ଅଦ୍ଯ କୃଷ୍ଣମକୃଷ୍ଣଂ ତୁ କୁର୍ଵନ୍ତୁ ମମ ସାଯକାଃ। ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଶରଵର୍ଷଂ ଜନାର୍ଦନେ
‘ଆଜି ମୋର ବାଣ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅକୃଷ୍ଣ କରିଦିଅନ୍ତୁ!’ — ଏଭଳି କହି, ଦୁଷ୍ଟମନା ବ୍ୟକ୍ତି ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଉପରେ ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ।
ମୁମୋଚ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଘୋରଂ ଵୈ ଚେଦିପୁଙ୍ଗଵଃ। ଶରସଂଙ୍କୃତ୍ତଗାତ୍ରସ୍ତୁ କ୍ଷଣେନ ଯଦୁନନ୍ଦନଃ
ତାପରେ ମଣିଷମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ଚେଦିମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣେ ଭୟଙ୍କର ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ; ଏବଂ ଏକ କ୍ଷଣରେ ଯାଦବନନ୍ଦନଙ୍କ ସରୀର ସମସ୍ତଂଶ ଆଘାତ ଖାଇଗଲା।
ରୁଧିରଂ ପରିସୁସ୍ରାଵ ମଦଂ ମତ୍ତ ଇଵ ଦ୍ଵିପଃ। ନ ଯନ୍ତା ନ ରଥୋ ଵାପି ନ ଚାଶ୍ଵାଃ ପର୍ଵତୋପମାଃ
ତାଙ୍କୁ ରୁଧିର ଝରିଲା, ଯେପରି ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ମଦ ଝରାଏ; ଚାରିପାଖରେ ବାଣ ଢାକିଦେଇଥିବାରୁ ରଥଚାଳକ, ରଥ କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ ପରି ଘୋଡ଼ାମାନେ କେହି ଦେଖାଯାଉନଥିଲେ।
ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଶରସଞ୍ଛନ୍ନାଃ କେଶଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। କେଶଵଂ ତଦଵସ୍ଥଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୂତାନି ଚକ୍ରୁଶୁଃ
ମହାତ୍ମା କେଶବଙ୍କୁ ବାଣ ଢାକିଦେଇଥିଲା; ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ କେଶବଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ଦାରୁକସ୍ତୁ ତଦା ପ୍ରାହ କୃଷ୍ଣଂ ଯାଦଵନନ୍ଦନମ୍। ନେଦୃଶୋ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵୋ ହି ସଙ୍ଗ୍ରାମୋ ଵୈ ପୁରା ମଯା
ତାପରେ ଦାରୁକ କହିଲେ, ‘ଯାଦବମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ କୃଷ୍ଣ, ଏପରି ଯୁଦ୍ଧ ମୁଁ କେବେ ଦେଖିନଥିଲି।’
ସ୍ଥାତଵ୍ଯମିତି ତିଷ୍ଠାମି ତ୍ଵତ୍ପ୍ରଭାଵେଣ ମାଧଵ। ଅନ୍ଯଥା ନ ଚ ମେ ପ୍ରାଣା ଧରାଯେଯୁର୍ଜନାର୍ଦନ
‘ମୁଁ ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଦୃଢ଼ ରହିଛି, ମାଧବ; ନହେଲେ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ମୋର ପ୍ରାଣ ଏ ପୃଥିବୀରେ ରହିପାରିବ ନଥାନ୍ତା।’
ଅତଃ ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଗୋଵିନ୍ଦ କ୍ଷିପ୍ରମସ୍ଯ ଵଧଂ କୁରୁ। ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସୂତେନ କେଶଵୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
‘ସେଥିପାଇଁ, ଗୋବିନ୍ଦ, ଏହା ଭାବି ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କର ବଧ କର।’ ଏଭଳି ସାରଥି କହିବା ପରେ, କେଶବ କହିଲେ—
ଏଷ ହ୍ଯତିବଲୋ ଦୈତ୍ଯୋ ହିରଣ୍ଯକଶିପୁଃ ପୁରା। ରିପୁଃ ସୁରାଣାମଭଵଦ୍ଵରଦାନେନ ଗର୍ଵିତଃ
‘ଏହି ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ପୂର୍ବେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଥିଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଏବଂ ଦାନର ଗର୍ବରେ ଅହଂକାରୀ ଥିଲେ।’
ତଥାଽଽସୀଦ୍ରାଵଣୋ ନାମ ରାକ୍ଷସୋ ହ୍ଯତିଵୀର୍ଯଵାନ୍। ତେନୈଵ ବଲଵୀର୍ଯେଣ ବଲଂ ନାଗଣଯନ୍ମମ
‘ସେପରି ରାବଣ ନାମକ ଏକ ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ଥିଲେ; ସେ ଏହି ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ମୋର ଶକ୍ତିକୁ କିଛି ମାନିଥିଲେ ନାହିଁ।’
ଅହଂ ମୃତ୍ଯୁଶ୍ଚ ଭଵିତା କାଲେ କାଲେ ଦୁରାତ୍ମନଃ। ନ ଭେତଵ୍ଯଂ ତଥା ସୂତ ନୈଷ କଶ୍ଚିନ୍ମଯି ସ୍ଥିତେ
‘ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଏହି ଦୁଷ୍ଟମନା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ପୁନିପୁନି ସମୟ ଆସିଲେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବି; ତୁମେ ଭୟ କରନି, ସାରଥି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଅଛି, କେହି କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ।’
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ନନର୍ଦ ଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ। ପାଞ୍ଚଜନ୍ଯଂ ମହାଶଙ୍ଖଂ ପୂରଯାମାସ କେଶଵଃ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଗରୁଡ଼ ଚିହ୍ନଧାରୀ ଭଗବାନ କେଶବ ନିଜ ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ନାମକ ବଡ଼ ଶଙ୍ଖକୁ ବାଜାଇଲେ।
ସଂମୋହଯିତ୍ଵା ଭଗଵାଂଶ୍ଚକ୍ରଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସମାଦଦେ। ଚିଚ୍ଛେଦ ଚ ସୁନୀଥସ୍ଯ ଶିରଶ୍ଚକ୍ରେଣ ସଂଯୁଗେ
ଭଗବାନ ସେମାନେକୁ ଭ୍ରମିତ କରି, ଦିବ୍ୟ ଚକ୍ର ଉଠାଇଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ସୁନୀଥଙ୍କର ମୁଣ୍ଡକୁ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା କାଟିଦେଲେ।
ସ ପପାତ ମହାବାହୁର୍ଵଜ୍ରାହତ ଇଵାଚଲଃ। ତତଶ୍ଚେଦିପତେର୍ଦେହାତ୍ତେଜୋଽଗ୍ର୍ଯଂ ଦଦୃଶୁର୍ନୃପାଃ
ସେ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧାରୀ, ବିଜୁଳି ଆଘାତରେ ପଡ଼ିଥିବା ପାହାଡ଼ ଭଳି ଭୂମିରେ ଚାଲିଗଲେ। ତାପରେ ରାଜାମାନେ ଚେଦିପତିଙ୍କ ଦେହରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତେଜ ଚାଲିଯିବାକୁ ଦେଖିଲେ।
ଉତ୍ପତନ୍ତଂ ମହାରାଜ ଗଗନାଦିଵ ଭାସ୍କରମ୍। ତତଃ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷଂ କୃଷ୍ଣଂ ଲୋକନମସ୍କୃତମ୍। ଵଵନ୍ଦେ ତତ୍ତଦା ତେଜୋ ଵିଵେଶ ଚ ନରାଧିପ
ହେ ମହାରାଜ, ସେ ତେଜ ଆକାଶରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଠିବା ପରି ଉଡ଼ିଗଲା। ତାପରେ, କମଳପତ୍ର ନୟନ ଧାରୀ, ଲୋକମାନେ ପୂଜିଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେ ତେଜ ନରାଧିପଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ତଦଦ୍ଭୁତମମନ୍ଯନ୍ତ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵେ ମହୀକ୍ଷିତଃ। ଯଦ୍ଵିଵେଶ ମହାବାହୁଂ ତତ୍ତେଜଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍
ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ, ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ—ତେଜ ମହାବାହୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା—ଦେଖି, ଆଶ୍ଚର୍ୟ ମନେ କଲେ।
