ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରୂକ୍ଷଂ ରୂକ୍ଷାକ୍ଷରଂ ବହୁ। ଚକୋପ ବଲିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଭୀମସେନଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ତାଙ୍କ ଖରା ଏବଂ ଅନେକ ଖରା କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ତଥା ପଦ୍ମପ୍ରତୀକାଶେ ସ୍ଵଭାଵାଯତଵିସ୍ତୃତେ। ଭୂଯଃ କ୍ରୋଧାଭିତାମ୍ରାକ୍ଷେ ରକ୍ତେ ନେତ୍ରେ ବଭୂଵତୁଃ
ତାପରେ, ପଦ୍ମ ପରି ଚଉଡ଼ା ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ହୋଇଥିବା ଚକ୍ଷୁ, ଦୁଇଜଣ ଆଉ ଅଧିକ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ତ୍ରିଶିଖାଂ ଭ୍ରକୁଟୀଂ ଚାସ୍ଯ ଦଦୃଶୁଃ ସର୍ଵପାର୍ଥିଵାଃ। ଲଲାଟସ୍ଥାଂ ତ୍ରିକୂଟସ୍ଥାଂ ଗଙ୍ଗାଂ ତ୍ରିପଥଗାମିଵ
ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କ ତିନି ଚୁଡ଼ା, ଭୃକୁଟି ଏବଂ ଲଳାଟର ଚିହ୍ନ, ତିନି ଧାରା ଗଙ୍ଗା ପରି, ଦେଖିଲେ।
ଦନ୍ତାନ୍ସନ୍ଦଶତସ୍ତସ୍ଯ କୋପାଦ୍ଦଦୃଶୁରାନନମ୍। ଯୁଗାନ୍ତେ ସର୍ଵଭୂତାନି କାଲସ୍ଯେଵ ଜିଘତ୍ସତଃ
କ୍ରୋଧରେ ଦାନ୍ତ କଟୁଥିବା ତାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ; ଯେପରି କାଳ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଯୁଗ ଶେଷରେ ନିଖାଇବାକୁ ଚାହେ।
ଉତ୍ପତନ୍ତଂ ତୁ ଵେଗେନ ଜଗ୍ରାହୈନଂ ମନସ୍ଵିନ୍। ଭୀଷ୍ମ ଏଵ ମହାବାହୁର୍ମହାସେନମିଵେଶ୍ଵରଃ
ଭୀମସେନ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଗେଇଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, ମହାବଳୀ ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କୁ ଧରି ରଖିଲେ—ଏହା ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାୟକଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ପରି।
ତସ୍ଵ ଭୀମସ୍ଯ ଭୀଷ୍ମେଣ ଵାର୍ଯମାଣସ୍ଯ ଭାରତ। ଗୁରୁଣା ଵିଵିଧୈର୍ଵାକ୍ଯୈଃ କ୍ରୋଧଃ ପ୍ରଶମମାଗତଃ
ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଭୀଷ୍ମ ଧରି ରଖିଥିବାବେଳେ, ଏ ଭାରତ, ବଡ଼ମାନେ ନିଜର ଅନେକ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ତାହାରେ ଭୀମସେନଙ୍କ ରୋଷ ଶାନ୍ତ ହେଲା।
ନାତିଚକ୍ରାମ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ସ ହି ଵାକ୍ଯମରିନ୍ଦମଃ। ସମୁଦ୍ଵୃତ୍ତୋ ଘନାପାଯେ ଵେଲାମିଵ ମହୋଦଧିଃ
ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ଭୀମସେନ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପଦେଶକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେନି; ତାଙ୍କ ମନ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବଡ଼ ସାଗର ତଟରେ ଅଟକିଯିବା ପରି ଥିଲେ।
ଶିଶୁପାଲସ୍ତୁ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧେ ଭୀମସେନେ ଜନାଧିପ। ନାକମ୍ପତ ତଦା ଵୀରଃ ପୌରୁଷେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ଭୀମସେନ ରୋଷିତ ହେବା ସମୟରେ, ଏ ରାଜା, ଶିଶୁପାଳ ଭୟଭିତ ହେଲେନି; ସେ ନିଜ ପୁରୁଷତ୍ୱରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଉତ୍ପତନ୍ତଂ ତୁ ଵେଗେନ ପୁନଃ ପୁନରରିନ୍ଦମଃ। ନ ସ ତଂ ଚିନ୍ତଯାମାସ ସିଂହଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମୃଗଂ ଯଥା
ଭୀମସେନ ପୁନିପୁନି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଗେଇଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, ଶିଶୁପାଳ ତାଙ୍କୁ ଗଣ୍ୟ କଲେନି—ଏକ ରୋଷିତ ସିଂହ ମୃଗକୁ ଅନଦେଖା କରିବା ପରି।
ପ୍ରହସଂଶ୍ଚାବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଚେଦିରାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଭୀମସେନମଭିକ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀମପରାକ୍ରମମ୍
