ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ନନର୍ଦ ଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ। ପାଞ୍ଚଜନ୍ଯଂ ମହାଶଙ୍ଖଂ ପୂରଯାମାସ କେଶଵଃ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଗରୁଡ଼ ଚିହ୍ନଧାରୀ ଭଗବାନ କେଶବ ନିଜ ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ନାମକ ବଡ଼ ଶଙ୍ଖକୁ ବାଜାଇଲେ।
ସଂମୋହଯିତ୍ଵା ଭଗଵାଂଶ୍ଚକ୍ରଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସମାଦଦେ। ଚିଚ୍ଛେଦ ଚ ସୁନୀଥସ୍ଯ ଶିରଶ୍ଚକ୍ରେଣ ସଂଯୁଗେ
ଭଗବାନ ସେମାନେକୁ ଭ୍ରମିତ କରି, ଦିବ୍ୟ ଚକ୍ର ଉଠାଇଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ସୁନୀଥଙ୍କର ମୁଣ୍ଡକୁ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା କାଟିଦେଲେ।
ସ ପପାତ ମହାବାହୁର୍ଵଜ୍ରାହତ ଇଵାଚଲଃ। ତତଶ୍ଚେଦିପତେର୍ଦେହାତ୍ତେଜୋଽଗ୍ର୍ଯଂ ଦଦୃଶୁର୍ନୃପାଃ
ସେ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧାରୀ, ବିଜୁଳି ଆଘାତରେ ପଡ଼ିଥିବା ପାହାଡ଼ ଭଳି ଭୂମିରେ ଚାଲିଗଲେ। ତାପରେ ରାଜାମାନେ ଚେଦିପତିଙ୍କ ଦେହରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତେଜ ଚାଲିଯିବାକୁ ଦେଖିଲେ।
ଉତ୍ପତନ୍ତଂ ମହାରାଜ ଗଗନାଦିଵ ଭାସ୍କରମ୍। ତତଃ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷଂ କୃଷ୍ଣଂ ଲୋକନମସ୍କୃତମ୍। ଵଵନ୍ଦେ ତତ୍ତଦା ତେଜୋ ଵିଵେଶ ଚ ନରାଧିପ
ହେ ମହାରାଜ, ସେ ତେଜ ଆକାଶରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଠିବା ପରି ଉଡ଼ିଗଲା। ତାପରେ, କମଳପତ୍ର ନୟନ ଧାରୀ, ଲୋକମାନେ ପୂଜିଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେ ତେଜ ନରାଧିପଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ତଦଦ୍ଭୁତମମନ୍ଯନ୍ତ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵେ ମହୀକ୍ଷିତଃ। ଯଦ୍ଵିଵେଶ ମହାବାହୁଂ ତତ୍ତେଜଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍
ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ, ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ—ତେଜ ମହାବାହୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା—ଦେଖି, ଆଶ୍ଚର୍ୟ ମନେ କଲେ।
ଅନଭ୍ରେ ପ୍ରଵଵର୍ଷ ଦ୍ଯୌଃ ପପାତ ଜ୍ଵଲିତାଶନିଃ। କୃଷ୍ଣେନ ନିହତେ ଚୈଦ୍ଯେ ଚଚାଲ ନ ଵସୁନ୍ଧରା
ପରିସ୍କୃତ ଆକାଶରେ ବର୍ଷା ହେଲା, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ବିଜୁଳି ପଡ଼ିଲା, ତେବେ କୃଷ୍ଣ ଚେଦିକୁ ମାରିବା ସମୟରେ ଭୂମି କମ୍ପିଲା ନାହିଁ।
ତତଃ କେଚିନ୍ମହୀପାଲା ନାବ୍ରୁଵଂସ୍ତତ୍ର କିଞ୍ଚନ। ଅତୀତଵାକ୍ପଥେ କାଲେ ପ୍ରେକ୍ଷମାଣା ଜନାର୍ଦନମ୍
ତାପରେ କିଛି ରାଜା ଏଠାରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହି ସମୟରେ କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ସେମାନେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଦେଖି ରହିଲେ।
ହସ୍ତୈର୍ହସ୍ତାଗ୍ରମପରେ ପ୍ରତ୍ଯପିଂଷନ୍ନମର୍ଷିତାଃ। ଅପରେ ଦଶନୈରୋଷ୍ଠାନଦଶନ୍କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତାଃ
କିଛି ରାଜା ରାଗରେ ନିଜ ହାତରେ ଆଉ ହାତର ଆଙ୍ଗୁଠି ଦବାଇଲେ; ଅନ୍ୟ କିଛି ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ଦାନ୍ତରେ ଓଠକୁ କାମିଲେ।
ରହଶ୍ଚ କେଚିଦ୍ଵାର୍ଷ୍ଣେଯଂ ପ୍ରଶଶଂସୁର୍ନରାଧିପାଃ। କେଚିଦେଵ ସୁସଂରବ୍ଧା ମଧ୍ଯସ୍ଥାସ୍ତ୍ଵପରେଽଭଵନ୍
କିଛି ରାଜା ଗୁପ୍ତରେ ବାର୍ଷ୍ଣେୟଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, କିଛି ଅତ୍ୟନ୍ତ ରାଗିଗଲେ, ଆଉ କିଛି ମଧ୍ୟସ୍ଥ ରହିଲେ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ କେଶଵଂ ଜଗ୍ମୁଃ ସଂସ୍ତୁଵନ୍ତୋ ମହର୍ଷଯଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନଃ ପାର୍ଥିଵାଶ୍ଚ ମହାବଲାଃ। ଶଶଂସୁର୍ନିର୍ଵୃତାଃ ସର୍ଵେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଵିକ୍ରମମ୍
ମହାର୍ଷିମାନେ, ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ କେଶବଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ନିକଟକୁ ଗଲେ; ସମସ୍ତେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହୋଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପ୍ରତାପକୁ ବଢ଼ାଇଲେ।
ସଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଗଣା ରାଜାନୋ ଭୁଵି ଵିଶ୍ରୁତାଃ। ପ୍ରଣାମଂ ହି ହୃଷୀକେଶେ ପ୍ରାକୁର୍ଵତ ମହାତ୍ମନି
ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜାମାନେ, ଦେବମାନେ ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଏକସାଥି ମହାତ୍ମା ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ଯେ ତ୍ଵାସୁରଗଣାଃ ପକ୍ଷାଃ ସମ୍ଭୂତାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଇହ। ତେ ନିନ୍ଦନ୍ତି ହୃଷୀକେଶଂ ଦୁରାତ୍ମାନୋ ଗତାଯୁଷଃ
ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ ଆସୁର ସ୍ୱଭାବ ଧାରୀ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ଅପବିତ୍ର ଏବଂ ଅପମୃତ୍ୟୁ ହେବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି।
ପ୍ରଜାପତିଗଣା ଯେ ତୁ ମଧ୍ଯସ୍ଥାଶ୍ଚ ମହାତ୍ମନି। ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵୋରଗଚାରଣାଃ
ପ୍ରଜାପତିମାନେ, ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଥିବାମାନେ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଏବଂ ଚାରଣମାନେ—
ତେ ଵୈ ସ୍ତୁଵନ୍ତି ଗୋଵିନ୍ଦଂ ଦିଵ୍ଯୈର୍ମଙ୍ଗଲସଂଯୁତୈଃ। ପରସ୍ପରଂ ଚ ନୃତ୍ଯନ୍ତି ଗୀତେନ ଵିଵିଧେନ ଚ। ଉପତିଷ୍ଠନ୍ତି ଗୋଵିନ୍ଦଂ ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତା ମହାତ୍ମନି
ସେମାନେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଶୁଭ ଗୀତରେ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ; ସମସ୍ତେ ଏକସାଥି ନୃତ୍ୟ କରି, ବିଭିନ୍ନ ଗୀତ ଗାଇ, ଭକ୍ତି ସହିତ ମହାତ୍ମା ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ କେଶଵଂ ଜଗ୍ମୁଃ ସଂସ୍ତୁଵନ୍ତୋ ମହର୍ଷଯଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚାପି ସୁପ୍ରୀତାଃ ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚ ମହାବଲାଃ
