ପ୍ରାଵର୍ତନ୍ତାଥ ଦେଵାନାମୁତ୍ପାତା ଭଯଶଂସିନଃ। ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵଜ୍ରଂ ଦଯିତଂ ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ଭଯାତ୍ତତଃ
ତାପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖାଦେଲା; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବଜ୍ର ଭୟରେ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା।
ସଧୂମା ନ୍ଯପତତ୍ସାର୍ଚିର୍ଦିଵୋଲ୍କା ନଭସଶ୍ଚ୍ଯୁତା। ତଥା ଵସୂନାଂ ରୁଦ୍ରାଣାମାଦିତ୍ଯାନାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଧୂଆଁ ଛାଡ଼ି ଏକ ଅଗ୍ନିମୟ ଉଲ୍କା ଆକାଶରୁ ପଡ଼ିଲା; ଏଭଳି ଭାବରେ ବସୁ, ରୁଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ।
ସାଧ୍ଯାନାଂ ମରୁତାଂ ଚୈଵ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଦେଵତାଗଣାଃ। ସ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ପ୍ରହରଣଂ ତେଷାଂ ପରସ୍ପରମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ସାଧ୍ୟ, ମରୁତ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ପରସ୍ପରକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ।
ଅଭୂତପୂର୍ଵଂ ସଂଗ୍ରାମେ ତଦା ଦେଵାସୁରେଽପି ଚ। ଵଵୁର୍ଵାତାଃ ସନିର୍ଘାତାଃ ପେତୁରୁଲ୍କାଃ ସହସ୍ରଶଃ
ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ, ଯାହା ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖାଯାଇନଥିଲା, ବିଜୁଳି ସହିତ ବାତାସ ବହୁଥିଲା, ହଜାର ହଜାର ଉଲ୍କା ପଡ଼ୁଥିଲା।
ନିରଭ୍ରମେଵ ଚାକାଶଂ ପ୍ରଜଗର୍ଜ ମହାସ୍ଵନମ୍। ଦେଵାନାମପି ଯୋ ଦେଵଃ ସୋଽପ୍ଯଵର୍ଷତ ଶୋଣିତମ୍
ମେଘ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆକାଶ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ଗଜଗଜାଇଲା; ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ଦେବତା, ସେ ମଧ୍ୟ ରକ୍ତ ବର୍ଷା କଲେ।
ମମ୍ଲୁର୍ମାଲ୍ଯାନି ଦେଵାନାଂ ନେଶୁସ୍ତେଜାଂସି ଚୈଵ ହି। ଉତ୍ପାତମେଘା ରୌଦ୍ରାଶ୍ଚ ଵଵୃଷୁଃ ଶୋଣିତଂ ବହୁ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମାଳା ମୁଝିଗଲା, ସେମାନଙ୍କ ତେଜ ମ୍ଲାନ ହେଲା; ଭୟଙ୍କର ମେଘମାନେ ବେଶି ରକ୍ତ ବର୍ଷା କଲେ।
ରଜାଂସି ମୁକୁଟାନ୍ଯେଷାମୁତ୍ଥିତାନି ଵ୍ଯଧର୍ଷଯନ୍। ତତସ୍ତ୍ରାସସମୁଦ୍ଵିଗ୍ନଃ ସହ ଦେଵୈଃ ଶତକ୍ରତୁଃ। ଉତ୍ପାତାନ୍ଦାରୁଣାନ୍ପଶ୍ଯନ୍ନିତ୍ଯୁଵାଚ ବୃହସ୍ପତିମ୍
ଧୂଳି ଉଠି ସେମାନଙ୍କ ମୁକୁଟକୁ ଆଘାତ କଲା; ଏହା ଦେଖି, ଭୟ ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖି, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିମର୍ଥଂ ଭଗଵନ୍ଘୋରା ଉତ୍ପାତାଃ ସହସୋତ୍ଥିତାଃ। ନ ଚ ଶତ୍ରୁଂ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ଯୁଧି ଯୋ ନଃ ପ୍ରଧର୍ଷଯେତ୍
"ହେ ଭଗବାନ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଏମିତି ହଠାତ୍ କାହିଁକି ଦେଖାଦେଲା? ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମକୁ ହରାଇପାରିବା ମତିରେ କୌଣସି ଶତ୍ରୁକୁ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ।"
ତଵାପରାଧାଦ୍ଦେଵେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରମାଦାଚ୍ଚ ଶତକ୍ରତୋ। ତପସା ଵାଲଖିଲ୍ଯାନାଂ ମହର୍ଷୀଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମର ଅପରାଧ ଓ ଅବଧାନ ନଥିବାରୁ, ମହାତ୍ମା ବାଳଖିଲ୍ୟ ଋଷିମାନେ ତାପସ୍ୟା କରିଛନ୍ତି—
କଶ୍ଯପସ୍ଯ ମୁନେଃ ପୁତ୍ରୋ ଵିନତାଯାଶ୍ଚ ଖେଚରଃ। ହର୍ତୁଂ ସୋମମଭିପ୍ରାପ୍ତୋ ବଲଵାନ୍କାମରୂପଧୃକ୍
କଶ୍ୟପ ମୁନିଙ୍କର ପୁଅ ଓ ବିନତାଙ୍କର ଆକାଶରେ ଉଡୁଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସନ୍ତାନ, ଯିଏ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରେ, ସେ ସୋମ ହରିବାକୁ ଚାଲିଛି।
ସମର୍ଥୋ ବଲିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ହର୍ତୁଂ ସୋମଂ ଵିହଂଗମଃ। ସର୍ଵଂ ସଂଭାଵଯାମ୍ଯସ୍ମିନ୍ନସାଧ୍ଯମପି ସାଧଯେତ୍
ଏହି ପକ୍ଷୀ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସୋମ ହରିବାକୁ ସମର୍ଥ; ମୁଁ ବିଶ୍ୱାସ କରେଁ, ସେ ଅସମ୍ଭବକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ କରିପାରିବ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତଦ୍ଵଚନଂ ଶକ୍ରଃ ପ୍ରୋଵାଚାମୃତରକ୍ଷିଣଃ। ମହାଵୀର୍ଯବଲଃ ପକ୍ଷୀ ହର୍ତୁଂ ସୋମମିହୋଦ୍ଯତଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ର ଅମୃତର ରକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏକ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପକ୍ଷୀ ସୋମ ନେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଛି।'
ଯୁଷ୍ମାନ୍ସଂବୋଧଯାମ୍ଯେଷ `ଗୃହୀତ୍ଵାଵରଣାଯୁଧାନ୍। ପରିଵାର୍ଯାମୃତଂ ସର୍ଵେ ଯୂଯଂ ମଦ୍ଵଚନାଦିହ
'ମୁଁ ତୁମମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଚେତନ କରୁଛି—ତୁମେ ତୁମର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଧର, ଏଠାରେ ମୋ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତେ ଅମୃତକୁ ଘେରି ରଖ।'
ରକ୍ଷଧ୍ଵଂ ଵିବୁଧା ଵୀରା' ଯଥା ନ ସ ହରେଦ୍ବଲାତ୍। ଅତୁଲଂ ହି ବଲଂ ତସ୍ଯ ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ ହ
'ହେ ଦେବତାମାନେ, ତୁମେ ସତର୍କ ରୁହ, ଯେଉଁଠି ସେ ଶକ୍ତିବଳେ ଏହାକୁ ନ ନେଇଯାଉ; କାରଣ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅପୂର୍ବ,' ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵିବୁଧା ଵାକ୍ଯଂ ଵିସ୍ମିତା ଯତ୍ନମାସ୍ଥିତାଃ। ପରିଵାର୍ଯାମୃତଂ ତସ୍ଥୂର୍ଵଜ୍ରୀ ଚେନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତରେ ଅମୃତକୁ ଘେରି ଦଢ଼ି ହେଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବେ ଦଢ଼ି ହେଲେ।
ଧାରଯନ୍ତୋ ଵିଚିତ୍ରାଣି କାଞ୍ଚନାନି ମନସ୍ଵିନଃ। କଵଚାନି ମହାର୍ହାଣି ଵୈଦୂର୍ଯଵିକୃତାନି ଚ
ସେମାନେ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିରେ ଖଚିତ, ବିଚିତ୍ର ସୁନାର କବଚ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଯାହା ବୈଦୂର୍ୟ ମଣିରେ ମୁଡ଼ିଥିଲା, ତାଙ୍କର ମନ ଦୃଢ଼ ଥିଲା।
ଚର୍ମାଣ୍ଯପି ଚ ଗାତ୍ରେଷୁ ଭାନୁମନ୍ତି ଦୃଢାନି ଚ। ଵିଵିଧାନି ଚ ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଘୋରରୂପାଣ୍ଯନେକଶଃ
ସେମାନେ ଦେହରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଦୃଢ଼ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ଆକାରର ଅନେକ ପ୍ରକାର ଶସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ।
ଶିତତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରଧାରାଣି ସମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ସୁରୋତ୍ତମଃ। ସଵିସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗଜ୍ଵାଲାନି ସଧୂମାନି ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଦେବମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାର ଓ ଧାରା ଥିବା ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସବୁପଟେ ଆଗୁଣର ଝିଙ୍କା ଓ ଧୂଆଁ ଚମକୁଥିଲା।
ଚକ୍ରାଣି ପରଘାଂଶ୍ଚୈଵ ତ୍ରିଶୂଲାନି ପରଶ୍ଵଧାନ୍। ଶକ୍ତୀଶ୍ଚ ଵିଵିଧାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାଃ କରଵାଲାଂଶ୍ଚ ନିର୍ମଲାନ୍। ସ୍ଵଦେହରୂପାଣ୍ଯାଦାଯ ଗଦାଶ୍ଚୋଗ୍ରପ୍ରଦର୍ଶନାଃ
ସେମାନେ ଚକ୍ର, ଲୋହର ଗଦା, ତ୍ରିଶୂଳ, ଯୁଦ୍ଧ କୁଟାର, ଅନେକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶକ୍ତି, ନିର୍ମଳ ତଳୱାର, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯିବା ଗଦା, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ରୂପକୁ ଅନୁଯାୟୀ ଧରିଥିଲେ।
ତୈଃ ଶସ୍ତ୍ରୈର୍ଭାନୁମଦ୍ଭିସ୍ତେ ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତାଃ। ଭାନୁମନ୍ତଃ ସୁରଗଣାସ୍ତସ୍ଥୁର୍ଵିଗତକଲ୍ମଷାଃ
ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଦେବମାନେ ଅପରାଧ ରହିତ ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଦଢ଼ି ହେଲେ।
ଅନୁପମବଲଵୀର୍ଯତେଜସୋ ଧୃତମନସଃ ପରିରକ୍ଷଣେଽମୃତସ୍ଯ। ଅସୁରପୁରଵିଦାରଣାଃ ସୁରା ଜ୍ଵଲନସମିଦ୍ଧଵପୁଃପ୍ରକାଶିନଃ
ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତି, ପରାକ୍ରମ ଓ ତେଜରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଅମୃତକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ମନ ଧରି, ଦେବମାନେ—ଅସୁର ନଗର ଧ୍ୱଂସକାରୀ—ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଦେହରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ଇତି ସମରଵରଂ ସୁରାଃ ସ୍ଥିତାସ୍ତେ ପରିଘସହସ୍ରଶତୈଃ ସମାକୁଲମ୍। ଵିଗଲିତମିଵ ଚାମ୍ବରାନ୍ତରଂ ତପନମରୀଚିଵିକାଶିତଂ ବଭାସେ
ଏଭଳି ଦେବମାନେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ଦଢ଼ି ହେଲେ, ଏଠାରେ ଶହେ ଶହେ ହଜାରେ ହଜାରେ ଲୋହର ଗଦା ରହିଥିଲା; ସେଠା ଦିନାକରର କିରଣରେ ଆଲୋକିତ ଆକାଶ ପରି ଚମକୁଥିଲା।
କୋଽପରାଧୋ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ କଃ ପ୍ରମାଦଶ୍ଚ ସୂତଜ। ତପସା ଵାଲଖିଲ୍ଯାନାଂ ସଂଭୂତୋ ଗରୁଡଃ କଥମ୍
ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କର କଣ ଅପରାଧ ଓ କଣ ଅବଧାନ ନଥିଲା? ବାଳଖିଲ୍ୟମାନଙ୍କର ତପସ୍ୟାରୁ ଗରୁଡ଼ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ?
କଶ୍ଯପସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜାତେଶ୍ଚ କଥଂ ଵୈ ପକ୍ଷିରାଟ୍ ସୁତଃ। ଅଧୃଷ୍ଟଃ ସର୍ଵଭୂତାନାମଵଧ୍ଯସ୍ଚାଭଵତ୍କଥମ୍
କଶ୍ୟପ ଓ ବିନତାଙ୍କର ପୁଅ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ରାଜା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ଅଜୟ ଓ ଅବଧ୍ୟ ହେଲେ?
କଥଂ ଚ କାମଚାରୀ ସ କାମଵୀର୍ଯଶ୍ଚ ଖେଚରଃ। ଏତଦିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଶ୍ରୋତୁଂ ପୁରାଣେ ଯଦି ପଠ୍ଯତେ
ସେ କିପରି ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିଥିବା, ଇଚ୍ଛାପୂରଣ କରୁଥିବା, ଆକାଶରେ ଉଡୁଥିବା ପ୍ରାଣୀ ହେଲେ? ଏହା ପୁରାଣରେ ଥିଲେ, ମୁଁ ସେଥିରେ ସବୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଵିଷଯୋଽଯଂ ପୁରାଣସ୍ଯ ଯନ୍ମାଂ ତ୍ଵଂ ପରିପୃଚ୍ଛସି। ଶୃଣୁ ମେ ଵଦତଃ ସର୍ଵମେତତ୍ସଂକ୍ଷେପତୋଂ ଦ୍ଵିଜ
ତୁମେ ଯେଉଁ ପ୍ରସ୍ନ କରୁଛ, ଏହା ପୁରାଣର ବିଷୟ; ଏହା ସଂକ୍ଷେପରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି, ଶୁଣ।
ଯଜତଃ ପୁତ୍ରକାମସ୍ଯ କଶ୍ଯପସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ। ସାହାଯ୍ଯମୃଷଯୋ ଦେଵା ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚ ଦଦୁଃ କିଲ
ପୁଅ ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ପ୍ରଜାପତି କଶ୍ୟପଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଋଷିମାନେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।
ତତ୍ରେଧ୍ମାନଯନେ ଶକ୍ରୋ ନିଯୁକ୍ତଃ କଶ୍ଯପେନ ହ। ମୁନଯୋ ଵାଲଖିଲ୍ଯାଶ୍ଚ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଦେଵତାଗଣାଃ
ସେଠାରେ କଶ୍ୟପ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ, ବାଳଖିଲ୍ୟ ମୁନିମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ସହିତ, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ କାଠ ଆଣିବାକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ ।
ଶକ୍ରସ୍ତୁ ଵୀର୍ଯସଦୃଶମିଧ୍ଯଭାରଂ ଗିରିପ୍ରଭମ୍। ସମୁଦ୍ଯମ୍ଯାନଯାମାସ ନାତିକୃଚ୍ଛ୍ରାଦିଵ ପ୍ରଭୁଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଏକ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଯଜ୍ଞ କାଠ ଉଠାଇ, ସହଜରେ ଏହାକୁ ବହି ନେଲେ ।
ଅଥାପଶ୍ଯଦୃଷୀନ୍ହ୍ରସ୍ଵାନଙ୍ଗୁଷ୍ଠୋଦରଵର୍ଷ୍ମଣଃ। ପଲାଶଵର୍ତିକାମେକାଂ ଵହତଃ ସଂହତାନ୍ପଥି
ତାପରେ ସେ ଦେଖିଲେ, ଅଙ୍ଗୁଠି ପରି ଛୋଟ ଦେହ ଥିବା ଋଷିମାନେ ଏକ ପଳାଶ ଶାଖାକୁ ସମେତେ ବହି ନେଉଛନ୍ତି ।