ଏଷ ହ୍ଯସ୍ଯ ମହାବାହୁସ୍ତେର୍ଜୋଶଶ୍ଚ ହରେର୍ଧ୍ରୁଵମ୍। ତମେଵ ପୁନରାଦାତୁଂ କୁରୁତେଽତ୍ର ମତିଂ ହରିଃ
ଏହି ହରିଙ୍କର ଅଟୁଟ ଶକ୍ତି ଓ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ; ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ପୁନି ନିଜେ ହରି ନିଜ ମନକୁ ଲଗାଇ ଫେରାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି।
ଯେନୈଷ କୁରୁଶାର୍ଦୂଲ ଶାର୍ଦୂଲ ଇଵ ଚେଦିରାଟ୍। ଗର୍ଜତ୍ଯତୀଵ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିଃ ସର୍ଵାନସ୍ମାନଚିନ୍ତଯନ୍
ହେ କୁରୁମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଚେଦିରାଜ ବାଘ ପରି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ମନର ହୋଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରୁଛନ୍ତି।
ତତୋ ନ ମମୃଷେ ଚୈଦ୍ଯସ୍ତଦ୍ଭୀଷ୍ମଵଚନଂ ତଦା। ଉଵାଚ ଚୈନ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପୁନର୍ଭୀଷ୍ମମଥୋତ୍ତରମ୍
ତାପରେ ଚେଦିରାଜ ଭୀଷ୍ମଙ୍କର କଥା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ; ସେ ରାଗରେ ପୁଣି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଦ୍ଵିଷତାଂ ନୋଽସ୍ତୁ ଭୀଷ୍ମୈଷ ପ୍ରଭାଵଃ କେଶଵସ୍ଯ ଯଃ। ଯସ୍ଯ ସଂସ୍ତଵଵକ୍ତା ତ୍ଵଂ ବନ୍ଦିଵତ୍ସତତୋତ୍ଥିତଃ
ହେ ଭୀଷ୍ମ, ଏହି କେଶବଙ୍କର ଶକ୍ତି ଆମ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହେଉ; କାରଣ ତୁମେ ସବୁବେଳେ ବନ୍ଦୀ ପରି ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତି କରୁଛ।
ସଂସ୍ତଵେ ଚମନୋ ଭୀଷ୍ମ ପରେଷାଂ ରମତେ ଯଦି। ତଦା ସଂସ୍ତୁହି ରାଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵମିମଂ ହିତ୍ଵା ଜନାର୍ଦନମ୍
ଯଦି ଭୀଷ୍ମ, ତୁମେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ସ୍ତୁତିରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛ, ତେବେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କର।
ଦରଦଂ ସ୍ତୁହି ବାହ୍ଲୀକମିମଂ ପାର୍ଥିଵସତ୍ତମମ୍। ଜାଯମାନେନ ଯେନେଯଭଵଦ୍ଦାରିତା ମହୀ
ଦରଦଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କର, ବାହ୍ଲୀକ ରାଜାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କର, ଯିଏ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଭୂମିକୁ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ।
ଵଙ୍ଗାଙ୍ଗଵିଷଯାଧ୍ଯକ୍ଷଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷସମଂ ବଲେ। ସ୍ତୁହି କର୍ଣମିମଂ ଭୀଷ୍ମ ମହାଚାପଵିକର୍ଷଣମ୍
ବଙ୍ଗ ଓ ଅଙ୍ଗ ଦେଶର ଅଧିକାରୀ, ଶକ୍ତିରେ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ, ମହାଧନୁର୍ଧର କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କର, ଭୀଷ୍ମ।
ଯସ୍ଯେମେ କୁଣ୍ଡଲେ ଦିଵ୍ଯେ ସହଜେ ଦେଵନିର୍ମିତେ। କଵଚଂ ଚ ମହାବାହୋ ବାଲାର୍କସଦୃଶପ୍ରଭମ୍
ଯାହାଙ୍କର ଏହି ଦେବତାମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ଦିବ୍ୟ କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ କବଚ ଅଛି, ଯାହା ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ଵାସଵପ୍ରତିମୋ ଯେନ ଜରାସନ୍ଧୋଽତିଦୁର୍ଜଯଃ। ଵିଜିତୋ ବାହୁଯୁଦ୍ଧେନ ଦେହଭେଦଂ ଚ ଲମ୍ଭିତଃ
ଯିଏ ଅତିଦୁର୍ଜୟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଜରାସନ୍ଧକୁ ବାହୁଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିଥିଲେ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚାଇଥିଲେ।
ଦ୍ରୋଣଂ ଦ୍ରୌଣିଂ ଚ ସାଧୁ ତ୍ଵଂ ପିତାପୁତ୍ରୌ ମହାରଥୌ। ସ୍ତୁହି ସ୍ତୁତ୍ଯାଵୁଭୌ ଭୀଷ୍ମ ସତତଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମୌ
ପିତାପୁତ୍ର ଦ୍ରୋଣ ଓ ଦ୍ରୌଣି, ଦୁଇଁଜଣ ମହାରଥୀଙ୍କୁ ସବୁବେଳେ ସ୍ତୁତି କର, ଭୀଷ୍ମ, ଦୁଇଁଜଣେ ସ୍ତୁତିଯୋଗ୍ୟ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯଯୋରନ୍ଯତରୋ ଭୀଷ୍ମ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସଚରାଚରାମ୍। ଇମାଂ ଵସୁମତୀଂ କୁର୍ଯାନ୍ନିଃ ଶେଷାମିତି ମେ ମତିଃ
ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁଠି ଜଣେ କ୍ରୋଧିତ ହେବେ, ମୋ ମତରେ ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତକୁ ଶୂନ୍ୟ କରିପାରିବେ।
ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ହି ସମଂ ଯୁଦ୍ଧେ ନ ପଶ୍ଯାମି ନରାଧିପମ୍। ନାଶ୍ଵତ୍ଥାମ୍ନଃ ସମଂ ଭୀଷ୍ମ ନ ଚ ତୌ ସ୍ତୋତୁମିଚ୍ଛସି
ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ସମାନ କୌଣସି ରାଜା ମୁଁ ଦେଖିନାହିଁ, ନାହିଁ ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କ ସମାନ; ତଥାପି ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହା।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସାଗରାନ୍ତାଯାଂ ଯୋ ଵୈପ୍ରତିସମୋ ଭଵେତ୍। ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ତ୍ଵଂ ରାଜେନ୍ଦ୍ରମତିକ୍ରମ୍ଯ ମହାଭୁଜମ୍
ଏହି ସମୁଦ୍ରବନ୍ଧିତ ପୃଥିବୀରେ କିଏ ତାଙ୍କ ସମାନ ହେବ? ତଥାପି ତୁମେ ମହାବାହୁ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରୁଛ।
ଜଯଦ୍ରଥଂ ଚ ରାଜାନଂ କୃତାସ୍ତ୍ରଂ ଦୃଢଵିକ୍ରମମ୍। ଦ୍ରୁମଂ କିମ୍ପୁରୁଷାଚାର୍ଯଂ ଲୋକେ ପ୍ରଥିତଵିକ୍ରମମ୍। ଅତିକ୍ରମ୍ଯ ମହାଵୀର୍ଯଂ କିଂ ପ୍ରଶଂସସି କେଶଵମ୍
ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ରଚତୁର ଓ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତାପୀ ରାଜା ଜୟଦ୍ରଥ, କିମ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଗୁରୁ ଡ୍ରୁମ, ଯିଏ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏମିତି ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି, କେଶବଙ୍କୁ କାହିଁକି ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ?
ଵୃଦ୍ଧଂ ଚ ଭରତାଚାର୍ଯଂ ତଥା ଶାରଦ୍ଵତଂ କୃପମ୍। ଅତିକ୍ରମ୍ଯ ମହାଵୀର୍ଯଂ କିଂ ପ୍ରଶଂସସି କେଶଵମ୍
ଏବଂ ବୟସ୍କ ଭାରତମାନଙ୍କ ଗୁରୁ ଓ ଶାରଦ୍ୱତଙ୍କ ପୁତ୍ର କୃପ, ଦୁଇଁଜଣ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ; ସେମାନଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି କେଶବଙ୍କୁ କାହିଁକି ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ?
ଧନୁର୍ଧରାଣାଂ ପ୍ରଵରଂ ରୁକ୍ମିଣଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍। ଅତିକ୍ରମ୍ଯ ମହାଵୀର୍ଯଂ କିଂ ପ୍ରଶଂସସି କେଶଵମ୍
ଧନୁର୍ଧରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ରୁକ୍ମିଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି, ଏମିତି ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, କେଶବଙ୍କୁ କାହିଁକି ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ?
ଭୀଷ୍ମକଂ ଚ ମହାଵୀର୍ଯଂ ଦନ୍ତଵକ୍ତ୍ରଂ ଚ ଭୂମିପମ୍। ଭଗଦତ୍ତଂ ଯୂପକେଥୁ ଜଯତ୍ସେନଂ ଚ ମାଗଧମ୍
ଏବଂ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀଷ୍ମକ, ଦନ୍ତବକ୍ର ରାଜା, ଭଗଦତ୍ତ, ଯୂପକେତୁ ଓ ମାଗଧ ରାଜା ଜୟତ୍ସେନଙ୍କୁ।
ଵିରାଟଦ୍ରୁପଦୌ ଚୋଭୌ ଶକୁନିଂ ଚ ବହଦ୍ବଲମ୍। ଵିନ୍ଦାନୁଵିନ୍ଦାଵାଵନ୍ତ୍ଯୌ ପାଣ୍ଡ୍ଯଂ ଶ୍ଵେତମଥୋତ୍ତମମ୍
ଏବଂ ବୀରାଟ ଓ ଦ୍ରୁପଦ, ବହୁବଳୀ ଶକୁନି, ଅବନ୍ତିର ବିନ୍ଦ୍ୟ ଓ ଅନୁବିନ୍ଦ୍ୟ, ପାଣ୍ଡ୍ୟ, ଶ୍ୱେତ ଓ ଉତ୍ତମଙ୍କୁ।
ଶଙ୍ଖଂ ଚ ସୁମହାଭାଗଂ ଵୃଷସେନଂ ଚ ମାନିନମ୍। ଏକଲଵ୍ଯଂ ଚ ଵିକ୍ରାନ୍ତଂ କାଲିଙ୍ଗଂ ଚ ମହାରଥମ୍
ଶଙ୍ଖ ନାମକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଯୋଦ୍ଧା, ଅହଂକାରୀ ବୃଷସେନ, ସାହସିକ ଏକଲବ୍ୟ ଏବଂ ମହାରଥୀ କଳିଙ୍ଗ—
ଅତିକ୍ରମ୍ଯ ମହାଵୀର୍ଯଂ କିଂ ପ୍ରଶଂସତି କେଶଵମ୍। ଶଲ୍ଯାଦୀନପି କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ନ ସ୍ତୌଷି ଵସୁଧାଧିପାନ୍। ସ୍ତଵାଯ ଯଦି ତେ ବୁଦ୍ଧିର୍ଵର୍ତତେ ଭୀଷ୍ମ ଵସୁଧାଧିପାନ୍
ଏମିତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରମାନେ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ତୁମେ କାହିଁକି କେଶବଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ? ଶଲ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କୁ କାହିଁକି ପ୍ରଶଂସା କରୁନାହଁ? ଯଦି ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଭୀଷ୍ମ, ତେବେ ଏହି ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କର।
କିଂ ହି ଶକ୍ଯଂ ମଯା କର୍ତୁଂ ଯଦ୍ଵୃଦ୍ଧାନାଂ ତ୍ଵଯା ନୃପ। ପୁରା କଥଯତାଂ ନୂନଂ ନ ଶ୍ରୁତଂ ଧର୍ମଵାଦିନାମ୍
ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି, ରାଜା? ତୁମେ ବୟସ୍କ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପୂର୍ବରୁ ଧର୍ମବାଦୀମାନେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣିନାହଁ।
ଆତ୍ମନିନ୍ଦାତ୍ମପୂଜା ଚ ପରନିନ୍ଦା ପରସ୍ତଵଃ। ଅନାଚରିତମାର୍ଯାଣାମିତି ତେ ଭୀଷ୍ମ ନ ଶ୍ରୁତମ୍
ନିଜକୁ ନିନ୍ଦା କରିବା, ନିଜକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବା, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବା—ଏହି ସବୁ କାମ ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ କରନାହାନ୍ତି; ଏହା ତୁମେ ଶୁଣିନାହଁ, ଭୀଷ୍ମ।
ଯଦସ୍ତଵ୍ଯମିମଂ ଶଶ୍ଵନ୍ମୋହାତ୍ସଂସ୍ତୌଷି ଭକ୍ତିତଃ। କେଶଵଂ ତଚ୍ଚ ତେ ଭୀଷ୍ମ ନ କଶ୍ଚିଦନୁମନ୍ଯତେ
ଯାହା ପ୍ରଶଂସା କରିବାଯୋଗ୍ୟ, ସେଥିରେ ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଭ୍ରମ ଓ ଭକ୍ତିରେ କେଶବଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ; କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ କେହି ମନେ ପସନ୍ଦ କରୁନାହଁ, ଭୀଷ୍ମ।
କଥଂ ଭୋଜସ୍ଯ ପୁରୁଷେ ଵତ୍ସପାଲେ ଦୁରାତ୍ମନି। ସମାଵେଶଯସେ ସର୍ଵଂ ଜଗତ୍କେଵଲକାମ୍ଯଯା
ତୁମେ କିପରି କେବଳ ଇଚ୍ଛାରେ, ଭୋଜ ଜାତିର ଗୋପାଳକୁ, ଯିଏ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି, ସମସ୍ତ କଥାର କ୍ରେଡିଟ୍ ଦେଉଛ?
ଅଥ ଚୈଷା ନ ତେ ବୁଦ୍ଧିଃ ପ୍ରକୃତିଂ ଯାତି ଭାରତ। ମଯୈଵ କଥିତଂ ପୂର୍ଵଂ କୁଲିଙ୍ଗଶକୁନିର୍ଯଥା
ଯଦି ତୁମର ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ପୁନି ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ଫେରିନାହିଁ, ଭାରତ, ଏହି କଥାକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କୁଳିଙ୍ଗ ପକ୍ଷୀପରି କହିଛି।
କୁଲିଙ୍ଗଶକୁନିର୍ନାମ ପାର୍ଶ୍ଵେ ହିମଵତଃ ପରେ। ଭୀ ତସ୍ଯାଃ ସଦା ଵାଚଃ ଶ୍ରୂଯନ୍ତେଽର୍ଥଵିଗର୍ହିତାଃ
ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ ନିକଟରେ କୁଳିଙ୍ଗ ନାମର ଏକ ପକ୍ଷୀ ରହେ; ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କର କଥା ସବୁବେଳେ ଭୟଭୀତ ଓ ଅର୍ଥହୀନ ଶୁଣାଯାଏ।
ମା ସାହସମିତୀଦଂ ସା ସତତଂ ଵାଶତେ କିଲ। ସାହସଂ ଚାତ୍ମନାତୀଵ ଚରନ୍ତୀ ନାଵବୁଧ୍ଯତେ
ସେ ପକ୍ଷୀ ସବୁବେଳେ 'ଦୃଢ଼ କାମ କରନାହଁ' ବୋଲି କୁହେ, କିନ୍ତୁ ନିଜେ ଅନ୍ୟମାନେ ଭଳି ଦୃଢ଼ କାମ କରିଥାଏ, ଏହାକୁ ବୁଝିପାରେନାହିଁ।
ସା ହି ମାଂସାର୍ଗଲଂ ଭୀଷ୍ମ ମୁଖାତ୍ସିଂହସ୍ଯ ଖାଦତଃ। ଦନ୍ତାନ୍ତରଵିଲଗ୍ନଂ ଯତ୍ତଦାଦତ୍ତେଽଲ୍ପଚେତନା
ଏହି କୁଳିଙ୍ଗ ପକ୍ଷୀ, ଭୀଷ୍ମ, ଅତି କମ୍ ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ଥିବା, ସିଂହ ମୁଁହରେ ମାଂସ ଖାଉଥିବାବେଳେ, ଦାନ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଅଟକିଥିବା ମାଂସକୁ ଉଠାଇନେଇଥାଏ।
ଇଚ୍ଛତଃ ସା ହି ସିଂହସ୍ଯ ଭୀଷ୍ମ ଜୀଵତ୍ଯସଂଶଯମ୍। ତଦ୍ଵତ୍ତ୍ଵମପ୍ଯଧର୍ମିଷ୍ଠ ସଦା ଵାଚଃ ପ୍ରଭାଷସେ
ସିଂହ ଜୀବିତ ଓ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ, ସେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ଏହା କରେ; ଏହିପରି, ତୁମେ ଧର୍ମହୀନ, ସବୁବେଳେ ଏମିତି କଥା କହୁଛ।
ଇଚ୍ଛତାଂ ଭୂମିପାଲାନାଂ ଭୀଷ୍ମ ଜୀଵସ୍ଯସଂଶଯମ୍। ଲୋକଵିଦ୍ଵିଷ୍ଟକର୍ମା ହି ନାନ୍ଯୋଽସ୍ତି ଭଵତା ସମଃ
ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନେ ଜୀବିତ ଓ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ବଞ୍ଚୁଛ; ଏମିତି ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୃଣିତ କାମରେ, ତୁମ ସମାନ ଆଉ କେହି ନାହିଁ।