ମହାର୍ଷିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ କେଶବଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ନିକଟକୁ ଗଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖୁସି ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କଲେ।
ପାଣ୍ଡଵସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀଦ୍ଭାତୄନ୍ସତ୍କାରେଣ ମହୀପତିମ୍। ଦମଘୋଷାତ୍ମଜଂ ଶୂରଂ ସଂସ୍କାରଯତ ମା ଚିରମ୍
ପାଣ୍ଡବ ଭାଇମାନେ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ କହିଲେ: 'ଦମଘୋଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୂରକୁ ବିଳମ୍ବ ନକରି ଯଥାଯଥ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କର।'
କୁରୁରାଜଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭ୍ରାତରସ୍ତେ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତାଃ। ତଥା ଚ କୃତଵନ୍ତସ୍ତେ ଭ୍ରାତୁର୍ଵୈ ଶାସନଂ ତଦା
କୁରୁ ରାଜାଙ୍କର ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଭାଇମାନେ ତ୍ୱରାସହିତ ଏହି କାମ କଲେ ଏବଂ ଭାଇଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କଲେ।
ଚେଦୀନାମାଧିପତ୍ଯେ ଚ ପୁତ୍ରଂ ତସ୍ଯାଜ୍ଞଯା ହରେଃ। ଅଭ୍ଯଷିଞ୍ଚତ ତଂ ପାର୍ଥଃ ସହିତୈର୍ଵସୁଧାଧିପୈଃ
ହରିଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ପାର୍ଥ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଏକସାଥି ଚେଦି ରାଜ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯଜ୍ଞୋ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଶାନ୍ତଵିଘ୍ନାର୍ହଣକ୍ଷୋଭୋ ମହର୍ଷିଗଣସଙ୍କୁଲଃ
ତାପରେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କର ବୁଦ୍ଧିମାନ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଶାନ୍ତି ଓ ବିଘ୍ନର ଅଭାବ ଥିଲା, ଏବଂ ମହାର୍ଷିମାନେ ଏଠାରେ ଭିଡ଼ି ହୋଇ ରହିଥିଲେ।
ତଂ ତୁ ଯଜ୍ଞଂ ମହାବାହୁରାସମାପ୍ତେର୍ଜନାର୍ଦନଃ। ରରକ୍ଷ ଭଗଵାଞ୍ଛୌରିଃ ଶାର୍ଙ୍ଗଚକ୍ରଗଦାଧରଃ
ସେହି ଯଜ୍ଞରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜନାର୍ଦନ, ଶାରଙ୍ଗ ଧନୁ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିବା ଶୌରି, ଯଜ୍ଞଟିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଯଜ୍ଞେ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ତୁ ଵାଗ୍ମିନୋ ହେତୁଵାଦିନଃ। ହେତୁଵାଦାନ୍ବହୂନ୍ପ୍ରାହୁଃ ପରପକ୍ଷଜିଗୀଷଵଃ
ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟରେ, ଚତୁର୍ବାଦୀ ଓ ତର୍କରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଅନେକ ତର୍କ କରିଥିଲେ, ପ୍ରତିପକ୍ଷକୁ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ନୃପତଯୋ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଵିଧିମୁତ୍ତମମ୍। ଉପେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯେଵ ଵିହିତଂ ସହଦେଵେନ ଭାରତ
