ଯଯୋରନ୍ଯତରୋ ଭୀଷ୍ମ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସଚରାଚରାମ୍। ଇମାଂ ଵସୁମତୀଂ କୁର୍ଯାନ୍ନିଃ ଶେଷାମିତି ମେ ମତିଃ
ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁଠି ଜଣେ କ୍ରୋଧିତ ହେବେ, ମୋ ମତରେ ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତକୁ ଶୂନ୍ୟ କରିପାରିବେ।
ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ହି ସମଂ ଯୁଦ୍ଧେ ନ ପଶ୍ଯାମି ନରାଧିପମ୍। ନାଶ୍ଵତ୍ଥାମ୍ନଃ ସମଂ ଭୀଷ୍ମ ନ ଚ ତୌ ସ୍ତୋତୁମିଚ୍ଛସି
ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ସମାନ କୌଣସି ରାଜା ମୁଁ ଦେଖିନାହିଁ, ନାହିଁ ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କ ସମାନ; ତଥାପି ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହା।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସାଗରାନ୍ତାଯାଂ ଯୋ ଵୈପ୍ରତିସମୋ ଭଵେତ୍। ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ତ୍ଵଂ ରାଜେନ୍ଦ୍ରମତିକ୍ରମ୍ଯ ମହାଭୁଜମ୍
ଏହି ସମୁଦ୍ରବନ୍ଧିତ ପୃଥିବୀରେ କିଏ ତାଙ୍କ ସମାନ ହେବ? ତଥାପି ତୁମେ ମହାବାହୁ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରୁଛ।
ଜଯଦ୍ରଥଂ ଚ ରାଜାନଂ କୃତାସ୍ତ୍ରଂ ଦୃଢଵିକ୍ରମମ୍। ଦ୍ରୁମଂ କିମ୍ପୁରୁଷାଚାର୍ଯଂ ଲୋକେ ପ୍ରଥିତଵିକ୍ରମମ୍। ଅତିକ୍ରମ୍ଯ ମହାଵୀର୍ଯଂ କିଂ ପ୍ରଶଂସସି କେଶଵମ୍
ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ରଚତୁର ଓ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତାପୀ ରାଜା ଜୟଦ୍ରଥ, କିମ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଗୁରୁ ଡ୍ରୁମ, ଯିଏ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏମିତି ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି, କେଶବଙ୍କୁ କାହିଁକି ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ?
ଵୃଦ୍ଧଂ ଚ ଭରତାଚାର୍ଯଂ ତଥା ଶାରଦ୍ଵତଂ କୃପମ୍। ଅତିକ୍ରମ୍ଯ ମହାଵୀର୍ଯଂ କିଂ ପ୍ରଶଂସସି କେଶଵମ୍
ଏବଂ ବୟସ୍କ ଭାରତମାନଙ୍କ ଗୁରୁ ଓ ଶାରଦ୍ୱତଙ୍କ ପୁତ୍ର କୃପ, ଦୁଇଁଜଣ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ; ସେମାନଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି କେଶବଙ୍କୁ କାହିଁକି ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ?
ଧନୁର୍ଧରାଣାଂ ପ୍ରଵରଂ ରୁକ୍ମିଣଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍। ଅତିକ୍ରମ୍ଯ ମହାଵୀର୍ଯଂ କିଂ ପ୍ରଶଂସସି କେଶଵମ୍
ଧନୁର୍ଧରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ରୁକ୍ମିଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି, ଏମିତି ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, କେଶବଙ୍କୁ କାହିଁକି ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ?