ଅନଭ୍ରେ ପ୍ରଵଵର୍ଷ ଦ୍ଯୌଃ ପପାତ ଜ୍ଵଲିତାଶନିଃ। କୃଷ୍ଣେନ ନିହତେ ଚୈଦ୍ଯେ ଚଚାଲ ନ ଵସୁନ୍ଧରା
ପରିସ୍କୃତ ଆକାଶରେ ବର୍ଷା ହେଲା, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ବିଜୁଳି ପଡ଼ିଲା, ତେବେ କୃଷ୍ଣ ଚେଦିକୁ ମାରିବା ସମୟରେ ଭୂମି କମ୍ପିଲା ନାହିଁ।
ତତଃ କେଚିନ୍ମହୀପାଲା ନାବ୍ରୁଵଂସ୍ତତ୍ର କିଞ୍ଚନ। ଅତୀତଵାକ୍ପଥେ କାଲେ ପ୍ରେକ୍ଷମାଣା ଜନାର୍ଦନମ୍
ତାପରେ କିଛି ରାଜା ଏଠାରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହି ସମୟରେ କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ସେମାନେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଦେଖି ରହିଲେ।
ହସ୍ତୈର୍ହସ୍ତାଗ୍ରମପରେ ପ୍ରତ୍ଯପିଂଷନ୍ନମର୍ଷିତାଃ। ଅପରେ ଦଶନୈରୋଷ୍ଠାନଦଶନ୍କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତାଃ
କିଛି ରାଜା ରାଗରେ ନିଜ ହାତରେ ଆଉ ହାତର ଆଙ୍ଗୁଠି ଦବାଇଲେ; ଅନ୍ୟ କିଛି ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ଦାନ୍ତରେ ଓଠକୁ କାମିଲେ।
ରହଶ୍ଚ କେଚିଦ୍ଵାର୍ଷ୍ଣେଯଂ ପ୍ରଶଶଂସୁର୍ନରାଧିପାଃ। କେଚିଦେଵ ସୁସଂରବ୍ଧା ମଧ୍ଯସ୍ଥାସ୍ତ୍ଵପରେଽଭଵନ୍
କିଛି ରାଜା ଗୁପ୍ତରେ ବାର୍ଷ୍ଣେୟଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, କିଛି ଅତ୍ୟନ୍ତ ରାଗିଗଲେ, ଆଉ କିଛି ମଧ୍ୟସ୍ଥ ରହିଲେ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ କେଶଵଂ ଜଗ୍ମୁଃ ସଂସ୍ତୁଵନ୍ତୋ ମହର୍ଷଯଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନଃ ପାର୍ଥିଵାଶ୍ଚ ମହାବଲାଃ। ଶଶଂସୁର୍ନିର୍ଵୃତାଃ ସର୍ଵେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଵିକ୍ରମମ୍
ମହାର୍ଷିମାନେ, ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ କେଶବଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ନିକଟକୁ ଗଲେ; ସମସ୍ତେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହୋଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପ୍ରତାପକୁ ବଢ଼ାଇଲେ।
ସଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଗଣା ରାଜାନୋ ଭୁଵି ଵିଶ୍ରୁତାଃ। ପ୍ରଣାମଂ ହି ହୃଷୀକେଶେ ପ୍ରାକୁର୍ଵତ ମହାତ୍ମନି
ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜାମାନେ, ଦେବମାନେ ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଏକସାଥି ମହାତ୍ମା ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ଯେ ତ୍ଵାସୁରଗଣାଃ ପକ୍ଷାଃ ସମ୍ଭୂତାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଇହ। ତେ ନିନ୍ଦନ୍ତି ହୃଷୀକେଶଂ ଦୁରାତ୍ମାନୋ ଗତାଯୁଷଃ
ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ ଆସୁର ସ୍ୱଭାବ ଧାରୀ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ଅପବିତ୍ର ଏବଂ ଅପମୃତ୍ୟୁ ହେବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି।
ପ୍ରଜାପତିଗଣା ଯେ ତୁ ମଧ୍ଯସ୍ଥାଶ୍ଚ ମହାତ୍ମନି। ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵୋରଗଚାରଣାଃ
ପ୍ରଜାପତିମାନେ, ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଥିବାମାନେ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଏବଂ ଚାରଣମାନେ—
ତେ ଵୈ ସ୍ତୁଵନ୍ତି ଗୋଵିନ୍ଦଂ ଦିଵ୍ଯୈର୍ମଙ୍ଗଲସଂଯୁତୈଃ। ପରସ୍ପରଂ ଚ ନୃତ୍ଯନ୍ତି ଗୀତେନ ଵିଵିଧେନ ଚ। ଉପତିଷ୍ଠନ୍ତି ଗୋଵିନ୍ଦଂ ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତା ମହାତ୍ମନି
ସେମାନେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଶୁଭ ଗୀତରେ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ; ସମସ୍ତେ ଏକସାଥି ନୃତ୍ୟ କରି, ବିଭିନ୍ନ ଗୀତ ଗାଇ, ଭକ୍ତି ସହିତ ମହାତ୍ମା ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ କେଶଵଂ ଜଗ୍ମୁଃ ସଂସ୍ତୁଵନ୍ତୋ ମହର୍ଷଯଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚାପି ସୁପ୍ରୀତାଃ ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚ ମହାବଲାଃ
ମହାର୍ଷିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ କେଶବଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ନିକଟକୁ ଗଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖୁସି ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କଲେ।
ପାଣ୍ଡଵସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀଦ୍ଭାତୄନ୍ସତ୍କାରେଣ ମହୀପତିମ୍। ଦମଘୋଷାତ୍ମଜଂ ଶୂରଂ ସଂସ୍କାରଯତ ମା ଚିରମ୍
ପାଣ୍ଡବ ଭାଇମାନେ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ କହିଲେ: 'ଦମଘୋଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୂରକୁ ବିଳମ୍ବ ନକରି ଯଥାଯଥ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କର।'
କୁରୁରାଜଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭ୍ରାତରସ୍ତେ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତାଃ। ତଥା ଚ କୃତଵନ୍ତସ୍ତେ ଭ୍ରାତୁର୍ଵୈ ଶାସନଂ ତଦା
କୁରୁ ରାଜାଙ୍କର ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଭାଇମାନେ ତ୍ୱରାସହିତ ଏହି କାମ କଲେ ଏବଂ ଭାଇଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କଲେ।
ଚେଦୀନାମାଧିପତ୍ଯେ ଚ ପୁତ୍ରଂ ତସ୍ଯାଜ୍ଞଯା ହରେଃ। ଅଭ୍ଯଷିଞ୍ଚତ ତଂ ପାର୍ଥଃ ସହିତୈର୍ଵସୁଧାଧିପୈଃ
ହରିଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ପାର୍ଥ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଏକସାଥି ଚେଦି ରାଜ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯଜ୍ଞୋ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଶାନ୍ତଵିଘ୍ନାର୍ହଣକ୍ଷୋଭୋ ମହର୍ଷିଗଣସଙ୍କୁଲଃ
ତାପରେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କର ବୁଦ୍ଧିମାନ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଶାନ୍ତି ଓ ବିଘ୍ନର ଅଭାବ ଥିଲା, ଏବଂ ମହାର୍ଷିମାନେ ଏଠାରେ ଭିଡ଼ି ହୋଇ ରହିଥିଲେ।
ତଂ ତୁ ଯଜ୍ଞଂ ମହାବାହୁରାସମାପ୍ତେର୍ଜନାର୍ଦନଃ। ରରକ୍ଷ ଭଗଵାଞ୍ଛୌରିଃ ଶାର୍ଙ୍ଗଚକ୍ରଗଦାଧରଃ
ସେହି ଯଜ୍ଞରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜନାର୍ଦନ, ଶାରଙ୍ଗ ଧନୁ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିବା ଶୌରି, ଯଜ୍ଞଟିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।