ରାଜାମାନେ ଉପେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ସହଦେବ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଯଜ୍ଞର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଦେଖିଥିଲେ, ଓ ଭାରତ, ଏହା ଉପେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ହୋଇଥିଲା।
ତଦ୍ଯଜ୍ଞେ ନ୍ଯଵସନ୍ରାଜନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣା ଭୃଶମୁତ୍ସୁକାଃ। କଥଯନ୍ତଃ କଥାଃ ପୁଣ୍ଯାଃ ପଶ୍ଯନ୍ତୋ ନଟନର୍ତକାନ୍
ସେହି ଯଜ୍ଞରେ, ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବହୁତ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ରହିଥିଲେ, ପବିତ୍ର କଥା କହୁଥିଲେ ଓ ନଟ-ନୃତ୍ୟକାରମାନଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଦଦୃଶୁସ୍ତୋରଣାନ୍ଯତ୍ର ହେମତାଲମଯାନି ଚ। ଦୀପ୍ତଭାସ୍କରତୁଲ୍ଯାନି ପ୍ରଦୀପ୍ତାନୀଵ ତେଜସା
ସେଠାରେ ସେମାନେ ସୁନା ଓ ପିତଳର ତୋରଣ ଦେଖିଥିଲେ, ଯେଉଁଗୁଡିକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ନିଜ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇଥିଲା।
ସ ଯଜ୍ଞସ୍ତୋରଣୈସ୍ତତ୍ର ଗ୍ରହୈର୍ଦ୍ଯୋରିଵ ସମ୍ବଭୌ। ଶଯ୍ଯାସନଵିହାରାଂଶ୍ଚ ସୁବହୂନ୍ରତ୍ନସଂଵୃତାନ୍
ସେହି ଯଜ୍ଞ, ତୋରଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇ ଥିଲା, ଯେପରି ଆକାଶ ଗ୍ରହମାନେ ସହିତ ଚମକୁଥିବା; ଏଠାରେ ଅନେକ ଶୟ୍ୟା, ଆସନ ଓ ବିଶ୍ରାମସ୍ଥଳୀ ଥିଲା, ସବୁ ରତ୍ନରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ଥିଲା।
ଘଟାନ୍ପାତ୍ରୀକଟାହାନି କଲଶାନି ସମନ୍ତତଃ। ନ ତେ କିଞ୍ଚିଦସୌଵର୍ଣମପଶ୍ଯଂସ୍ତତ୍ର ପାର୍ଥିଵାଃ
ଘଡା, ପାତ୍ର, ଡିଶ୍, କଳଶ ଏଠାରେ ସବୁଦିଁ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ରାଜାମାନେ ଏଠାରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ସୁନା ନହେଉଥିବା ଦେଖିନଥିଲେ।
ଭୁଞ୍ଜାନାନାଂ ଚ ଵିପ୍ରାଣାଂ ସ୍ଵାଦୁଭୋଜ୍ଯୈଃ ପୃଥଗ୍ଵିଧୈଃ। ଅନିଶଂ ଶ୍ରୂଯତେ ତତ୍ର ମୁଦିତାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଥିବା ବେଳେ, ସେମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦିତ ଶବ୍ଦ ସଦା ଶୁଣିଯାଉଥିଲା।
ଦୀଯତାଂ ଦୀଯତାମେଷାଂ ଭୁଜ୍ଯତାଂ ଭୁଜ୍ଯତାମିତି। ଏଵମ୍ପ୍ରକାରାଃ ସଞ୍ଜଲ୍ପାଃ ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ତତ୍ର ନିତ୍ଯଶଃ
“ଦିଅ, ଦିଅ ସେମାନଙ୍କୁ! ଖାଉ, ଖାଉ!” — ଏପରି ଉଚ୍ଚାରଣ ସେଠାରେ ସଦା ଶୁଣିଯାଉଥିଲା।
ଓଦନାନାଂ ଵିକାରାଣି ସ୍ଵାଦୂନି ଚ ବହୂନି ଚ। ଵିଵିଧଆନି ଚ ଭକ୍ଷ୍ଯାଣି ପେଯାନି ମଧୁରାଣି ଚ
ଅନେକ ପ୍ରକାର ଓଡ଼ନ ଥିଲା, ସବୁ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ; ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ, ମଧୁର ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଥିଲା।
ଦଦୁର୍ଦ୍ଵିଜାନାଂ ସତତଂ ରାଜପ୍ରେଷ୍ଯା ମହାଧ୍ଵରେ। ପୂର୍ଣେ ଶତସହସ୍ରେ ତୁ ଵିପ୍ରାଣାଂ ଭୁଞ୍ଜତାଂ ତଦା
ରାଜାଙ୍କର ସେବକମାନେ ମହାଯଜ୍ଞରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ସଦା ଦେଇଯାଉଥିଲେ; ସେବେଳେ ଏକ ଶତ ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖାଉଥିଲେ।