ମୁଞ୍ଚୈନଂ ଭୀଷ୍ମ ପଶ୍ଯନ୍ତୁ ଯାଵଦେନଂ ନରାଧିପଃ। ମତ୍ପ୍ରଭାଵଵିନିର୍ଦଗ୍ଧଂ ପତଙ୍ଗମିଵ ଵହ୍ନିନା
"ଭୀଷ୍ମ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ଯେପରି ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ମୋର ପ୍ରଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ ହେଉଥିବା, ଅଗ୍ନିରେ ପତଙ୍ଗ ଦଗ୍ଧ ହେଉଥିବା ପରି, ଦେଖିପାରିବେ।"
ତତଶ୍ଚେଦିପତେର୍ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତ୍କୁରୁସତ୍ତମଃ। ଭୀମସେନମୁଵାଚେଦଂ ଭୀଷ୍ମେ ମତିମତାଂ ଵରଃ
ତାପରେ, ଚେଦିରାଜଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କୁରୁମାନ୍ୟ ଭୀଷ୍ମ, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଭୀମସେନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନୈଷା ଚେଦିପତେର୍ବୁଦ୍ଧିର୍ଯତ୍ତ୍ଵାମାହ୍ଵଯତେଽଚ୍ଯୁତମ୍। ଭୀମସେନ ମହାବାହୋ କୃଷ୍ଣସ୍ଯୈଵ ଵିନିଶ୍ଚଯଃ
"ଭୀମସେନ, ମହାବଳୀ, ଏହା ଚେଦିରାଜଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ନୁହେଁ ଯେ ସେ ତୁମକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛନ୍ତି; ଏହା କେବଳ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିଶ୍ଚୟ।"
ଚେଦିରାଜକୁଲେ ଜାତଖ୍ଯକ୍ଷ ଏଷ ଚତୁର୍ଭୁଜଃ। ରାସଭାରାଵସଦୃଶଂ ରରାସ ଚ ନନାଦ ଚ
ଚେଦିରାଜଙ୍କ ଘରେ ଏହି ଚାରିହାତ ଯକ୍ଷ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ସେ ଗଧା ପରି ଚିତ୍କାର କରି ଗର୍ଜନ କରିଥିଲେ।
ତେନାସ୍ଯ ମାତାପିତରୌ ତ୍ରେସତୁସ୍ତୌ ସବାନ୍ଧଵୌ। ଵୈକୃତଂ ତସ୍ଯତ ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଯାଗାଯାକୁରୁତାଂ ମତିମ୍
ଏହି କାରଣରେ, ତାଙ୍କର ମାତାପିତା ଓ ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନେ ଭୟଭିତ ହେଇଗଲେ; ତାଙ୍କର ବିକୃତି ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ତତଃ ସଭାର୍ଯଂ ନୃପତିଂ ସାମାତ୍ଯଂ ସପୁରୋହିତମ୍। ଚିନ୍ତାସଂମୂଢହୃଦଯଂ ଵାଗୁଵାଚାଶରୀରେଣୀ
ତାପରେ, ରାଜା, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ସହିତ ଚିନ୍ତାରେ ଅସ୍ଥିର ହୃଦୟ ହେଇଥିବାବେଳେ, ଦେହବିହୀନ ଏକ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା।
ଏଷ ତେ ନୃପତେ ପୁତ୍ରଃ ଶ୍ରୀମାଞ୍ଜାତୋ ବଲାଧିକଃ। ତସ୍ମାଦସ୍ମାନ୍ନ ଭେତଵ୍ଯମଵ୍ଯଗ୍ରଃ ପାହି ଵୈ ଶିଶୁମ୍
"ରାଜା, ତୁମର ପୁଅ ଶ୍ରୀମୟ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ତେଣୁ ଆମକୁ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ—ନିର୍ବିଗ୍ନ ଭାବେ ଶିଶୁକୁ ରକ୍ଷା କର।"
ନ ଚ ଵୈ ତସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁସ୍ତ୍ଵଂ ନ କାଲଃ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତଃ। ଯଶ୍ଚ ଶସ୍ତ୍ରେଣ ହନ୍ତାଽସ୍ଯ ସ ଚୋତ୍ପନ୍ନୋ ନରାଧିପ
"ତାଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ, ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା କାଳ ଆସିନାହିଁ; ଏବଂ ଯେ ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହତ କରିବେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ରାଜା।"
ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯୋଦାହୃତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଭୂତମନ୍ତର୍ହିତଂ ତତଃ। ପୁତ୍ରସ୍ନେହାଭିସନ୍ତପ୍ତା ଜନନୀ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଏହି ଅଦୃଶ୍ୟ ଜୀବର ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି, ପୁଅ ପ୍ରେମରେ ଜଳିଉଠିଥିବା ମାତା ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଯେନେଦମୀରିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ମମୈତଂ ତନଯଂ ପ୍ରତି। ପ୍ରାଞ୍ଜଲିସ୍ତଂ ନମସ୍ଯାମି ବ୍ରଵୀତୁ ସ ପୁନର୍ଵଚଃ
"ଯିଏ ଏହି କଥା ମୋ ପୁଅ ବିଷୟରେ କହିଛି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କରୁଛି—ସେ ପୁନି ଏକଥା କହନ୍ତୁ।"
ଯାଥାତଥ୍ଯେନ ଭଗଵାନ୍ଦେଵୋ ଵା ଯଦି ଵେତରଃ। ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ପୁତ୍ରସ୍ଯ କୋଽସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁର୍ଭଵିଷ୍ଯତି
"ଭଗବାନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଏ ହେଉନ୍ତି, ମୁଁ ଏହି କଥା ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ: ମୋ ପୁଅର ମୃତ୍ୟୁ କିଏ ହେବେ?"
ଅନ୍ତର୍ଭୂତଂ ତତୋ ଭୂତମୁଵାଚେଦଂ ପୁନର୍ଵଚଃ। ଯସ୍ଯୋତ୍ସଙ୍ଗେ ଗୃହୀତସ୍ଯ ଭୁଜାଵଭ୍ଯଧିକାଵୁଭୌ
ତାପରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଜୀବ ପୁନି କହିଲେ: "ଯେଉଁ ଜଣେ ତାଙ୍କୁ କୋଲେ ଧରିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ହାତ ଉପରେ ଅଧିକ ହେବେ—"
ପତିଷ୍ଯତଃ କ୍ଷିତିତଲେ ପଞ୍ଚଶୀର୍ଷାଵିଵୋରଗୌ। ତୃତୀଯମେତଦ୍ବାଲସ୍ଯ ଲଲାଟସ୍ଥଂ ତୁ ଲୋଚନମ୍
ପିଲାଟି ଭୂମିରେ ପଡିବା ସମୟରେ, ଦୁଇଟି ପଞ୍ଚମୁଖୀ ସାପ ଦେଖାଦେଲା; ଏହି ପିଲାର ତୃତୀୟ ଚକ୍ଷୁ, ଯାହା ଲଳାଟରେ ଥିଲା, ସେଉଁଠି ଦେଖାଯାଇଲା।
ନିମଜ୍ଜିଷ୍ଯତି ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୋଽସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁର୍ଭଵିଷ୍ଯତି। ତ୍ର୍ଯକ୍ଷଂ ଚତୁର୍ଭୁଜଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଥା ଚ ସମୁଦାହୃତମ୍
ଯେଉଁଠି ଏହି ଚକ୍ଷୁକୁ ଦେଖି, ତାହାକୁ ଡୁବାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପାଇବେ; କହାଯାଇଥିଲା ଯେ, ପିଲାଟି ତିନିଟି ଚକ୍ଷୁ ଓ ଚାରିଟି ହାତ ରଖିଥିଲା।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପାର୍ଥିଵାଃ ସର୍ଵେ ଅଭ୍ଯାଗଚ୍ଛନ୍ଦିଦୃକ୍ଷଵଃ। ତାନ୍ପୂଜଯିତ୍ଵା ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତାନ୍ଯଥାର୍ହଂ ସ ମହୀପତିଃ
ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ରାଜା ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ; ମହାରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
ଏକୈକସ୍ଯ ନୃପସ୍ଯାଙ୍କେ ପୁତ୍ରମାରୋପଯତ୍ତଦା। ଏଵଂ ରାଜସହସ୍ରାଣା ପୃଥକ୍ତ୍ଵେନ ଯଥାକ୍ରମମ୍
ସେ ସମୟରେ, ରାଜା ପିଲାଟିକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଜାଙ୍କ ଗୋଦିରେ ଏକେକରି ରଖିଲେ; ଏଭଳି ହଜାର ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକେକରି ଯଥାକ୍ରମରେ।
ଶିଶୁରଙ୍କେ ସମାରୂଢୋ ନ ତତ୍ପ୍ରାଯ ନିଦର୍ଶନମ୍। ଏତଦେଵ ତୁ ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯ ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ ମହାବଲୌ
ପିଲାଟି ଗୋଦିରେ ରଖିବା ସମୟରେ କିଛି ଅସାଧାରଣ ଘଟଣା ହେଲାନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣିବା ପରେ, ଦ୍ୱାରକାରେ ଥିବା ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇ,
ତତଶ୍ଚେଦିପୁରଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ସଙ୍କର୍ଷଣଜନାର୍ଦନୌ। ଯାଦଵୌ ଯାଦଵୀଂ ଦ୍ରୁଷ୍ଟୁଂ ସ୍ଵସାରଂ ତୌ ପିତୁସ୍ତଦା
ତାପରେ ସଂକର୍ଷଣ ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଚେଦିପୁରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ଦୁଇ ଯାଦବ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ଝିଅକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ।
ଅଭିଵାଦ୍ଯ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଯଥାଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ନୃପଂ ଚ ତାମ୍। କୁଶଲାନାମଯଂ ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିଷଣ୍ଣୌ ରାମକେଶଵୌ
ରାମ ଓ କେଶବ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇଲେ; ସେମାନେ ତାଙ୍କର କୁଶଳ ଓ ଅସୁସ୍ଥତା ପ୍ରସ୍ନ କରି, ବସିଗଲେ।
ସାଽଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ତୌ ତଦା ଵୀରୌ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଚାଭ୍ଯଧିକଂ ତତଃ। ପୁତ୍ରଂ ଦାମୋଦରୋତ୍ସଙ୍ଗେ ଦେଵୀ ସଂନ୍ଯଦଧାତ୍ସ୍ଵଯମ୍
ସେ ଦୁଇ ନାୟକଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଏବଂ ନିଜେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଦାମୋଦରକୁ ଗୋଦିରେ ରଖିଲେ।
ନ୍ଯସ୍ତମାତ୍ରସ୍ଯ ତସ୍ଯାଙ୍କେ ଭୁଜାଵଭ୍ଯଧିକାଵୁଭୌ। ପେତତୁସ୍ତଚ୍ଚ ନଯନଂ ନ୍ଯମଜ୍ଜତ ଲଲାଟଜମ୍
ପୁଅକୁ ଗୋଦିରେ ରଖିବା ସହିତ, ତାଙ୍କ ଦୁଇଟି ହାତ ବଡ଼ ହେଇଗଲା; ଲଳାଟର ଚକ୍ଷୁ ଖସି ତଳକୁ ଡୁବିଗଲା।
ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵ୍ଯଥିତା ତ୍ରସ୍ତା ଵରଂ କୃଷ୍ଣମଯାଚତ। ଦଦସ୍ଵ ମେ ଵରଂ କୃଷ୍ଣ ଭଯାର୍ତାଯା ମହାଭୁଜ
ଏହା ଦେଖି ଦେବୀ ଭୟଭୀତ ଓ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଏକ ଭିକ୍ଷା ମାଗିଲେ: 'ମୁଁ ଭୟରେ ଅଛି, ମହାବାହୁ କୃଷ୍ଣ, ମୋତେ ଏକ ଭିକ୍ଷା ଦିଅ।'
ତ୍ଵଂ ହ୍ଯାର୍ତାନାଂ ସମାଶ୍ଵାସୋ ଭୀତାନାମଭଯପ୍ରଦଃ। ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତଃ କୃଷ୍ଣଃ ସୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଯଦୁନନ୍ଦନଃ
'ତୁମେ ଦୁଃଖିତମାନଙ୍କର ସାନ୍ତ୍ୱନା ଓ ଭୟଭୀତମାନଙ୍କୁ ଭୟମୁକ୍ତ କରୁଥିବା'; ଏଭଳି କହିବା ପରେ, କୃଷ୍ଣ ଯାଦବମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ମା ଭୈସ୍ତ୍ଵଂ ଦେଵି ଧର୍ମଜ୍ଞେ ନ ମତ୍ତୋଽସ୍ତି ଭଯଂ ତଵ। ଦଦାମି କଂ ଵରଂ କିଂ ଚ କରଵାଣି ପିତୃଷ୍ଵସଃ
'ଦେବୀ, ତୁମେ ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ମୋଠୁ ତୁମେ କିଛି ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। କଣ ଭିକ୍ଷା ଚାହୁଁଛ, କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ପିତାଙ୍କର ଝିଅ, କହ।'
ଶକ୍ଯଂ ଵା ଯଦି ଵାଽଶକ୍ଯଂ କରିଷ୍ଯାଣି ଵଚସ୍ତଵ। ଏଵମୁକ୍ତା ତତଃ କୃଷ୍ଣମବ୍ରଵୀଦ୍ଯଦୁନନ୍ଦନମ୍
'ସମ୍ଭବ କିମ୍ବା ଅସମ୍ଭବ, ମୁଁ ତୁମର କଥା ପୂରଣ କରିବି'; ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ, ଯାଦବମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ, କହିଲେ:
ଶିଶୁପାଲସ୍ଯାପରାଧାନ୍କ୍ଷମେଥାସ୍ତ୍ଵଂ ମହାବଲ। ମତ୍କୃତେ ଯଦୁଶାର୍ଦୂଲ ଵିଦ୍ଧ୍ଯେନଂ ମେ ଵରଂ ପ୍ରଭୋ
'ମହାବଳୀ, ଶିଶୁପାଳଙ୍କର ଅପରାଧକୁ ମାଫ କର; ମୋ ପାଇଁ, ଯାଦବମାନଙ୍କର ସିଂହ, ଏହି ଭିକ୍ଷା ଦିଅ, ପ୍ରଭୁ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦିଅ।'
ଅପରାଧଶତଂ କ୍ଷାମ୍ଯଂ ମଯା ହ୍ଯସ୍ଯ ପିତୃଷ୍ଵସଃ। ପୁତ୍ରସ୍ଯ ତେ ଵଧାର୍ହସ୍ଯ ମା ତ୍ଵଂ ଶୋକେ ମନଃ କୃଥାଃ
'ପିତାଙ୍କର ଝିଅ, ମୁଁ ଏହି ପୁଅଙ୍କର ଶତ ଅପରାଧକୁ ମାଫ କରିବି; ତୁମର ପୁଅ ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଦୁଃଖରେ ମନକୁ ରଖନ୍ତୁ ନାହିଁ।'
ସ ଜାନନ୍ନାତ୍ମନୋ ମୃତ୍ଯୁଂ କୃଷ୍ଣଂ ଯଦୁସୁଖାଵହମ୍'। ଏଵମେଷ ନୃପଃ ପାପଃ ଶିଶୁପାଃ ସୁମନ୍ଦଧୀଃ। ତ୍ଵାଂ ସମାହ୍ଵଯତେ ଵୀର ଗୋଵିନ୍ଦଵରଦର୍ପିତଃ
ସେ ନିଜ ମୃତ୍ୟୁ ଓ କୃଷ୍ଣ ଯାଦବମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଜାଣି, ଏହି ପାପୀ ରାଜା, ଶିଶୁପାଳ, ଅତି ମୂଢ଼ ମନ, ତୁମକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରୁଛି, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଦିଆ ଭିକ୍ଷା ଉପରେ ଗର୍ବ କରି।
ନୈଷା ଚେଦିପତେର୍ବୁଦ୍ଧିର୍ଯଯା ତ୍ଵାହ୍ଵଯତେଽଚ୍ଯୁତମ୍। ନୂନମେଵ ଜଗଦ୍ଭର୍ତୁଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯୈଵ ଵିନିଶ୍ଚଯଃ
ଏହି ଚେଦିପତିଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ନୁହେଁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରୁଛି; ନିଶ୍ଚୟ କୃଷ୍ଣ, ଜଗତର ନାଥ, ଏହି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିଛନ୍ତି।
କୋ ହି ମାଂ ଭୀମସେନାଦ୍ଯ କ୍ଷିତାଵର୍ହତି ପାର୍ଥିଵଃ। କ୍ଷେପ୍ତୁଂ କାଲପରୀତାତ୍ମା ଯଥୈଷ କୁଲପାଂସନଃ
ଆଜି କେଉଁ ରାଜା, ଯେଉଁଠି କାଳରେ ଆତ୍ମା ଆବୃତ ହୋଇଛି, ମୋତେ, ଭୀମସେନକୁ, ଭୂମିରେ ଫିଙ୍ଗିପାରିବ? ଯେପରି ଏହି ବଂଶ ନାଶକ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି।