ସମର୍ଥୋ ବଲିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ହର୍ତୁଂ ସୋମଂ ଵିହଂଗମଃ। ସର୍ଵଂ ସଂଭାଵଯାମ୍ଯସ୍ମିନ୍ନସାଧ୍ଯମପି ସାଧଯେତ୍
ଏହି ପକ୍ଷୀ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସୋମ ହରିବାକୁ ସମର୍ଥ; ମୁଁ ବିଶ୍ୱାସ କରେଁ, ସେ ଅସମ୍ଭବକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ କରିପାରିବ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତଦ୍ଵଚନଂ ଶକ୍ରଃ ପ୍ରୋଵାଚାମୃତରକ୍ଷିଣଃ। ମହାଵୀର୍ଯବଲଃ ପକ୍ଷୀ ହର୍ତୁଂ ସୋମମିହୋଦ୍ଯତଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ର ଅମୃତର ରକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏକ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପକ୍ଷୀ ସୋମ ନେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଛି।'
ଯୁଷ୍ମାନ୍ସଂବୋଧଯାମ୍ଯେଷ `ଗୃହୀତ୍ଵାଵରଣାଯୁଧାନ୍। ପରିଵାର୍ଯାମୃତଂ ସର୍ଵେ ଯୂଯଂ ମଦ୍ଵଚନାଦିହ
'ମୁଁ ତୁମମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଚେତନ କରୁଛି—ତୁମେ ତୁମର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଧର, ଏଠାରେ ମୋ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତେ ଅମୃତକୁ ଘେରି ରଖ।'
ରକ୍ଷଧ୍ଵଂ ଵିବୁଧା ଵୀରା' ଯଥା ନ ସ ହରେଦ୍ବଲାତ୍। ଅତୁଲଂ ହି ବଲଂ ତସ୍ଯ ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ ହ
'ହେ ଦେବତାମାନେ, ତୁମେ ସତର୍କ ରୁହ, ଯେଉଁଠି ସେ ଶକ୍ତିବଳେ ଏହାକୁ ନ ନେଇଯାଉ; କାରଣ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅପୂର୍ବ,' ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵିବୁଧା ଵାକ୍ଯଂ ଵିସ୍ମିତା ଯତ୍ନମାସ୍ଥିତାଃ। ପରିଵାର୍ଯାମୃତଂ ତସ୍ଥୂର୍ଵଜ୍ରୀ ଚେନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତରେ ଅମୃତକୁ ଘେରି ଦଢ଼ି ହେଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବେ ଦଢ଼ି ହେଲେ।
ଧାରଯନ୍ତୋ ଵିଚିତ୍ରାଣି କାଞ୍ଚନାନି ମନସ୍ଵିନଃ। କଵଚାନି ମହାର୍ହାଣି ଵୈଦୂର୍ଯଵିକୃତାନି ଚ
ସେମାନେ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିରେ ଖଚିତ, ବିଚିତ୍ର ସୁନାର କବଚ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଯାହା ବୈଦୂର୍ୟ ମଣିରେ ମୁଡ଼ିଥିଲା, ତାଙ୍କର ମନ ଦୃଢ଼ ଥିଲା।
ଚର୍ମାଣ୍ଯପି ଚ ଗାତ୍ରେଷୁ ଭାନୁମନ୍ତି ଦୃଢାନି ଚ। ଵିଵିଧାନି ଚ ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଘୋରରୂପାଣ୍ଯନେକଶଃ
ସେମାନେ ଦେହରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଦୃଢ଼ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ଆକାରର ଅନେକ ପ୍ରକାର ଶସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ।
ଶିତତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରଧାରାଣି ସମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ସୁରୋତ୍ତମଃ। ସଵିସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗଜ୍ଵାଲାନି ସଧୂମାନି ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଦେବମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାର ଓ ଧାରା ଥିବା ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସବୁପଟେ ଆଗୁଣର ଝିଙ୍କା ଓ ଧୂଆଁ ଚମକୁଥିଲା।
ଚକ୍ରାଣି ପରଘାଂଶ୍ଚୈଵ ତ୍ରିଶୂଲାନି ପରଶ୍ଵଧାନ୍। ଶକ୍ତୀଶ୍ଚ ଵିଵିଧାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାଃ କରଵାଲାଂଶ୍ଚ ନିର୍ମଲାନ୍। ସ୍ଵଦେହରୂପାଣ୍ଯାଦାଯ ଗଦାଶ୍ଚୋଗ୍ରପ୍ରଦର୍ଶନାଃ
ସେମାନେ ଚକ୍ର, ଲୋହର ଗଦା, ତ୍ରିଶୂଳ, ଯୁଦ୍ଧ କୁଟାର, ଅନେକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶକ୍ତି, ନିର୍ମଳ ତଳୱାର, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯିବା ଗଦା, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ରୂପକୁ ଅନୁଯାୟୀ ଧରିଥିଲେ।
ତୈଃ ଶସ୍ତ୍ରୈର୍ଭାନୁମଦ୍ଭିସ୍ତେ ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତାଃ। ଭାନୁମନ୍ତଃ ସୁରଗଣାସ୍ତସ୍ଥୁର୍ଵିଗତକଲ୍ମଷାଃ
ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଦେବମାନେ ଅପରାଧ ରହିତ ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଦଢ଼ି ହେଲେ।
ଅନୁପମବଲଵୀର୍ଯତେଜସୋ ଧୃତମନସଃ ପରିରକ୍ଷଣେଽମୃତସ୍ଯ। ଅସୁରପୁରଵିଦାରଣାଃ ସୁରା ଜ୍ଵଲନସମିଦ୍ଧଵପୁଃପ୍ରକାଶିନଃ
ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତି, ପରାକ୍ରମ ଓ ତେଜରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଅମୃତକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ମନ ଧରି, ଦେବମାନେ—ଅସୁର ନଗର ଧ୍ୱଂସକାରୀ—ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଦେହରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ଇତି ସମରଵରଂ ସୁରାଃ ସ୍ଥିତାସ୍ତେ ପରିଘସହସ୍ରଶତୈଃ ସମାକୁଲମ୍। ଵିଗଲିତମିଵ ଚାମ୍ବରାନ୍ତରଂ ତପନମରୀଚିଵିକାଶିତଂ ବଭାସେ
ଏଭଳି ଦେବମାନେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ଦଢ଼ି ହେଲେ, ଏଠାରେ ଶହେ ଶହେ ହଜାରେ ହଜାରେ ଲୋହର ଗଦା ରହିଥିଲା; ସେଠା ଦିନାକରର କିରଣରେ ଆଲୋକିତ ଆକାଶ ପରି ଚମକୁଥିଲା।
କୋଽପରାଧୋ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ କଃ ପ୍ରମାଦଶ୍ଚ ସୂତଜ। ତପସା ଵାଲଖିଲ୍ଯାନାଂ ସଂଭୂତୋ ଗରୁଡଃ କଥମ୍
ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କର କଣ ଅପରାଧ ଓ କଣ ଅବଧାନ ନଥିଲା? ବାଳଖିଲ୍ୟମାନଙ୍କର ତପସ୍ୟାରୁ ଗରୁଡ଼ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ?
କଶ୍ଯପସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜାତେଶ୍ଚ କଥଂ ଵୈ ପକ୍ଷିରାଟ୍ ସୁତଃ। ଅଧୃଷ୍ଟଃ ସର୍ଵଭୂତାନାମଵଧ୍ଯସ୍ଚାଭଵତ୍କଥମ୍
କଶ୍ୟପ ଓ ବିନତାଙ୍କର ପୁଅ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ରାଜା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ଅଜୟ ଓ ଅବଧ୍ୟ ହେଲେ?
କଥଂ ଚ କାମଚାରୀ ସ କାମଵୀର୍ଯଶ୍ଚ ଖେଚରଃ। ଏତଦିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଶ୍ରୋତୁଂ ପୁରାଣେ ଯଦି ପଠ୍ଯତେ
ସେ କିପରି ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିଥିବା, ଇଚ୍ଛାପୂରଣ କରୁଥିବା, ଆକାଶରେ ଉଡୁଥିବା ପ୍ରାଣୀ ହେଲେ? ଏହା ପୁରାଣରେ ଥିଲେ, ମୁଁ ସେଥିରେ ସବୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଵିଷଯୋଽଯଂ ପୁରାଣସ୍ଯ ଯନ୍ମାଂ ତ୍ଵଂ ପରିପୃଚ୍ଛସି। ଶୃଣୁ ମେ ଵଦତଃ ସର୍ଵମେତତ୍ସଂକ୍ଷେପତୋଂ ଦ୍ଵିଜ
ତୁମେ ଯେଉଁ ପ୍ରସ୍ନ କରୁଛ, ଏହା ପୁରାଣର ବିଷୟ; ଏହା ସଂକ୍ଷେପରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି, ଶୁଣ।
ଯଜତଃ ପୁତ୍ରକାମସ୍ଯ କଶ୍ଯପସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ। ସାହାଯ୍ଯମୃଷଯୋ ଦେଵା ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚ ଦଦୁଃ କିଲ
ପୁଅ ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ପ୍ରଜାପତି କଶ୍ୟପଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଋଷିମାନେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।
ତତ୍ରେଧ୍ମାନଯନେ ଶକ୍ରୋ ନିଯୁକ୍ତଃ କଶ୍ଯପେନ ହ। ମୁନଯୋ ଵାଲଖିଲ୍ଯାଶ୍ଚ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଦେଵତାଗଣାଃ
ସେଠାରେ କଶ୍ୟପ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ, ବାଳଖିଲ୍ୟ ମୁନିମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ସହିତ, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ କାଠ ଆଣିବାକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ ।
ଶକ୍ରସ୍ତୁ ଵୀର୍ଯସଦୃଶମିଧ୍ଯଭାରଂ ଗିରିପ୍ରଭମ୍। ସମୁଦ୍ଯମ୍ଯାନଯାମାସ ନାତିକୃଚ୍ଛ୍ରାଦିଵ ପ୍ରଭୁଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଏକ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଯଜ୍ଞ କାଠ ଉଠାଇ, ସହଜରେ ଏହାକୁ ବହି ନେଲେ ।
ଅଥାପଶ୍ଯଦୃଷୀନ୍ହ୍ରସ୍ଵାନଙ୍ଗୁଷ୍ଠୋଦରଵର୍ଷ୍ମଣଃ। ପଲାଶଵର୍ତିକାମେକାଂ ଵହତଃ ସଂହତାନ୍ପଥି
ତାପରେ ସେ ଦେଖିଲେ, ଅଙ୍ଗୁଠି ପରି ଛୋଟ ଦେହ ଥିବା ଋଷିମାନେ ଏକ ପଳାଶ ଶାଖାକୁ ସମେତେ ବହି ନେଉଛନ୍ତି ।
ପ୍ରଲୀନାନ୍ସ୍ଵେଷ୍ଵିଵାଙ୍ଗେଷୁ ନିରାହାରାଂସ୍ତପୋଧନାନ୍। କ୍ଲିଶ୍ଯମାନାନ୍ମନ୍ଦବଲାନ୍ଗୋଷ୍ପଦେ ସଂପ୍ଲୁତୋଦକେ
ଅତି ଦୁର୍ବଳ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଦେହ ଶୁଖିଯାଇଥିବା, ଭୋକରେ କ୍ଲାନ୍ତ, ନିଜ ଅଙ୍ଗକୁ ଭିତରକୁ ଟାଣି ନେଇଥିବା ସେମାନେ ଗାଈର ଖୁର ଚିହ୍ନରେ ଜମା ଜଳରେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିଲେ ।
ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟୋ ଵୀର୍ଯୋନ୍ମତ୍ତଃ ପୁରନ୍ଦରଃ। ଅପହାସ୍ଯାଭ୍ଯଗାଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ଲମ୍ବଯିତ୍ଵାଽଵମନ୍ଯ ଚ
ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ହୋଇଥିବା ପୁରନ୍ଦର, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେମାନେକୁ ହସିଲେ, ଉପହାସ କଲେ ଓ ତୁରନ୍ତ ଆଗକୁ ଚାଲିଗଲେ ।
ତେଽଥ ରୋଷସମାଵିଷ୍ଟାଃ ସୁଭୃଶଂ ଜାତମନ୍ଯଵଃ। ଆରେଭିରେ ମହତ୍କର୍ମ ତଦା ଶକ୍ରଭଯଂକରମ୍
ତାପରେ ସେ ମୁନିମାନେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଏକ ଭୟଜନକ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ ଦେଇଥିଲା ।
ଜୁହୁଵୁସ୍ତେ ସୁତପସୋ ଵିଧିଵଜ୍ଜାତଵେଦସମ୍। ମନ୍ତ୍ରୈରୁଚ୍ଚାଵଚୈର୍ଵିପ୍ରା ଯେନ କାମେନ ତଚ୍ଛୃଣୁ
ସେ ତପସ୍ଵୀମାନେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଅଗ୍ନିକୁ ହବି ଦେଲେ, ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିଲେ—କେଉଁ ଇଚ୍ଛାରେ ଏହି କରିଥିଲେ, ସେଥିରେ କାନ ଦେଖ ।
କାମଵୀର୍ଯଃ କାମଗମୋ ଦେଵରାଜଭଯପ୍ରଦଃ। ଇନ୍ଦ୍ରୋଽନ୍ଯଃ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ଭଵେଦିତି ଯତଵ୍ରତାଃ
ଆମ ତପସ୍ୟାରେ ଏମିତି ଜଣେ ଇନ୍ଦ୍ର ଜନ୍ମ ନେଉନ୍ତୁ, ଯିଏ ଇଚ୍ଛା, ଶକ୍ତି ଓ ଚଳନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବେ ।
ଇନ୍ଦ୍ରାଚ୍ଛତଗୁଣଃ ଶୌର୍ଯେ ଵୀର୍ଯେ ଚୈଵ ମନୋଜଵଃ। ତପସୋ ନଃ ଫଲେନାଦ୍ଯ ଦାରୁଣଃ ସଂଭଵିତ୍ଵିତି
ଆମ ତପସ୍ୟାର ଫଳରେ ଏମିତି ଜଣେ ଜନ୍ମ ନେଉନ୍ତୁ, ଯିଏ ଶୌର୍ୟ, ଶକ୍ତି ଓ ତ୍ୱରାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ଓ ଭୟଙ୍କର ହେବେ ।
ତଦ୍ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଭୃଶସଂତପ୍ତୋ ଦେଵରାଜଃ ଶତକ୍ରତୁଃ। ଜଗାମ ଶରଣଂ ତତ୍ର କଶ୍ଯପଂ ସଂଶିତଵ୍ରତମ୍
ଏହି କଥା ଜାଣି, ଶତଯଜ୍ଞ ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟରେ ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ ଓ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରୁଥିବା କଶ୍ୟପଙ୍କ ନିକଟକୁ ଶରଣ ନେଲେ ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵରାଜସ୍ଯ କଶ୍ଯପୋଽଥ ପ୍ରଜାପତିଃ। ଵାଲଖିଲ୍ଯାନୁପାଗମ୍ଯ କର୍ମସିଦ୍ଧିମପୃଚ୍ଛତ
ଦେବତାମାନେର ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଜାପତି କଶ୍ୟପ ବାଳଖିଲ୍ୟମାନେଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳତା ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ ।
କେନ କାମେନ ଚାରବ୍ଧଂ ଭଵଦ୍ଭିର୍ହୋମକର୍ମ ଚ। ଯାଥାତଥ୍ଯେନ ମେ ବ୍ରୂତ ଶ୍ରୋତୁଂ କୌତୂହଲଂ ହି ମେ
କେଉଁ ଇଚ୍ଛାରେ ଆପଣମାନେ ଏହି ହୋମ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ? ମୋତେ ସଠିକ୍ ଭାବରେ କହନ୍ତୁ, କାରଣ ମୁଁ ଏହା ଜାଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ।
ଅଵଜ୍ଞାତାଃ ସୁରେନ୍ଦ୍ରେଣ ମୂଢେନାକୃତବୁଦ୍ଧିନା। ଐଶ୍ଵର୍ଯମଦମତ୍ତେନ ସଦାଚାରାନ୍ନିରସ୍ଯତା
ଦେବତାମାନେର ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର, ଅହଂକାରରେ ଅନ୍ଧ ଓ ଅବିବେକୀ ହୋଇ, ଭଦ୍ର ଆଚରଣକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଆମକୁ ଉପେକ୍ଷା କରିଥିଲେ ।