ସଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଗଣା ରାଜାନୋ ଭୁଵି ଵିଶ୍ରୁତାଃ। ପ୍ରଣାମଂ ହି ହୃଷୀକେଶେ ପ୍ରାକୁର୍ଵତ ମହାତ୍ମନି
ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜାମାନେ, ଦେବମାନେ ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଏକସାଥି ମହାତ୍ମା ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ଯେ ତ୍ଵାସୁରଗଣାଃ ପକ୍ଷାଃ ସମ୍ଭୂତାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଇହ। ତେ ନିନ୍ଦନ୍ତି ହୃଷୀକେଶଂ ଦୁରାତ୍ମାନୋ ଗତାଯୁଷଃ
ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ ଆସୁର ସ୍ୱଭାବ ଧାରୀ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ଅପବିତ୍ର ଏବଂ ଅପମୃତ୍ୟୁ ହେବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି।
ପ୍ରଜାପତିଗଣା ଯେ ତୁ ମଧ୍ଯସ୍ଥାଶ୍ଚ ମହାତ୍ମନି। ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵୋରଗଚାରଣାଃ
ପ୍ରଜାପତିମାନେ, ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଥିବାମାନେ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଏବଂ ଚାରଣମାନେ—
ତେ ଵୈ ସ୍ତୁଵନ୍ତି ଗୋଵିନ୍ଦଂ ଦିଵ୍ଯୈର୍ମଙ୍ଗଲସଂଯୁତୈଃ। ପରସ୍ପରଂ ଚ ନୃତ୍ଯନ୍ତି ଗୀତେନ ଵିଵିଧେନ ଚ। ଉପତିଷ୍ଠନ୍ତି ଗୋଵିନ୍ଦଂ ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତା ମହାତ୍ମନି
ସେମାନେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଶୁଭ ଗୀତରେ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ; ସମସ୍ତେ ଏକସାଥି ନୃତ୍ୟ କରି, ବିଭିନ୍ନ ଗୀତ ଗାଇ, ଭକ୍ତି ସହିତ ମହାତ୍ମା ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ କେଶଵଂ ଜଗ୍ମୁଃ ସଂସ୍ତୁଵନ୍ତୋ ମହର୍ଷଯଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚାପି ସୁପ୍ରୀତାଃ ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚ ମହାବଲାଃ
ମହାର୍ଷିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ କେଶବଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ନିକଟକୁ ଗଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖୁସି ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କଲେ।
ପାଣ୍ଡଵସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀଦ୍ଭାତୄନ୍ସତ୍କାରେଣ ମହୀପତିମ୍। ଦମଘୋଷାତ୍ମଜଂ ଶୂରଂ ସଂସ୍କାରଯତ ମା ଚିରମ୍
ପାଣ୍ଡବ ଭାଇମାନେ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ କହିଲେ: 'ଦମଘୋଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୂରକୁ ବିଳମ୍ବ ନକରି ଯଥାଯଥ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କର।'
କୁରୁରାଜଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭ୍ରାତରସ୍ତେ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତାଃ। ତଥା ଚ କୃତଵନ୍ତସ୍ତେ ଭ୍ରାତୁର୍ଵୈ ଶାସନଂ ତଦା
