ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ଚ ଭୂମୌ ଚ ତେଽସ୍ତ୍ଯଵିଦିତଂ କ୍ଵଚିତ୍। ଯାନି ରାଜଵିନାଶାଯ ଭୌମାନି ଚ ଖଗାନି ଚ
ଆକାଶ କିମ୍ବା ପୃଥିବୀରେ ରହିଥିବା ରାଜାଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଅପଶକୁନ ଓ ଚିହ୍ନ ଅଛି, ସେସବୁ ତୁମ ପାଖରେ କେବେ ଲୁଚି ନାହିଁ।
ନିମିତ୍ତାନୀହ ଜାଯନ୍ତେ ଉତ୍ପାତାଶ୍ଚ ପୃଥଗ୍ଵିଧାଃ। ଏତଦିତ୍ଛାମି କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନ ଶ୍ରୋତୁଂ ତ୍ଵତ୍ତୋ ମହାମୁନେ
ଏଠି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅପଶକୁନ ଓ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ; ମୁଁ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ତୁମଠାରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ମହାମୁନି।
ଇତ୍ଯେଵଂ ମିତମାନ୍ଵିପ୍ରଃ କୁରୁରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ପୃଚ୍ଛତଃ ସର୍ଵମଵ୍ଯଗ୍ରମାଚଚକ୍ଷେ ମହାଯଶାଃ
ଏପରି ଭାବେ ବୁଦ୍ଧିମାନ କୁରୁରାଜା ପଚାରିଲେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମୁନି ସମସ୍ତ କଥା ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ।
ପରାକ୍ରମଂ ଚ ମାର୍ଗଂ ଚ ସଂନିପାତଂ ସମୁଚ୍ଛ୍ରଯମ୍। ଆରୋହଣଂ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପ୍ରତିସର୍ପଣମ୍
ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ଲୋକେ ପ୍ରଭାବ, ଗତି, ସମ୍ମୁଖ ମୁକାବିଲା, ଉନ୍ନତି, ଉଚ୍ଚତା, ପଛକୁ ହଟିବା ଓ ପରସ୍ପର ଅପସାରଣ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ।
ପଶ୍ମୀନାଂ ଵ୍ଯତିସଂସର୍ଗଂ ଵ୍ଯାଯାମଂ ଵୃତ୍ତିପୀଡନମ୍। ଦର୍ଶନାଦର୍ଶନଂ ଚୈଵ ଅଦୃଶ୍ଯାନାଂ ଚ ଦର୍ଶନମ୍
ପଶୁମାନଙ୍କ ମିଶିବା, ଶରୀର ଶ୍ରମ, ଜୀବିକାର କଷ୍ଟ, ଦେଖିବା ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯିବା, ଏବଂ ଅଦୃଶ୍ୟ ଜିନିଷ ଦେଖାଯିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ କରିବା ଉଚିତ।
ହାନିଂ ଵୃଦ୍ଧିଂ ଚ ହ୍ରାସଂ ଚ ଵର୍ଣସ୍ଥାନଂ ବଲାବଲମ୍। ସର୍ଵମେତତ୍ପରୀକ୍ଷେତ ଗ୍ରହାଣାଂ ଗ୍ରହକୋଵିଦଃ
ହାନି, ଲାଭ, କ୍ଷୟ, ଜାତିର ସ୍ଥିତି, ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା—ଏସବୁ ଅପଶକୁନ ଜଣା ଲୋକେ ଭଲଭାବେ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଉଚିତ।
ଭୌମାଃ ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ଖେଚରାଶ୍ଚ ତତଃ ପରମ୍। ଉତ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ ଚ ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ନୁତ୍ପାତା ଦେଵନିର୍ମିତାଃ
ପୃଥିବୀର ଅପଶକୁନ ପ୍ରଥମେ ଦେଖାଯାଏ, ତାପରେ ଆକାଶର ଚିହ୍ନ; ଏହି ଲୋକରେ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ ଅପଶକୁନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଯଦା ତୁ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଛାଯା ନ ପରିଵର୍ତତେ। ଅପରେଣ ଗତେ ସୂର୍ଯେ ତତ୍ପରାଭଵଲକ୍ଷଣମ୍
ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ପରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଛାୟା ବଦଳାଏ ନାହିଁ, ସେହି ସମୟରେ ଅପମୃତ୍ୟୁର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ।
ଅଚ୍ଛାଯେ ଵିମଲଚ୍ଛାଯା ପ୍ରତିଚ୍ଛାଯେଵ ଦୃଶ୍ଯତେ। ଯତ୍ର ଚୈତ୍ଯକଵୃକ୍ଷାଣାଂ ତତ୍ର ଵିଦ୍ଯାନ୍ମହଦ୍ଭଯମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଛାୟା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଛାୟା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଏ, ବିଶେଷକରି ପବିତ୍ର ଗଛମାନଙ୍କ ତଳେ, ସେଠାରେ ବଡ଼ ଭୟ ଆସିଛି ବୋଲି ଜାଣିବା।
ଶୀର୍ଣପର୍ଣପ୍ରଵାଲାଶ୍ଚ ଶୁଷ୍କପର୍ଣାଶ୍ଚ ଚୈତ୍ଯକାଃ। ଅପଭ୍ରଷ୍ଟପ୍ରଵାଲାଶ୍ଚ ତତ୍ରାଭାଵଂ ଵିନିର୍ଦିଶେତ୍
ଯେତେବେଳେ ପବିତ୍ର ଗଛମାନଙ୍କ ଶୁଖିଗଲା ପତ୍ର ଓ କିଶଳୟ, କିମ୍ବା ଶୁଖି ପତ୍ର ଦେଖାଯାଏ, କିମ୍ବା କିଶଳୟ ପଡ଼ିଯାଏ, ସେଠାରେ ନାଶର ଚିହ୍ନ ଅଟୁଟ ଅଟେ।
ସ୍ନିଗ୍ଧପର୍ଣପ୍ରଵାଲାଶ୍ଚ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଯତ୍ର ଚୈତ୍ଯକାଃ। ଈହମାନାଶ୍ଚ ଵୃକ୍ଷାଶ୍ଚ ଭାଵସ୍ତତ୍ର ନ ସଂଶଯଟଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଗଛମାନେ କୋମଳ ପତ୍ର ଓ କଳିଆଁ ପୁସ୍ପ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ପବିତ୍ର ଉଦ୍ୟାନ ଅଛି, ଗଛମାନେ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ବଢ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ କିଛି ଅପଶକୁନ ଘଟିବାର ସୂଚନା ମିଳେ।
ପୁଷ୍ପେ ପୁଷ୍ପଂ ପ୍ରଜାଯେତ ଫଲେ ଵା ଫଲମାଶ୍ରିତମ୍। ରାଜା ଵା ରାଜମାତ୍ରୋ ଵା ମରଣାଯୋପପଦ୍ଯତେ
ଯେତେବେଳେ ଏକ ପୁସ୍ପରୁ ଆଉ ଏକ ପୁସ୍ପ ବା ଏକ ଫଳରୁ ଆଉ ଏକ ଫଳ ହୁଏ, କିମ୍ବା ରାଜା କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଏହା ଅପଶକୁନ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ପ୍ରାଵୃଟ୍ଛରଦି ହେମନ୍ତେ ଵସନ୍ତେ ଵାପି ସର୍ଵଶଃ। ଆକାଲିକଂ ପୁଷ୍ପଫଲଂ ରାଷ୍ଟ୍ରକ୍ଷୋଭଂ ଵିନିର୍ଦିଶେତ୍
ବର୍ଷା, ଶରତ, ହେମନ୍ତ କିମ୍ବା ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ଯଦି ଅସମୟରେ ପୁସ୍ପ ଓ ଫଳ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ରାଜ୍ୟରେ ଅସ୍ଥିରତା ଆସିବାର ସୂଚନା ଦେଉଛି।
ନଦୀନାଂ ସ୍ତ୍ରୋତସୋଽକାଲେ ଦ୍ଯୋତଯନ୍ତି ମହାଭଯମ୍। ଵନସ୍ପତିଃ ପୂଜ୍ଯମାନଃ ପୂଜିତୋଽପୂଜିତୋଽପି ଵା
ନଦୀମାନେ ଯଦି ଅସମୟରେ ବେପରୁଆ ଭାବେ ବହିବା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି, ଏହା ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ। ଗଛକୁ ପୂଜା କରାଯାଉଛି କି ନାହିଁ, ଯଦି ଏହାକୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଏ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଅପଶକୁନ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ଯଦା ଭଜ୍ଯେତ ଵାତେନ ଭିଦ୍ଯତେ ନମିତୋଽପି ଵା। ଅଗ୍ନିଵାଯୁଭଯଂ ଵିଦ୍ଯାଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵାପି ଵିନଶ୍ଯତି
ଗଛ ବାତାସରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ କିମ୍ବା ଚିରିଯାଏ କିମ୍ବା ବେଙ୍କିଯାଏ, ତେବେ ଏହା ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁର ଭୟ ଦେଉଛି; ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇପାରେ।
ଦିଶଃ ସର୍ଵାଶ୍ଚ ଦୀପ୍ଯନ୍ତେ ଜାଯନ୍ତେ ରାଜଵିଭ୍ରମାଃ। ଭିଦ୍ଯମାନୋ ଯଦା ଵୃକ୍ଷୋ ନିନଦେଚ୍ଚାପି ପାତିତଃ। ସହ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଚ ପତିତଂ ନତଂ ଵୃକ୍ଷଂ ପ୍ରପାତଯେତ୍
ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଜ୍ୱଳିଉଠେ ଓ ରାଜ୍ୟରେ ଅସ୍ଥିରତା ଆସେ, ଗଛ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ କିମ୍ବା କାଟିବାବେଳେ ଅଜଗର ଶବ୍ଦ କରେ, ତେବେ ଏହା ରାଜ୍ୟ ସହିତ ଗଛର ଅପମୃତ୍ୟୁ ଘଟିବାର ସୂଚନା।
ଅଥୈନଂ ଛେଦଯେତ୍କଶ୍ଚିତ୍ପ୍ରତିକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵନସ୍ପତିଃ। ଛେତ୍ତା ଭେତ୍ତା ପତିଶ୍ଚୈଵ କ୍ଷିପ୍ରମେଵ ନଶିଷ୍ଯତି
ଯଦି କେହି କ୍ରୋଧରେ ଗଛ କାଟେ, ତେବେ କାଟିବା ଲୋକ, ଭାଙ୍ଗିବା ଲୋକ ଓ ମାଲିକ, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହେବେ।
ଦେଵତାନାଂ ଚ ପତନଂ ମଷ୍ଟପାନାଂ ଚ ପାତନମ୍। ଅଚଲାନାଂ ପ୍ରକମ୍ପଶ୍ଚ ତତ୍ପରାଭଵଲକ୍ଷଣମ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କର ପତନ, ଆଠ ଖମ୍ଭା ଥିବା ଗୃହର ଭାଙ୍ଗିଯିବା, ଓ ଅଚଳ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କର କମ୍ପନ ହେବା, ଏହା ସବୁ ପରାଜୟର ଚିହ୍ନ।
ନିଶି ଚେନ୍ଦ୍ରଧନୁର୍ଦୃଷ୍ଟଂ ତତୋପି ଚ ମହଦ୍ଭଯମ୍। ତଦ୍ଦ୍ରଷ୍ଟରେଵ ଭୀତିଃ ସ୍ଯାନ୍ନାନ୍ଯେଷାଂ ଭରତର୍ଷଭ
ରାତିରେ ଯଦି ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ। ଯିଏ ଦେଖିଛି, ସେଠିକି ଭୟ କରିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟମାନେ ନୁହେଁ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ରାତ୍ରାଵିନ୍ଦ୍ରଧନୁର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦ୍ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ପରିଵର୍ଜଯେତ୍
ରାତିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ରାଜ୍ୟକୁ ଏଡ଼ି ଚାଲିଯିବା ଉଚିତ।
ଅର୍ଚା ଯତ୍ର ପ୍ରନୃତ୍ଯନ୍ତ ନଦନ୍ତି ଚ ହସନ୍ତି ଚ। ଉନ୍ମୀଲନ୍ତି ନିମୀଲନ୍ତି ରାଷ୍ଟ୍ରକ୍ଷୋଭଂ ଵିନିର୍ଦିଶେତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଦେବମୂର୍ତ୍ତିମାନେ ନାଚନ୍ତି, ଚିତ୍କାର କରନ୍ତି, ହସନ୍ତି, ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲନ୍ତି ଓ ବନ୍ଦ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ରାଜ୍ୟରେ ଅସ୍ଥିରତା ଆସିବାର ସୂଚନା ମିଳେ।
ଶିଲା ଯଦି ପ୍ରସିଞ୍ଚନ୍ତି ସ୍ନେହାଂଶ୍ଚୋଦକସମ୍ଭଵାନ୍। ଅନ୍ଯଦ୍ଵା ଵିକୃତଂ କିଞ୍ଚିତ୍ତଦ୍ଭଯସ୍ଯ ନିଦର୍ଶନମ୍
ପାଥର ଯଦି ତେଲ କିମ୍ବା ପାଣି ଝରେ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅସ୍ୱାଭାବିକ ଘଟଣା ଘଟେ, ଏହା ଭୟର ଚିହ୍ନ।
ମ୍ରିଯନ୍ତେ ଵା ମହାମାତ୍ରା ରାଜା ସପରିଵାରକଃ। ପୁରସ୍ଯ ଯା ଭଵେଦ୍ଵ୍ଯାଧୀ ରାଷ୍ଟ୍ରେ ଦେଶେ ଚ ଵିଭ୍ରମାଃ
ଯଦି ମହତ୍ତମ କର୍ମଚାରୀମାନେ ମରିଯାନ୍ତି, କିମ୍ବା ରାଜା ତାଙ୍କ ପରିବାର ସହିତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ସହରରେ ରୋଗ ହୁଏ, କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ଦେଶରେ ଅସ୍ଥିରତା ଆସେ।
ଦେଵତାନାଂ ଯଦାଽଽଵାସେ ରାଜ୍ଞାଂ ଵା ଯତ୍ର ଵେଶ୍ମନି। ଭାଣ୍ଡାଗାରାଯୁଧାଗାରେ ନିଵିଶେତ ଯଦା ମଧୁ
ଦେବତାଙ୍କର ଗୃହ, ରାଜାଙ୍କର ମହଳ, ଭଣ୍ଡାର ଓ ଅସ୍ତ୍ରାଗାରରେ ଯଦି ମଧୁ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ—
ସର୍ଵଂ ତଦା ଭଵେତ୍ସ୍ଥାନଂ ହନ୍ଯମାନଂ ବଲୀଯସା। ଆଗନ୍ତୁକଂ ଭଯଂ ତତ୍ର ଭଵେଦିତ୍ଯେଵ ନିର୍ଦିଶେତ୍
ସେଠାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ ହେବ; ଏହା ସୂଚନା ମିଳେ ଯେ, ବାହାରୁ କିଛି ଭୟ ଆସିବ।
ପାଦପଶ୍ଚୈଵ ଯୋ ଯତ୍ର ରକ୍ତଂ ସ୍ରଵତି ଶୋଣିତମ୍। ଦନ୍ତାଗ୍ରାତ୍କୁଞ୍ଜରୋ ଵାପି ଶୃଙ୍ଗାଦ୍ଵା ଵୃଷଭସ୍ତଥା
ଯେଉଁଠାରେ ଗଛ, ହାତୀ କିମ୍ବା ବୃଷଭ ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ, ଶୁଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଶିଙ୍ଗରୁ ରକ୍ତ ବହେ, ସେଠି—
ପାଦପାଦ୍ରାଷ୍ଟ୍ରିଵିଭ୍ରଂଶଃ କୁଞ୍ଜରାଦ୍ରାଜଵିଭ୍ରମଃ। ଗୋବ୍ରାହ୍ମଣଵିନାଶଃ ସ୍ଯାଦ୍ଵୃଵଭସ୍ଯେତି ନିର୍ଦିଶେତ୍
ଗଛରୁ ରାଜ୍ୟର ଅସ୍ଥିରତା, ହାତୀରୁ ରାଜସ୍ୱ ଅସ୍ଥିରତା, ବୃଷଭରୁ ଗାଈ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ନାଶ ହେବାର ସୂଚନା ମିଳେ।
ଛତ୍ରଂ ନରପତେର୍ଯତ୍ର ନିପତେତ୍ପୃଥିଵୀତଲେ। ସରାଷ୍ଟ୍ରୋ ନୃପତୀ ରାଜନ୍କ୍ଷିପ୍ରମେଵ ଵିନଶ୍ଯତି
ଯେଉଁଠାରେ ରାଜାଙ୍କ ଛତା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଏ, ହେ ରାଜନ୍, ସେଠି ରାଜା ଓ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହେବ।
ଦେଵାଗାରେଷୁ ଵା ଯତ୍ର ରାଜ୍ଞୋ ଵା ଯତ୍ର ଵେଶ୍ମନି। ଵିକୃତଂ ଯଦି ଦୃଶ୍ଯେତ ନାଗାଵାସେଷୁ ଵା ପୁନଃ
ଯେଉଁଠି ଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ, କିମ୍ବା ରାଜାଙ୍କ ରାଜପ୍ରାସାଦରେ, କିମ୍ବା ହାତୀମାନଙ୍କ ରହିବାଠାରେ କୌଣସି ବିକୃତି ଦେଖାଯାଏ,
ତସ୍ଯ ଦେଶସ୍ଯ ପୀଡା ସ୍ଯାଦ୍ରାଜ୍ଞୋ ଜନପଦସ୍ଯ ଵା। ଅନାଵୃଷ୍ଟିଭଯଂ ଘୋରମତିଦୁର୍ଭିକ୍ଷମାଦିଶେତ୍
ସେଠି ଦେଶରେ, କିମ୍ବା ରାଜା କିମ୍ବା ପ୍ରଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ଆସିବ; ଭୟଙ୍କର ଅନାବୃଷ୍ଟି ଓ ଭୟାନକ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହେବାକୁ ଯାଉଛି ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ।