କିଂ ହି ଶକ୍ଯଂ ମଯା କର୍ତୁଂ ଯଦ୍ଵୃଦ୍ଧାନାଂ ତ୍ଵଯା ନୃପ। ପୁରା କଥଯତାଂ ନୂନଂ ନ ଶ୍ରୁତଂ ଧର୍ମଵାଦିନାମ୍
ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି, ରାଜା? ତୁମେ ବୟସ୍କ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପୂର୍ବରୁ ଧର୍ମବାଦୀମାନେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣିନାହଁ।
ଆତ୍ମନିନ୍ଦାତ୍ମପୂଜା ଚ ପରନିନ୍ଦା ପରସ୍ତଵଃ। ଅନାଚରିତମାର୍ଯାଣାମିତି ତେ ଭୀଷ୍ମ ନ ଶ୍ରୁତମ୍
ନିଜକୁ ନିନ୍ଦା କରିବା, ନିଜକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବା, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବା—ଏହି ସବୁ କାମ ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ କରନାହାନ୍ତି; ଏହା ତୁମେ ଶୁଣିନାହଁ, ଭୀଷ୍ମ।
ଯଦସ୍ତଵ୍ଯମିମଂ ଶଶ୍ଵନ୍ମୋହାତ୍ସଂସ୍ତୌଷି ଭକ୍ତିତଃ। କେଶଵଂ ତଚ୍ଚ ତେ ଭୀଷ୍ମ ନ କଶ୍ଚିଦନୁମନ୍ଯତେ
ଯାହା ପ୍ରଶଂସା କରିବାଯୋଗ୍ୟ, ସେଥିରେ ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଭ୍ରମ ଓ ଭକ୍ତିରେ କେଶବଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ; କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ କେହି ମନେ ପସନ୍ଦ କରୁନାହଁ, ଭୀଷ୍ମ।
କଥଂ ଭୋଜସ୍ଯ ପୁରୁଷେ ଵତ୍ସପାଲେ ଦୁରାତ୍ମନି। ସମାଵେଶଯସେ ସର୍ଵଂ ଜଗତ୍କେଵଲକାମ୍ଯଯା
ତୁମେ କିପରି କେବଳ ଇଚ୍ଛାରେ, ଭୋଜ ଜାତିର ଗୋପାଳକୁ, ଯିଏ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି, ସମସ୍ତ କଥାର କ୍ରେଡିଟ୍ ଦେଉଛ?
ଅଥ ଚୈଷା ନ ତେ ବୁଦ୍ଧିଃ ପ୍ରକୃତିଂ ଯାତି ଭାରତ। ମଯୈଵ କଥିତଂ ପୂର୍ଵଂ କୁଲିଙ୍ଗଶକୁନିର୍ଯଥା
ଯଦି ତୁମର ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ପୁନି ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ଫେରିନାହିଁ, ଭାରତ, ଏହି କଥାକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କୁଳିଙ୍ଗ ପକ୍ଷୀପରି କହିଛି।
କୁଲିଙ୍ଗଶକୁନିର୍ନାମ ପାର୍ଶ୍ଵେ ହିମଵତଃ ପରେ। ଭୀ ତସ୍ଯାଃ ସଦା ଵାଚଃ ଶ୍ରୂଯନ୍ତେଽର୍ଥଵିଗର୍ହିତାଃ
ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ ନିକଟରେ କୁଳିଙ୍ଗ ନାମର ଏକ ପକ୍ଷୀ ରହେ; ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କର କଥା ସବୁବେଳେ ଭୟଭୀତ ଓ ଅର୍ଥହୀନ ଶୁଣାଯାଏ।
ମା ସାହସମିତୀଦଂ ସା ସତତଂ ଵାଶତେ କିଲ। ସାହସଂ ଚାତ୍ମନାତୀଵ ଚରନ୍ତୀ ନାଵବୁଧ୍ଯତେ
ସେ ପକ୍ଷୀ ସବୁବେଳେ 'ଦୃଢ଼ କାମ କରନାହଁ' ବୋଲି କୁହେ, କିନ୍ତୁ ନିଜେ ଅନ୍ୟମାନେ ଭଳି ଦୃଢ଼ କାମ କରିଥାଏ, ଏହାକୁ ବୁଝିପାରେନାହିଁ।
ସା ହି ମାଂସାର୍ଗଲଂ ଭୀଷ୍ମ ମୁଖାତ୍ସିଂହସ୍ଯ ଖାଦତଃ। ଦନ୍ତାନ୍ତରଵିଲଗ୍ନଂ ଯତ୍ତଦାଦତ୍ତେଽଲ୍ପଚେତନା
ଏହି କୁଳିଙ୍ଗ ପକ୍ଷୀ, ଭୀଷ୍ମ, ଅତି କମ୍ ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ଥିବା, ସିଂହ ମୁଁହରେ ମାଂସ ଖାଉଥିବାବେଳେ, ଦାନ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଅଟକିଥିବା ମାଂସକୁ ଉଠାଇନେଇଥାଏ।
ଇଚ୍ଛତଃ ସା ହି ସିଂହସ୍ଯ ଭୀଷ୍ମ ଜୀଵତ୍ଯସଂଶଯମ୍। ତଦ୍ଵତ୍ତ୍ଵମପ୍ଯଧର୍ମିଷ୍ଠ ସଦା ଵାଚଃ ପ୍ରଭାଷସେ
ସିଂହ ଜୀବିତ ଓ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ, ସେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ଏହା କରେ; ଏହିପରି, ତୁମେ ଧର୍ମହୀନ, ସବୁବେଳେ ଏମିତି କଥା କହୁଛ।
ଇଚ୍ଛତାଂ ଭୂମିପାଲାନାଂ ଭୀଷ୍ମ ଜୀଵସ୍ଯସଂଶଯମ୍। ଲୋକଵିଦ୍ଵିଷ୍ଟକର୍ମା ହି ନାନ୍ଯୋଽସ୍ତି ଭଵତା ସମଃ
ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନେ ଜୀବିତ ଓ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ବଞ୍ଚୁଛ; ଏମିତି ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୃଣିତ କାମରେ, ତୁମ ସମାନ ଆଉ କେହି ନାହିଁ।
ତତଶ୍ଚେଦିପତେଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭୀଷ୍ମଃ ସ କଟୁକଂ ଵଚଃ। ଉଵାଚେଦଂ ଵଚୋ ରାଜଂଶ୍ଚେଦିରାଜସ୍ଯ ଶୃଣ୍ଵତଃ
ଏପରି କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ଭୀଷ୍ମ ସେଇ ଚେଦିରାଜଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ଇଚ୍ଛତାଂ କିଲ ନାମାହଂ ଜୀଵାମ୍ଯେଷାଂ ମହୀକ୍ଷିତାମ୍। ସୋଽହଂ ନ ଗଣଯାମ୍ଯେତାଂସ୍ତୃଣେନାପି ନରାଧିପାନ୍
ମୁଁ କହାଯାଏ ଯେ, ଏହି ରାଜାମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ବଞ୍ଚୁଛି; କିନ୍ତୁ ଏହି ନରପତିମାନେ ମୋ ପାଖରେ ଘାସ ଟୁକୁଡ଼ ଭଳି ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତେ ତୁ ଭୀଷ୍ମେଣ ତତଃ ସଞ୍ଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ନୃପାଃ। କେଚିଜ୍ଜହୃଷିରେ ତତ୍ର କେଚିଦ୍ଭୀଷ୍ମଂ ଜଗର୍ହିରେ
ଭୀଷ୍ମ ଏହିପରି କହିବା ପରେ, କିଛି ରାଜା ଚିତ୍କାର କଲେ, କିଛି ଖୁସି ହେଲେ, ଆଉ କିଛି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲେ।
କେଚିଦୂଚୁର୍ମହେଷ୍ଵାସାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଯଦ୍ଵଚଃ। ପାପୋଽଵଲିପ୍ତୋ ଵୃଦ୍ଧଶ୍ଚ ନାଯଂ ଭୀଷ୍ମୋଽର୍ହତି କ୍ଷମାମ୍
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କିଛି ଶୂରବୀର କହିଲେ: 'ଏହି ଭୀଷ୍ମ ପାପୀ, ଅହଂକାରୀ ଓ ବୃଦ୍ଧ; ଏହିଠାରେ କ୍ଷମା ଦେବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ହନ୍ଯତାଂ ଦୁର୍ମତିର୍ଭୀଷ୍ମଃ ପଶୁଵତ୍ସାଧ୍ଵଯଂ ନୃପାଃ। ସର୍ଵୈଃ ସମେତ୍ଯ ସଂରବ୍ଧୈର୍ଦହ୍ଯତାଂ ଵା କଟାଗ୍ନିନା
'ଏହି ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପଶୁଭଳି ମାରିଦିଅ, ରାଜାମାନେ! କିମ୍ବା ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ ରୋଷରେ ତାକୁ ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ିଦିଅ।'
ଇତି ତେଷାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତଃ କୁରୁପିତାମହଃ। ଉଵାଚ ମତିମାନ୍ଭୀଷ୍ମସ୍ତାନେଵ ଵସୁଧାଧିପାନ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୁରୁମହାପିତାମହ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଭୀଷ୍ମ ସେଇ ରାଜାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଉକ୍ତସ୍ଯୋକ୍ତସ୍ଯ ନେହାନ୍ତମହଂ ସମୁପଲକ୍ଷଯେ। ଯତ୍ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତତ୍ସର୍ଵଂ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଵସୁଧାଧିପାଃ
ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେତେ କଥା ହେଲା ଓ ଉତ୍ତର ମିଳିଲା, ମୁଁ ଏଠାରେ କୌଣସି ନିଷ୍କର୍ଷ ଦେଖୁନି। ଏହିପରିସ୍ଥିତିରେ, ମୋତେ ଯାହା କହିବାକୁ ଅଛି, ସେସବୁ ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ହେ ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନେ।
ପଶୁଵଦ୍ଘାତନଂ ଵା ମେ ଦହନଂ ଵା କଟାଗ୍ନିନା। କ୍ରିଯତାଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ଵୋ ନ୍ଯସ୍ତଂ ମଯେଦଂ ସକଲଂ ପଦମ୍
ମୋତେ ପଶୁବଳି ଭଳି ହତ୍ୟା କରନ୍ତୁ କିମ୍ବା ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ିଦିଅନ୍ତୁ—ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦାୟିତ୍ୱ ମୁଁ ମୋ ମୁଣ୍ଡରେ ନେଉଛି।
ଏଷ ତିଷ୍ଠତି ଗୋଵିନ୍ଦଃ ପୂଜିତୋଽସ୍ମାଭିରଚ୍ଯୁତଃ। ଯସ୍ଯ ଵସ୍ତ୍ଵରତେ ବୁଦ୍ଧିର୍ମରଣାଯ ସ ମାଧଵମ୍
ଏଠି ଗୋବିନ୍ଦ ଦଁଡାଇଛନ୍ତି, ଆମେ ଯାହାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଛୁ, ସେ ଅଚ୍ୟୁତ। ଯେଉଁଠାରେ ମନ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଯାଏ, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଡାକୁଛନ୍ତି।
କୃଷ୍ଣମାହ୍ଵଯତାମଦ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧେ ଚକ୍ରଗଦାଧରମ୍। ଯାଦଵସ୍ଯୈଵ ଦେଵସ୍ଯ ଦେହଂ ଵିଶତୁ ପାତିତଃ
ଆଜି ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସିଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀଙ୍କୁ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଡାକେ—ସେ, ପଡ଼ିଗଲେ, ଏହି ଯାଦବ ଦେବତାଙ୍କ ଦେହକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁନ୍ତୁ।
ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଚେଦିରାଡୁରୁଵିକ୍ରମଃ। ଯୁଯୁତ୍ସୁର୍ଵାସୁଦେଵେନ ଵାସୁଦେଵମୁଵାଚ ହ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚେଦିରାଜ, ବାସୁଦେବଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ହୋଇ, ବାସୁଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଆହ୍ଵଯେ ତ୍ଵାଂ ରଣଂ ଗଚ୍ଛ ମଯା ସାର୍ଧଂ ଜନାର୍ଦନ। ଯାଵଦଦ୍ଯ ନିହନ୍ମି ତ୍ଵାଂ ସହିତଂ ସର୍ଵପାଣ୍ଡଵୈଃ
ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ। ଆସ, ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର; ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ମାରିଦେବି।
ସହ ତ୍ଵଯା ହି ମେ ଵଧ୍ଯାଃ ସର୍ଵଥା କୃଷ୍ଣ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ନୃପତୀନ୍ସମତିକ୍ରମ୍ଯ ଯୈରରାଜା ତ୍ଵମର୍ଚିତଃ
ତୁମ ସହିତ ଥିଲେ, କୃଷ୍ଣ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା ହେବେ—ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ତୁମକୁ ପୂଜା କରିଛନ୍ତି।
ଯେ ତ୍ଵାଂ ଦାସମରାଜାନଂ ବାଲ୍ଯାଦର୍ଚନ୍ତି ଦୁର୍ମତିମ୍। ଅନର୍ହମର୍ହଵତ୍କୃଷ୍ଣ ଵଧ୍ଯାସ୍ତ ଇତି ମେ ମତିଃ
ଯେମାନେ ଅବିବେକରେ, ତୁମକୁ ରାଜା କିମ୍ବା ଦାସ ଭାବେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଯଦିଓ ତୁମେ ତାହା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଏହି ମୋର ମତ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରାଜଶାର୍ଦୂଲ `ଶାର୍ଦୂଲ ଇଵ ନାଦଯନ୍। ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଶିଶୁପାଲଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଏପରି କହି, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରି, ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଶିଶୁପାଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲେ।
ସ ରଣାଯୈଵ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସନ୍ନଦ୍ଧଃ ସର୍ଵରାଜଭିଃ। ସୁନୀଥଃ ପ୍ରଯଯୌ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପାର୍ଥଯଜ୍ଞଜିଘାଂସଯା
ତାପରେ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ରାଗିଥିବା, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ସହ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସୁନୀଥ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ବିଘ୍ନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ତତଶ୍ଚକ୍ରଗଦାପାଣିଃ କେଶଵଃ କେଶିହା ହରିଃ। ସଧ୍ଵଜଂ ରଥମାସ୍ଥାଯ ଦାରୁକେଣ ସୁସତ୍କୃତମ୍। ଭୀଷ୍ମେଣ ଦତ୍ତହସ୍ତୋଽସାଵାରୁହୋହ ରଥୋତ୍ତମମ୍
ତାପରେ, କେଶୀ ନାଶକ, ହରି, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ କୃଷ୍ଣ, ଦାରୁକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବେ ସଜାଯାଇଥିବା ଧ୍ୱଜାଉଠା ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ହାତ ଧରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥକୁ ଆରୋହଣ କଲେ।
ତେନ ପାପସ୍ଵଭାଵେନ କୋପିତାନ୍ସର୍ଵପାର୍ଥିଵାନ୍। ଆସସାଦ ରଣେ କୃଷ୍ଣଃ ସଜ୍ଜିତୈକରଥଃ ସ୍ଥିତଃ
ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ରାଗାନ୍ୱିତ କଲେ; ଏପରିବେଳେ, କୃଷ୍ଣ ଏକମାତ୍ର ରଥରେ ସଜ୍ଜ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଦଁଡାଇ ରହିଲେ।
ତତଃ ପୁଷ୍କରପତ୍ରାକ୍ଷଂ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯଧ୍ଵଜରଥେ ସ୍ଥିତମ୍। ଦିଵାକରମିଵୋଦ୍ଯନ୍ତଂ ଦଦୃଶୁଃ ସର୍ଵପାର୍ଥିଵାଃ
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଦେଖିଲେ—ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନ ଥିବା କୃଷ୍ଣ, ଗରୁଡ଼ ଧ୍ୱଜାଉଠା ରଥରେ ଦଁଡାଇଛନ୍ତି, ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ୱଳ।
ଆରୋପଯନ୍ତଂ ଜ୍ଯାଂ କୃଷ୍ଣଂ ପ୍ରତପନ୍ତମିଵୌଜସା। ସ୍ଥିତଂ ପୁଷ୍ପରଥେ ଦିଵ୍ଯେ ପୁଷ୍ପକେତୁମିଵାପରମ୍
ସେମାନେ ଦେଖିଲେ—କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ତଣୁଛନ୍ତି, ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପରଥରେ ଦଁଡାଇଛନ୍ତି, ଆଉ ଏକ ପୁଷ୍ପକ ଧ୍ୱଜାଉଠା ଭଳି।