ଭୀଷ୍ମକଂ ଚ ମହାଵୀର୍ଯଂ ଦନ୍ତଵକ୍ତ୍ରଂ ଚ ଭୂମିପମ୍। ଭଗଦତ୍ତଂ ଯୂପକେଥୁ ଜଯତ୍ସେନଂ ଚ ମାଗଧମ୍
ଏବଂ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀଷ୍ମକ, ଦନ୍ତବକ୍ର ରାଜା, ଭଗଦତ୍ତ, ଯୂପକେତୁ ଓ ମାଗଧ ରାଜା ଜୟତ୍ସେନଙ୍କୁ।
ଵିରାଟଦ୍ରୁପଦୌ ଚୋଭୌ ଶକୁନିଂ ଚ ବହଦ୍ବଲମ୍। ଵିନ୍ଦାନୁଵିନ୍ଦାଵାଵନ୍ତ୍ଯୌ ପାଣ୍ଡ୍ଯଂ ଶ୍ଵେତମଥୋତ୍ତମମ୍
ଏବଂ ବୀରାଟ ଓ ଦ୍ରୁପଦ, ବହୁବଳୀ ଶକୁନି, ଅବନ୍ତିର ବିନ୍ଦ୍ୟ ଓ ଅନୁବିନ୍ଦ୍ୟ, ପାଣ୍ଡ୍ୟ, ଶ୍ୱେତ ଓ ଉତ୍ତମଙ୍କୁ।
ଶଙ୍ଖଂ ଚ ସୁମହାଭାଗଂ ଵୃଷସେନଂ ଚ ମାନିନମ୍। ଏକଲଵ୍ଯଂ ଚ ଵିକ୍ରାନ୍ତଂ କାଲିଙ୍ଗଂ ଚ ମହାରଥମ୍
ଶଙ୍ଖ ନାମକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଯୋଦ୍ଧା, ଅହଂକାରୀ ବୃଷସେନ, ସାହସିକ ଏକଲବ୍ୟ ଏବଂ ମହାରଥୀ କଳିଙ୍ଗ—
ଅତିକ୍ରମ୍ଯ ମହାଵୀର୍ଯଂ କିଂ ପ୍ରଶଂସତି କେଶଵମ୍। ଶଲ୍ଯାଦୀନପି କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ନ ସ୍ତୌଷି ଵସୁଧାଧିପାନ୍। ସ୍ତଵାଯ ଯଦି ତେ ବୁଦ୍ଧିର୍ଵର୍ତତେ ଭୀଷ୍ମ ଵସୁଧାଧିପାନ୍
ଏମିତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରମାନେ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ତୁମେ କାହିଁକି କେଶବଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ? ଶଲ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କୁ କାହିଁକି ପ୍ରଶଂସା କରୁନାହଁ? ଯଦି ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଭୀଷ୍ମ, ତେବେ ଏହି ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କର।
କିଂ ହି ଶକ୍ଯଂ ମଯା କର୍ତୁଂ ଯଦ୍ଵୃଦ୍ଧାନାଂ ତ୍ଵଯା ନୃପ। ପୁରା କଥଯତାଂ ନୂନଂ ନ ଶ୍ରୁତଂ ଧର୍ମଵାଦିନାମ୍
ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି, ରାଜା? ତୁମେ ବୟସ୍କ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପୂର୍ବରୁ ଧର୍ମବାଦୀମାନେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣିନାହଁ।
ଆତ୍ମନିନ୍ଦାତ୍ମପୂଜା ଚ ପରନିନ୍ଦା ପରସ୍ତଵଃ। ଅନାଚରିତମାର୍ଯାଣାମିତି ତେ ଭୀଷ୍ମ ନ ଶ୍ରୁତମ୍
ନିଜକୁ ନିନ୍ଦା କରିବା, ନିଜକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବା, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବା—ଏହି ସବୁ କାମ ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ କରନାହାନ୍ତି; ଏହା ତୁମେ ଶୁଣିନାହଁ, ଭୀଷ୍ମ।
ଯଦସ୍ତଵ୍ଯମିମଂ ଶଶ୍ଵନ୍ମୋହାତ୍ସଂସ୍ତୌଷି ଭକ୍ତିତଃ। କେଶଵଂ ତଚ୍ଚ ତେ ଭୀଷ୍ମ ନ କଶ୍ଚିଦନୁମନ୍ଯତେ
ଯାହା ପ୍ରଶଂସା କରିବାଯୋଗ୍ୟ, ସେଥିରେ ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଭ୍ରମ ଓ ଭକ୍ତିରେ କେଶବଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ; କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ କେହି ମନେ ପସନ୍ଦ କରୁନାହଁ, ଭୀଷ୍ମ।
କଥଂ ଭୋଜସ୍ଯ ପୁରୁଷେ ଵତ୍ସପାଲେ ଦୁରାତ୍ମନି। ସମାଵେଶଯସେ ସର୍ଵଂ ଜଗତ୍କେଵଲକାମ୍ଯଯା
ତୁମେ କିପରି କେବଳ ଇଚ୍ଛାରେ, ଭୋଜ ଜାତିର ଗୋପାଳକୁ, ଯିଏ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି, ସମସ୍ତ କଥାର କ୍ରେଡିଟ୍ ଦେଉଛ?
