ତତୋଽସ୍ତ୍ରେଣୈଵ ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ନିକୃତ୍ଯ ଚ ଶରାନ୍ବହୂନ୍। ଶରଵର୍ଷୈସ୍ତଦା ଚୈଦ୍ଯମନ୍ତର୍ଧାତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ
ତାପରେ ଦୁଇଜଣ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପରସ୍ପରଙ୍କ ଅନେକ ତୀର କାଟିଦେଲେ; ଏବଂ ତୀର ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଚେଦି ଦୃଶ୍ୟ ରୁପରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅନ୍ତର୍ଧାନଗତୌ ଵୀରୌ ଶୁଶୁଭାତେ ମହାରଥୌ। ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵଭୂତାନି ସାଧୁସାଧ୍ଵିତ୍ଯପୂଜଯନ୍
ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ପୁନଃ ପ୍ରକାଶ ହେଉଥିବା ଦୁଇ ମହାରଥୀ ଯୋଦ୍ଧା ଦେଖି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ 'ଭଲ, ଭଲ' ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ନ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵମସ୍ମାଭିର୍ଯୁଦ୍ଧମୀଦୃଶକଂ ପୁରା। ତତଃ କୃଷ୍ଣଂ ଜଘାନାଶୁ ଶୁଶୁପାଲସ୍ତ୍ରିଭିଃ ଶରୈଃ
ଏପରି ଯୁଦ୍ଧ ଆମେ ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖିନଥିଲୁ; ତାପରେ ଶିଶୁପାଳ ତୁରନ୍ତ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ତିନିଟି ତୀର ଲାଗିଲେ।
କୃଷ୍ଣୋଽପି ବାଣୈର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ସୁନୀଥଂ ପଞ୍ଚଭିର୍ଯୁଧି। ତତଃ ସୁନୀଥଂ ସପ୍ତତ୍ଯା ନାରାଚୈର୍ଦଯଦ୍ବଲୀ
କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ସୁନୀଥକୁ ପାଞ୍ଚଟି ତୀର ଲାଗିଲେ; ପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏହି ସୁନୀଥକୁ ସତରିଟି ଲୋହା ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ତତୋଽତିଵିଦ୍ଧଃ କୃଷ୍ଣେନ ସୁନୀଥଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତଃ। ଵିଵ୍ଯାଧ ନିଶିତୈର୍ବାଣୈର୍ଵାସୁଦେଵଂ ସ୍ତନାନ୍ତରେ
ତାପରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ତୀରରେ ଅତିରିକ୍ତ ଆଘାତ ପାଇ ସୁନୀଥ କ୍ରୋଧରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ବାସୁଦେବଙ୍କ ଛାତିକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ପୁନଃ କୃଷ୍ଣଂ ତ୍ରିଭିର୍ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ନନାଦାଵସରେ ନୃପଃ। ତୋଽତିଦାରୁଣଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ସହସା ଚକ୍ରତୁସ୍ତଦା
ପୁନି ରାଜା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ତିନିଟି ତୀର ଲାଗି ସଠିକ ସମୟରେ ଗର୍ଜନ କଲେ; ତାପରେ ଦୁଇଜଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଲାଗିଗଲେ।
ନୌ ନଖୈରିଵ ଶାର୍ଦୂଲୌ ଦନ୍ତୈରିଵ ମହାଗଜୌ। ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଭିରିଵ ପଞ୍ଚାସ୍ଯୌ ଚରଣୈରିଵ କୁକ୍କୁଟୌ
ଯେପରି ଦୁଇଟି ବାଘ ନଖରେ, ଦୁଇଟି ମହାହାତୀ ଦାନ୍ତରେ, ପାଞ୍ଚମୁଖୀ ସର୍ପ ଦାଂତରେ, ଦୁଇଟି କୁକୁଡ଼ା ପାଦରେ ଆକ୍ରମଣ କରେ—
ଦାରଯେତାଂ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈରନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଯୁଧି ତାଵୁଭୌ। ତତୋ ମୁମୁଚତୁଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୌ ଶରଵର୍ଷମନୁତ୍ତମମ୍
ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ପରସ୍ପରକୁ ଭେଦିଦେଲେ; ତାପରେ ଦୁଇଜଣ କ୍ରୋଧରେ ଅପୂର୍ବ ତୀର ବର୍ଷା କଲେ।
ଶରୈରେଵ ଶରାଞ୍ଛିତ୍ଵା ତାଵୁଭୌ ପୁରୁଷର୍ଷଭୌ। ଚକ୍ରାତେଽସ୍ତ୍ରମଯଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଘୋରଂ ତଦତିମାନୁଷମ୍
ଉଭୟ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର ଦ୍ୱାରା ତୀରକୁ କାଟିଦେଲେ; ସେମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏକ ଭୟଙ୍କର, ମାନବ ସୀମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ତିଆରି କଲେ।
ଆଗ୍ନେଯମସ୍ତ୍ରଂ ମୁମୁଚେ ଶିଶୁପାଲଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଵାରୁଣାସ୍ତ୍ରେଣ ତଚ୍ଛ୍ରୀଘ୍ରଂ ନାଶଯାମାସ କେଶଵଃ
ପ୍ରତାପୀ ଶିଶୁପାଳ ଆଗ୍ନେୟ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ; କେଶବ ତାହାକୁ ବରୁଣ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ।
କୌବେରମସ୍ତ୍ରଂ ସହସା ଚେଦିରାଟ୍ ପ୍ରମୁମୋଚ ହ। ରଣୈଵ ସହସାଽନାଶଯତ୍ତଂ ଜଗତ୍ପ୍ରଭୁଃ
ହଠାତ୍ ଚେଦିରାଜା କୁବେର ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ; ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଜଗତ୍ସ୍ୱାମୀ ସେଠାରେ ତାହାକୁ ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ।
ଯାମ୍ଯମସ୍ତ୍ରଂ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମୁମୁଚେ କାଲମୋହିତଃ। ଯାମ୍ଯେନୈଵାସ୍ତ୍ରଯୋଗେନ ଯାମ୍ଯମସ୍ତ୍ରଂ ଵ୍ଯନାଶଯତ୍
ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ଓ କାଳରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ସେ ଯାମ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ; ଯାମ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ସେ ଯାମ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ।
ଗାନ୍ଧର୍ଵେଣ ଚ ଗାନ୍ଧର୍ଵଂ ମାନଵଂ ମାନଵେନ ଚ। ଵାଯଵ୍ଯେନ ଚ ଵାଯଵ୍ଯଂ ରୌଦ୍ରଂ ରୌଦ୍ରେଣ ଚାଭିଭୂଃ
ତୁମେ ଗାନ୍ଧର୍ବ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଗାନ୍ଧର୍ବ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ମାନବ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ମାନବ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ବାୟବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ବାୟବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ରୌଦ୍ର ଅସ୍ତ୍ରକୁ ରୌଦ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିହତ କରିଥିଲେ।
ଐନ୍ଦ୍ରମୈନ୍ଦ୍ରେଣ ଭଗଵାନ୍ଵୈଷ୍ଣଵେନ ଚ ଵୈଷ୍ଣଵମ୍। ଏଵମସ୍ତ୍ରାଣି କୁର୍ଵାଣୌ ଯୁଯୁଧାତେ ମହାବଲୌ
ଭଗବାନ୍ ଏଇନ୍ଦ୍ର ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଏଇନ୍ଦ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ବୈଷ୍ଣବ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ବୈଷ୍ଣବ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିହତ କଲେ। ଏଭଳି ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧା ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ତତୋ ମାଯାଂ ଵିକୁର୍ଵାଣୋ ଦମଗୋଷସୁତୋ ବଲୀ। ଗଦାମୁସଲସଂଯୁକ୍ତାଞ୍ଛକ୍ତିତୋମରସାଯକାନ୍
ତାପରେ ଦମଘୋଷଙ୍କ ପୁଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଗଦା, ମୁସଳ, ଶକ୍ତି, ତୋମର ଓ ବାଣ ଉପଜାଇଲେ।
ପରଶ୍ଵଥମୁସଣ୍ଡୀଶ୍ଚ ଵଵର୍ଷ ଯୁଧି କେଶଵମ୍। ଅମୋଘାସ୍ତ୍ରେଣ ଭଗଵାନ୍ନାଶଯାମାସ କେଶିହା
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ କେଶବଙ୍କ ଉପରେ ପରଶୁ ଓ ମୁସଳ ବର୍ଷାଇଲେ; କିନ୍ତୁ କେଶୀ ନାଶକ ଭଗବାନ୍ ଅପରାଜିତ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।
ଶିଲାଵର୍ଷଂ ମହାଘୋରଂ ଵଵର୍ଷ ଯୁଧି ଚେଦିରାଟ୍। ଵଜ୍ରାସ୍ତ୍ରେଣାଭିସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଶ୍ଚୂର୍ଣଂ ତଦକରୋତ୍ପ୍ରଭୁଃ
ଚେଦିରାଜ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ପାଥର ବର୍ଷା କଲେ; କିନ୍ତୁ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଭାବେ ପ୍ରଭୁ ତାହାକୁ ବଜ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ।
ଜଲଵର୍ଷଂ ତତୋ ଘୋରଂ ଵ୍ଯସ़ଜଚ୍ଚେଦିପୁଙ୍ଗଵଃ। ଵାଯଵ୍ଯାସ୍ତ୍ରେଣ ଭଗଵାନ୍ଵ୍ଯାକ୍ଷିପଚ୍ଛତଶୋ ହି ତତ୍
ତାପରେ ଚେଦିମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣେ ଭୟଙ୍କର ଜଳ ବର୍ଷା ଆରମ୍ଭ କଲେ; କିନ୍ତୁ ଭଗବାନ୍ ବାୟବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶତଶଃ ଭାଗକୁ ଭାଗିଦେଲେ।
ନିହତ୍ଯ ସର୍ଵମାଯାଂ ଵୈ ସୁନୀତସ୍ଯ ଜନାର୍ଦନଃ। ସ ମୁହୂର୍ତଂ ଚକାରାଶୁ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧଂ ମହାରଥଃ
ସୁନୀତଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ସମସ୍ତ ମାୟାକୁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଧ୍ୱଂସ କରି, ସେ ମହାରଥୀ ତୁରନ୍ତ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଏକାଏକି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ସ ବାଣଯୁଦ୍ଧଂ କୁର୍ଵାଣୋ ଭର୍ତ୍ସଯାମାସ ଚେଦିରାଟ୍। ଦମଘୋଷସୁତୋ ଧୃଷ୍ଟମୁଵାଚ ଯଦୁପୁଙ୍ଗଵମ୍
ବାଣ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ ଚେଦିରାଜ ଦମଘୋଷଙ୍କ ପୁଅ ଧୃଷ୍ଟ ଭାବେ ଯାଦବମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଉପହାସ କଲେ।
ଅଦ୍ଯ କୃଷ୍ଣମକୃଷ୍ଣଂ ତୁ କୁର୍ଵନ୍ତୁ ମମ ସାଯକାଃ। ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଶରଵର୍ଷଂ ଜନାର୍ଦନେ
‘ଆଜି ମୋର ବାଣ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅକୃଷ୍ଣ କରିଦିଅନ୍ତୁ!’ — ଏଭଳି କହି, ଦୁଷ୍ଟମନା ବ୍ୟକ୍ତି ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଉପରେ ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ।
ମୁମୋଚ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଘୋରଂ ଵୈ ଚେଦିପୁଙ୍ଗଵଃ। ଶରସଂଙ୍କୃତ୍ତଗାତ୍ରସ୍ତୁ କ୍ଷଣେନ ଯଦୁନନ୍ଦନଃ
ତାପରେ ମଣିଷମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ଚେଦିମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣେ ଭୟଙ୍କର ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ; ଏବଂ ଏକ କ୍ଷଣରେ ଯାଦବନନ୍ଦନଙ୍କ ସରୀର ସମସ୍ତଂଶ ଆଘାତ ଖାଇଗଲା।