କୁରୁ ରାଜାଙ୍କର ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଭାଇମାନେ ତ୍ୱରାସହିତ ଏହି କାମ କଲେ ଏବଂ ଭାଇଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କଲେ।
ଚେଦୀନାମାଧିପତ୍ଯେ ଚ ପୁତ୍ରଂ ତସ୍ଯାଜ୍ଞଯା ହରେଃ। ଅଭ୍ଯଷିଞ୍ଚତ ତଂ ପାର୍ଥଃ ସହିତୈର୍ଵସୁଧାଧିପୈଃ
ହରିଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ପାର୍ଥ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଏକସାଥି ଚେଦି ରାଜ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯଜ୍ଞୋ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଶାନ୍ତଵିଘ୍ନାର୍ହଣକ୍ଷୋଭୋ ମହର୍ଷିଗଣସଙ୍କୁଲଃ
ତାପରେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କର ବୁଦ୍ଧିମାନ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଶାନ୍ତି ଓ ବିଘ୍ନର ଅଭାବ ଥିଲା, ଏବଂ ମହାର୍ଷିମାନେ ଏଠାରେ ଭିଡ଼ି ହୋଇ ରହିଥିଲେ।
ତଂ ତୁ ଯଜ୍ଞଂ ମହାବାହୁରାସମାପ୍ତେର୍ଜନାର୍ଦନଃ। ରରକ୍ଷ ଭଗଵାଞ୍ଛୌରିଃ ଶାର୍ଙ୍ଗଚକ୍ରଗଦାଧରଃ
ସେହି ଯଜ୍ଞରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜନାର୍ଦନ, ଶାରଙ୍ଗ ଧନୁ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିବା ଶୌରି, ଯଜ୍ଞଟିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଯଜ୍ଞେ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ତୁ ଵାଗ୍ମିନୋ ହେତୁଵାଦିନଃ। ହେତୁଵାଦାନ୍ବହୂନ୍ପ୍ରାହୁଃ ପରପକ୍ଷଜିଗୀଷଵଃ
ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟରେ, ଚତୁର୍ବାଦୀ ଓ ତର୍କରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଅନେକ ତର୍କ କରିଥିଲେ, ପ୍ରତିପକ୍ଷକୁ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ନୃପତଯୋ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଵିଧିମୁତ୍ତମମ୍। ଉପେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯେଵ ଵିହିତଂ ସହଦେଵେନ ଭାରତ
ରାଜାମାନେ ଉପେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ସହଦେବ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଯଜ୍ଞର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଦେଖିଥିଲେ, ଓ ଭାରତ, ଏହା ଉପେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ହୋଇଥିଲା।
ତଦ୍ଯଜ୍ଞେ ନ୍ଯଵସନ୍ରାଜନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣା ଭୃଶମୁତ୍ସୁକାଃ। କଥଯନ୍ତଃ କଥାଃ ପୁଣ୍ଯାଃ ପଶ୍ଯନ୍ତୋ ନଟନର୍ତକାନ୍
ସେହି ଯଜ୍ଞରେ, ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବହୁତ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ରହିଥିଲେ, ପବିତ୍ର କଥା କହୁଥିଲେ ଓ ନଟ-ନୃତ୍ୟକାରମାନଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଦଦୃଶୁସ୍ତୋରଣାନ୍ଯତ୍ର ହେମତାଲମଯାନି ଚ। ଦୀପ୍ତଭାସ୍କରତୁଲ୍ଯାନି ପ୍ରଦୀପ୍ତାନୀଵ ତେଜସା
ସେଠାରେ ସେମାନେ ସୁନା ଓ ପିତଳର ତୋରଣ ଦେଖିଥିଲେ, ଯେଉଁଗୁଡିକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ନିଜ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇଥିଲା।