ଅଥ ଚୈଷା ନ ତେ ବୁଦ୍ଧିଃ ପ୍ରକୃତିଂ ଯାତି ଭାରତ। ମଯୈଵ କଥିତଂ ପୂର୍ଵଂ କୁଲିଙ୍ଗଶକୁନିର୍ଯଥା
ଯଦି ତୁମର ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ପୁନି ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ଫେରିନାହିଁ, ଭାରତ, ଏହି କଥାକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କୁଳିଙ୍ଗ ପକ୍ଷୀପରି କହିଛି।
କୁଲିଙ୍ଗଶକୁନିର୍ନାମ ପାର୍ଶ୍ଵେ ହିମଵତଃ ପରେ। ଭୀ ତସ୍ଯାଃ ସଦା ଵାଚଃ ଶ୍ରୂଯନ୍ତେଽର୍ଥଵିଗର୍ହିତାଃ
ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ ନିକଟରେ କୁଳିଙ୍ଗ ନାମର ଏକ ପକ୍ଷୀ ରହେ; ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କର କଥା ସବୁବେଳେ ଭୟଭୀତ ଓ ଅର୍ଥହୀନ ଶୁଣାଯାଏ।
ମା ସାହସମିତୀଦଂ ସା ସତତଂ ଵାଶତେ କିଲ। ସାହସଂ ଚାତ୍ମନାତୀଵ ଚରନ୍ତୀ ନାଵବୁଧ୍ଯତେ
ସେ ପକ୍ଷୀ ସବୁବେଳେ 'ଦୃଢ଼ କାମ କରନାହଁ' ବୋଲି କୁହେ, କିନ୍ତୁ ନିଜେ ଅନ୍ୟମାନେ ଭଳି ଦୃଢ଼ କାମ କରିଥାଏ, ଏହାକୁ ବୁଝିପାରେନାହିଁ।
ସା ହି ମାଂସାର୍ଗଲଂ ଭୀଷ୍ମ ମୁଖାତ୍ସିଂହସ୍ଯ ଖାଦତଃ। ଦନ୍ତାନ୍ତରଵିଲଗ୍ନଂ ଯତ୍ତଦାଦତ୍ତେଽଲ୍ପଚେତନା
ଏହି କୁଳିଙ୍ଗ ପକ୍ଷୀ, ଭୀଷ୍ମ, ଅତି କମ୍ ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ଥିବା, ସିଂହ ମୁଁହରେ ମାଂସ ଖାଉଥିବାବେଳେ, ଦାନ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଅଟକିଥିବା ମାଂସକୁ ଉଠାଇନେଇଥାଏ।
ଇଚ୍ଛତଃ ସା ହି ସିଂହସ୍ଯ ଭୀଷ୍ମ ଜୀଵତ୍ଯସଂଶଯମ୍। ତଦ୍ଵତ୍ତ୍ଵମପ୍ଯଧର୍ମିଷ୍ଠ ସଦା ଵାଚଃ ପ୍ରଭାଷସେ
ସିଂହ ଜୀବିତ ଓ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ, ସେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ଏହା କରେ; ଏହିପରି, ତୁମେ ଧର୍ମହୀନ, ସବୁବେଳେ ଏମିତି କଥା କହୁଛ।
ଇଚ୍ଛତାଂ ଭୂମିପାଲାନାଂ ଭୀଷ୍ମ ଜୀଵସ୍ଯସଂଶଯମ୍। ଲୋକଵିଦ୍ଵିଷ୍ଟକର୍ମା ହି ନାନ୍ଯୋଽସ୍ତି ଭଵତା ସମଃ
ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନେ ଜୀବିତ ଓ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ବଞ୍ଚୁଛ; ଏମିତି ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୃଣିତ କାମରେ, ତୁମ ସମାନ ଆଉ କେହି ନାହିଁ।
ତତଶ୍ଚେଦିପତେଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭୀଷ୍ମଃ ସ କଟୁକଂ ଵଚଃ। ଉଵାଚେଦଂ ଵଚୋ ରାଜଂଶ୍ଚେଦିରାଜସ୍ଯ ଶୃଣ୍ଵତଃ
ଏପରି କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ଭୀଷ୍ମ ସେଇ ଚେଦିରାଜଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ଇଚ୍ଛତାଂ କିଲ ନାମାହଂ ଜୀଵାମ୍ଯେଷାଂ ମହୀକ୍ଷିତାମ୍। ସୋଽହଂ ନ ଗଣଯାମ୍ଯେତାଂସ୍ତୃଣେନାପି ନରାଧିପାନ୍
ମୁଁ କହାଯାଏ ଯେ, ଏହି ରାଜାମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ବଞ୍ଚୁଛି; କିନ୍ତୁ ଏହି ନରପତିମାନେ ମୋ ପାଖରେ ଘାସ ଟୁକୁଡ଼ ଭଳି ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତେ ତୁ ଭୀଷ୍ମେଣ ତତଃ ସଞ୍ଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ନୃପାଃ। କେଚିଜ୍ଜହୃଷିରେ ତତ୍ର କେଚିଦ୍ଭୀଷ୍ମଂ ଜଗର୍ହିରେ
ଭୀଷ୍ମ ଏହିପରି କହିବା ପରେ, କିଛି ରାଜା ଚିତ୍କାର କଲେ, କିଛି ଖୁସି ହେଲେ, ଆଉ କିଛି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲେ।
କେଚିଦୂଚୁର୍ମହେଷ୍ଵାସାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଯଦ୍ଵଚଃ। ପାପୋଽଵଲିପ୍ତୋ ଵୃଦ୍ଧଶ୍ଚ ନାଯଂ ଭୀଷ୍ମୋଽର୍ହତି କ୍ଷମାମ୍
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କିଛି ଶୂରବୀର କହିଲେ: 'ଏହି ଭୀଷ୍ମ ପାପୀ, ଅହଂକାରୀ ଓ ବୃଦ୍ଧ; ଏହିଠାରେ କ୍ଷମା ଦେବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ହନ୍ଯତାଂ ଦୁର୍ମତିର୍ଭୀଷ୍ମଃ ପଶୁଵତ୍ସାଧ୍ଵଯଂ ନୃପାଃ। ସର୍ଵୈଃ ସମେତ୍ଯ ସଂରବ୍ଧୈର୍ଦହ୍ଯତାଂ ଵା କଟାଗ୍ନିନା
'ଏହି ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପଶୁଭଳି ମାରିଦିଅ, ରାଜାମାନେ! କିମ୍ବା ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ ରୋଷରେ ତାକୁ ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ିଦିଅ।'
ଇତି ତେଷାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତଃ କୁରୁପିତାମହଃ। ଉଵାଚ ମତିମାନ୍ଭୀଷ୍ମସ୍ତାନେଵ ଵସୁଧାଧିପାନ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୁରୁମହାପିତାମହ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଭୀଷ୍ମ ସେଇ ରାଜାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଉକ୍ତସ୍ଯୋକ୍ତସ୍ଯ ନେହାନ୍ତମହଂ ସମୁପଲକ୍ଷଯେ। ଯତ୍ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତତ୍ସର୍ଵଂ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଵସୁଧାଧିପାଃ
ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେତେ କଥା ହେଲା ଓ ଉତ୍ତର ମିଳିଲା, ମୁଁ ଏଠାରେ କୌଣସି ନିଷ୍କର୍ଷ ଦେଖୁନି। ଏହିପରିସ୍ଥିତିରେ, ମୋତେ ଯାହା କହିବାକୁ ଅଛି, ସେସବୁ ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ହେ ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନେ।
ପଶୁଵଦ୍ଘାତନଂ ଵା ମେ ଦହନଂ ଵା କଟାଗ୍ନିନା। କ୍ରିଯତାଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ଵୋ ନ୍ଯସ୍ତଂ ମଯେଦଂ ସକଲଂ ପଦମ୍
ମୋତେ ପଶୁବଳି ଭଳି ହତ୍ୟା କରନ୍ତୁ କିମ୍ବା ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ିଦିଅନ୍ତୁ—ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦାୟିତ୍ୱ ମୁଁ ମୋ ମୁଣ୍ଡରେ ନେଉଛି।
ଏଷ ତିଷ୍ଠତି ଗୋଵିନ୍ଦଃ ପୂଜିତୋଽସ୍ମାଭିରଚ୍ଯୁତଃ। ଯସ୍ଯ ଵସ୍ତ୍ଵରତେ ବୁଦ୍ଧିର୍ମରଣାଯ ସ ମାଧଵମ୍
ଏଠି ଗୋବିନ୍ଦ ଦଁଡାଇଛନ୍ତି, ଆମେ ଯାହାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଛୁ, ସେ ଅଚ୍ୟୁତ। ଯେଉଁଠାରେ ମନ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଯାଏ, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଡାକୁଛନ୍ତି।
କୃଷ୍ଣମାହ୍ଵଯତାମଦ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧେ ଚକ୍ରଗଦାଧରମ୍। ଯାଦଵସ୍ଯୈଵ ଦେଵସ୍ଯ ଦେହଂ ଵିଶତୁ ପାତିତଃ
ଆଜି ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସିଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀଙ୍କୁ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଡାକେ—ସେ, ପଡ଼ିଗଲେ, ଏହି ଯାଦବ ଦେବତାଙ୍କ ଦେହକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁନ୍ତୁ।