ରୁଧିରଂ ପରିସୁସ୍ରାଵ ମଦଂ ମତ୍ତ ଇଵ ଦ୍ଵିପଃ। ନ ଯନ୍ତା ନ ରଥୋ ଵାପି ନ ଚାଶ୍ଵାଃ ପର୍ଵତୋପମାଃ
ତାଙ୍କୁ ରୁଧିର ଝରିଲା, ଯେପରି ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ମଦ ଝରାଏ; ଚାରିପାଖରେ ବାଣ ଢାକିଦେଇଥିବାରୁ ରଥଚାଳକ, ରଥ କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ ପରି ଘୋଡ଼ାମାନେ କେହି ଦେଖାଯାଉନଥିଲେ।
ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଶରସଞ୍ଛନ୍ନାଃ କେଶଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। କେଶଵଂ ତଦଵସ୍ଥଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୂତାନି ଚକ୍ରୁଶୁଃ
ମହାତ୍ମା କେଶବଙ୍କୁ ବାଣ ଢାକିଦେଇଥିଲା; ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ କେଶବଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ଦାରୁକସ୍ତୁ ତଦା ପ୍ରାହ କୃଷ୍ଣଂ ଯାଦଵନନ୍ଦନମ୍। ନେଦୃଶୋ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵୋ ହି ସଙ୍ଗ୍ରାମୋ ଵୈ ପୁରା ମଯା
ତାପରେ ଦାରୁକ କହିଲେ, ‘ଯାଦବମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ କୃଷ୍ଣ, ଏପରି ଯୁଦ୍ଧ ମୁଁ କେବେ ଦେଖିନଥିଲି।’
ସ୍ଥାତଵ୍ଯମିତି ତିଷ୍ଠାମି ତ୍ଵତ୍ପ୍ରଭାଵେଣ ମାଧଵ। ଅନ୍ଯଥା ନ ଚ ମେ ପ୍ରାଣା ଧରାଯେଯୁର୍ଜନାର୍ଦନ
‘ମୁଁ ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଦୃଢ଼ ରହିଛି, ମାଧବ; ନହେଲେ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ମୋର ପ୍ରାଣ ଏ ପୃଥିବୀରେ ରହିପାରିବ ନଥାନ୍ତା।’
ଅତଃ ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଗୋଵିନ୍ଦ କ୍ଷିପ୍ରମସ୍ଯ ଵଧଂ କୁରୁ। ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସୂତେନ କେଶଵୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
‘ସେଥିପାଇଁ, ଗୋବିନ୍ଦ, ଏହା ଭାବି ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କର ବଧ କର।’ ଏଭଳି ସାରଥି କହିବା ପରେ, କେଶବ କହିଲେ—
ଏଷ ହ୍ଯତିବଲୋ ଦୈତ୍ଯୋ ହିରଣ୍ଯକଶିପୁଃ ପୁରା। ରିପୁଃ ସୁରାଣାମଭଵଦ୍ଵରଦାନେନ ଗର୍ଵିତଃ
‘ଏହି ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ପୂର୍ବେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଥିଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଏବଂ ଦାନର ଗର୍ବରେ ଅହଂକାରୀ ଥିଲେ।’
ତଥାଽଽସୀଦ୍ରାଵଣୋ ନାମ ରାକ୍ଷସୋ ହ୍ଯତିଵୀର୍ଯଵାନ୍। ତେନୈଵ ବଲଵୀର୍ଯେଣ ବଲଂ ନାଗଣଯନ୍ମମ
‘ସେପରି ରାବଣ ନାମକ ଏକ ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ଥିଲେ; ସେ ଏହି ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ମୋର ଶକ୍ତିକୁ କିଛି ମାନିଥିଲେ ନାହିଁ।’
ଅହଂ ମୃତ୍ଯୁଶ୍ଚ ଭଵିତା କାଲେ କାଲେ ଦୁରାତ୍ମନଃ। ନ ଭେତଵ୍ଯଂ ତଥା ସୂତ ନୈଷ କଶ୍ଚିନ୍ମଯି ସ୍ଥିତେ
‘ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଏହି ଦୁଷ୍ଟମନା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ପୁନିପୁନି ସମୟ ଆସିଲେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବି; ତୁମେ ଭୟ କରନି, ସାରଥି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଅଛି, କେହି କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ।’