ସ ଯଜ୍ଞସ୍ତୋରଣୈସ୍ତତ୍ର ଗ୍ରହୈର୍ଦ୍ଯୋରିଵ ସମ୍ବଭୌ। ଶଯ୍ଯାସନଵିହାରାଂଶ୍ଚ ସୁବହୂନ୍ରତ୍ନସଂଵୃତାନ୍
ସେହି ଯଜ୍ଞ, ତୋରଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇ ଥିଲା, ଯେପରି ଆକାଶ ଗ୍ରହମାନେ ସହିତ ଚମକୁଥିବା; ଏଠାରେ ଅନେକ ଶୟ୍ୟା, ଆସନ ଓ ବିଶ୍ରାମସ୍ଥଳୀ ଥିଲା, ସବୁ ରତ୍ନରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ଥିଲା।
ଘଟାନ୍ପାତ୍ରୀକଟାହାନି କଲଶାନି ସମନ୍ତତଃ। ନ ତେ କିଞ୍ଚିଦସୌଵର୍ଣମପଶ୍ଯଂସ୍ତତ୍ର ପାର୍ଥିଵାଃ
ଘଡା, ପାତ୍ର, ଡିଶ୍, କଳଶ ଏଠାରେ ସବୁଦିଁ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ରାଜାମାନେ ଏଠାରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ସୁନା ନହେଉଥିବା ଦେଖିନଥିଲେ।
ଭୁଞ୍ଜାନାନାଂ ଚ ଵିପ୍ରାଣାଂ ସ୍ଵାଦୁଭୋଜ୍ଯୈଃ ପୃଥଗ୍ଵିଧୈଃ। ଅନିଶଂ ଶ୍ରୂଯତେ ତତ୍ର ମୁଦିତାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଥିବା ବେଳେ, ସେମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦିତ ଶବ୍ଦ ସଦା ଶୁଣିଯାଉଥିଲା।
ଦୀଯତାଂ ଦୀଯତାମେଷାଂ ଭୁଜ୍ଯତାଂ ଭୁଜ୍ଯତାମିତି। ଏଵମ୍ପ୍ରକାରାଃ ସଞ୍ଜଲ୍ପାଃ ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ତତ୍ର ନିତ୍ଯଶଃ
“ଦିଅ, ଦିଅ ସେମାନଙ୍କୁ! ଖାଉ, ଖାଉ!” — ଏପରି ଉଚ୍ଚାରଣ ସେଠାରେ ସଦା ଶୁଣିଯାଉଥିଲା।
ଓଦନାନାଂ ଵିକାରାଣି ସ୍ଵାଦୂନି ଚ ବହୂନି ଚ। ଵିଵିଧଆନି ଚ ଭକ୍ଷ୍ଯାଣି ପେଯାନି ମଧୁରାଣି ଚ
ଅନେକ ପ୍ରକାର ଓଡ଼ନ ଥିଲା, ସବୁ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ; ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ, ମଧୁର ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଥିଲା।
ଦଦୁର୍ଦ୍ଵିଜାନାଂ ସତତଂ ରାଜପ୍ରେଷ୍ଯା ମହାଧ୍ଵରେ। ପୂର୍ଣେ ଶତସହସ୍ରେ ତୁ ଵିପ୍ରାଣାଂ ଭୁଞ୍ଜତାଂ ତଦା
ରାଜାଙ୍କର ସେବକମାନେ ମହାଯଜ୍ଞରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ସଦା ଦେଇଯାଉଥିଲେ; ସେବେଳେ ଏକ ଶତ ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖାଉଥିଲେ।
ସ୍ଥାପିତସ୍ତତ୍ର ସଞ୍ଜ୍ଞାର୍ଥଂ ଶଙ୍ଖୋଽଧ୍ମାଯତ ନିତ୍ଯଶଃ। ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ପ୍ରଣାଦସ୍ତୁ ତସ୍ଯ ଶଙ୍ଖସ୍ଯ ଭାରତ
ସଂଜ୍ଞା ଦେବା ପାଇଁ ଏଠାରେ ଏକ ଶଂଖ ରଖାଯାଇଥିଲା ଓ ସଦା ଫୁଙ୍ଗାଯାଉଥିଲା; ଏହାର ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ ପୁନିପୁନି ଶୁଣିଯାଉଥିଲା, ଭାରତ।
ଉତ୍ତମଃ ଶ୍ରୂଯତେ ଶବ୍ଦଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିସ୍ମଯମାଗମନ୍। ଏଵଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ଯଜ୍ଞେ ତୁ ତୁଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାଯୁତେ
ଉତ୍ତମ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଯାଉଥିଲା, ଏହା ଶୁଣି ଲୋକମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଥିଲେ; ଏଭଳି ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିଲା, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ପୁଷ୍ଟିମାନ ଥିଲେ।
ଅନ୍ନସ୍ଯ ବହୁଶୋ ରାଜନ୍ନୁତ୍ସେଧାଃ ପର୍ଵତୋପମାଃ। ଦଧିକୁଲ୍ଯାଶ୍ଚ ଦଦୃଶୁଃ ସର୍ପିଷଶ୍ଚ ହ୍ରଦାଞ୍ଜନାଃ
ଅନ୍ନର ଉଚ୍ଚ ଢେର ରାଜା, ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଦହିର ଝରା ଓ ଘିଅର ହ୍ରଦ ଲୋକମାନେ ଦେଖିଥିଲେ।
ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପୋ ହି ସକଲୋ ନାନାଜନପଦାଯୁତଃ। ରାଜନ୍ନଦୃଶ୍ଯତୈକସ୍ଥୋ ରାଜ୍ଞସ୍ତସ୍ମିନ୍ମହାକ୍ରତୌ
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜମ୍ବୁଦ୍ବୀପ, ଅନେକ ଜନପଦ ଓ ଲୋକମାନେ ସହିତ, ଏହି ମହାଯଜ୍ଞରେ ଏକଠା ହୋଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ରାଜା।
ତତ୍ର ରାଜସହସ୍ରାଣି ପୁରୁଷାଣାଂ ତତସ୍ତତଃ। ଗୃହୀତ୍ଵା ଧନମାଜଗ୍ମୁସ୍ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ମହାକ୍ରତୌ
ସେଠାରେ ରାଜାମାନେ ଓ ଲୋକମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରୁ ଧନ ଆଣି, ରାଜାଙ୍କ ମହାଯଜ୍ଞରେ ଦେଇଥିଲେ।
ରାଜାନଃ ସ୍ରଗ୍ଵିଣଶ୍ଚୈଵ ସଂମୃଷ୍ଟମଣିକୁଣ୍ଡଲାଃ। ତାନ୍ପରୀଵିଵିଷୁର୍ଵିପ୍ରାଞ୍ଛତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ରାଜାମାନେ ମାଳା ଓ ଚମକୁଥିବା ମଣି କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଶତ ଓ ହଜାର ଗଣନାରେ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ଵିଵିଧାନ୍ଯନ୍ନପାନାନି ଲେହ୍ଯାନି ଵିଵିଧାନି ଚ। ତେଷାଂ ନୃପୋପଭୋଗ୍ଯାନି ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଦଦୁଃ ସ୍ମ ତେ
ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ, ଯେଉଁଗୁଡିକ ରାଜାମାନେ ଉପଭୋଗ କରିବା ପାଇଁ ଥିଲା।
ନାନାଵିଧାନି ଭକ୍ଷ୍ଯାଣି ସ୍ଵାଦୁପୁଷ୍ପଫଲାନି ଚ। ଗୁଲାନି ସ୍ଵାଦୁକ୍ଷୌଦ୍ରାଣି ଦଦୁସ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ଵୈ
ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମିଠା ଖାଦ୍ୟ, ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଫୁଲ ଓ ଫଳ, ଏବଂ ମଧୁର ମଧ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ମିଠା ଦେଲେ।
ଏତାନି ସତତଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତସ୍ମିନ୍ଯଜ୍ଞେ ଦ୍ଵିଜାତଯଃ। ପରାଂ ପ୍ରୀତିଂ ଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ମୋଦମାନାସ୍ତତସ୍ତତଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସାବେ ଭୋଗ କରି, ପୁନିପୁନି ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
ଏଵଂ ପ୍ରମୁଦିତଂ ସର୍ଵଂ ବହୁଶୋ ଧନଧାନ୍ଯଵତ୍। ଯଜ୍ଞଵାଟଂ ନୃପା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଯଯୁଃ
ଏହି ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପ୍ରଚୁର, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିଲା; ରାଜାମାନେ ଏହାକୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।