥିଲା; ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ।
ସକିରୀଟୈର୍ନୃପୈଶ୍ଚୈଵ ଶୁଶୁଭେ ତତ୍ସଦସ୍ତଦା। ଦେଵୈର୍ଦିଵ୍ଯୈଶ୍ଚ ଯକ୍ଷୈଶ୍ଚ ଉରଗୈର୍ଦିଵ୍ଯମାନୁଷୈଃ
ସେ ସଭା ସମୟରେ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିବା ରାଜାମାନେ, ଦେବତା, ଦିବ୍ୟ ଯକ୍ଷ, ନାଗ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଓ ମାନବ ଦ୍ୱାରା ଚମକୁଥିଲା।
ଵିଦ୍ଯାଧରଗଣୈଃ କୀର୍ଣଃ ପାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ସ ରାଜସୂଯଃ ଶୁଶୁଭେ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ଭରିଥିବା, ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଅତି ଶୋଭା ପାଇଲା।
ଗନ୍ଧର୍ଵଗଣସଙ୍କୀର୍ଣଃ ଶୋଭିତୋଽପ୍ସରସାଂ ଗଣୈଃ। ଦେଵୈର୍ମୁନିଗଣୈର୍ଯକ୍ଷୈର୍ଦେଵଲୋକ ଇଵାପରଃ
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ଶୁଭାଇଲେ, ଦେବତା, ଋଷି, ଯକ୍ଷମାନେ ମିଶି ଏହାକୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ୱର୍ଗ ଭଳି ଦେଖାଉଥିଲେ।
ସ କିମ୍ପୁରୁଷଗୀତୈଶ୍ଚ କିନ୍ନରୈରୁପଶୋଭିତଃ। ନାରଦଶ୍ଚ ଜଗୌ ତତ୍ର ତୁମ୍ବୁରୁଶ୍ଚ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
କିମ୍ପୁରୁଷ ଏବଂ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ଗୀତରେ ଏଠି ଅଧିକ ଶୋଭା ଲାଗୁଥିଲା, ନାରଦ ଏବଂ ତୁମ୍ବୁରୁ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ।
ଵିଶ୍ଵାସୁଶ୍ଚିତ୍ରସେନସ୍ତଥାଽନ୍ଯେ ଗୀତକୋଵିଦାଃ। ରମଯନ୍ତି ସ୍ମ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଯଜ୍ଞକର୍ମାନ୍ତରେଷ୍ଵଥ
ବିଶ୍ୱାବାସୁ, ଚିତ୍ରସେନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତମାନେ ଯଜ୍ଞର କାର୍ଯ୍ୟମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ।
ତତ୍ର ଚାପ୍ସରସଃ ସର୍ଵାଃ ସୁନ୍ଦର୍ଯଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ। ନନୃତୁଶ୍ଚ ଜଗୁଶ୍ଚାତ୍ର ନିତ୍ଯଂ କର୍ମାନ୍ତରେଷ୍ଵଥ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଅପ୍ସରାମାନେ, ଶୁଭ୍ର ଓ ଆକର୍ଷକ ରୂପରେ, ଯଜ୍ଞର କାର୍ଯ୍ୟମଧ୍ୟରେ ନିରନ୍ତର ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିଲେ।
ଇତିହାସପୁରାଣାନି ଆଖ୍ଯାନାନି ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଊଚୁର୍ଵୈ ଶବ୍ଦଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞା ନିତ୍ଯଂ କର୍ମାନ୍ତରେଷ୍ଵଥ
ଏଠି ଶବ୍ଦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଦର୍ଶୀମାନେ ଇତିହାସ, ପୁରାଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ କଥା ଯଜ୍ଞର ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପଢ଼ି ଶୁଣାଉଥିଲେ।