ଶିଶୁପାଳ, ଭୀମସେନଙ୍କ ରୋଷ ଓ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଦେଖି, ହସି ହସି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ମୁଞ୍ଚୈନଂ ଭୀଷ୍ମ ପଶ୍ଯନ୍ତୁ ଯାଵଦେନଂ ନରାଧିପଃ। ମତ୍ପ୍ରଭାଵଵିନିର୍ଦଗ୍ଧଂ ପତଙ୍ଗମିଵ ଵହ୍ନିନା
"ଭୀଷ୍ମ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ଯେପରି ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ମୋର ପ୍ରଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ ହେଉଥିବା, ଅଗ୍ନିରେ ପତଙ୍ଗ ଦଗ୍ଧ ହେଉଥିବା ପରି, ଦେଖିପାରିବେ।"
ତତଶ୍ଚେଦିପତେର୍ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତ୍କୁରୁସତ୍ତମଃ। ଭୀମସେନମୁଵାଚେଦଂ ଭୀଷ୍ମେ ମତିମତାଂ ଵରଃ
ତାପରେ, ଚେଦିରାଜଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କୁରୁମାନ୍ୟ ଭୀଷ୍ମ, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଭୀମସେନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନୈଷା ଚେଦିପତେର୍ବୁଦ୍ଧିର୍ଯତ୍ତ୍ଵାମାହ୍ଵଯତେଽଚ୍ଯୁତମ୍। ଭୀମସେନ ମହାବାହୋ କୃଷ୍ଣସ୍ଯୈଵ ଵିନିଶ୍ଚଯଃ
"ଭୀମସେନ, ମହାବଳୀ, ଏହା ଚେଦିରାଜଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ନୁହେଁ ଯେ ସେ ତୁମକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛନ୍ତି; ଏହା କେବଳ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିଶ୍ଚୟ।"
ଚେଦିରାଜକୁଲେ ଜାତଖ୍ଯକ୍ଷ ଏଷ ଚତୁର୍ଭୁଜଃ। ରାସଭାରାଵସଦୃଶଂ ରରାସ ଚ ନନାଦ ଚ
ଚେଦିରାଜଙ୍କ ଘରେ ଏହି ଚାରିହାତ ଯକ୍ଷ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ସେ ଗଧା ପରି ଚିତ୍କାର କରି ଗର୍ଜନ କରିଥିଲେ।
ତେନାସ୍ଯ ମାତାପିତରୌ ତ୍ରେସତୁସ୍ତୌ ସବାନ୍ଧଵୌ। ଵୈକୃତଂ ତସ୍ଯତ ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଯାଗାଯାକୁରୁତାଂ ମତିମ୍
ଏହି କାରଣରେ, ତାଙ୍କର ମାତାପିତା ଓ ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନେ ଭୟଭିତ ହେଇଗଲେ; ତାଙ୍କର ବିକୃତି ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ତତଃ ସଭାର୍ଯଂ ନୃପତିଂ ସାମାତ୍ଯଂ ସପୁରୋହିତମ୍। ଚିନ୍ତାସଂମୂଢହୃଦଯଂ ଵାଗୁଵାଚାଶରୀରେଣୀ
ତାପରେ, ରାଜା, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ସହିତ ଚିନ୍ତାରେ ଅସ୍ଥିର ହୃଦୟ ହେଇଥିବାବେଳେ, ଦେହବିହୀନ ଏକ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା।
ଏଷ ତେ ନୃପତେ ପୁତ୍ରଃ ଶ୍ରୀମାଞ୍ଜାତୋ ବଲାଧିକଃ। ତସ୍ମାଦସ୍ମାନ୍ନ ଭେତଵ୍ଯମଵ୍ଯଗ୍ରଃ ପାହି ଵୈ ଶିଶୁମ୍
"ରାଜା, ତୁମର ପୁଅ ଶ୍ରୀମୟ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ତେଣୁ ଆମକୁ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ—ନିର୍ବିଗ୍ନ ଭାବେ ଶିଶୁକୁ ରକ୍ଷା କର।"
ନ ଚ ଵୈ ତସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁସ୍ତ୍ଵଂ ନ କାଲଃ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତଃ। ଯଶ୍ଚ ଶସ୍ତ୍ରେଣ ହନ୍ତାଽସ୍ଯ ସ ଚୋତ୍ପନ୍ନୋ ନରାଧିପ
"ତାଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ, ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା କାଳ ଆସିନାହିଁ; ଏବଂ ଯେ ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହତ କରିବେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ରାଜା।"
ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯୋଦାହୃତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଭୂତମନ୍ତର୍ହିତଂ ତତଃ। ପୁତ୍ରସ୍ନେହାଭିସନ୍ତପ୍ତା ଜନନୀ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଏହି ଅଦୃଶ୍ୟ ଜୀବର ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି, ପୁଅ ପ୍ରେମରେ ଜଳିଉଠିଥିବା ମାତା ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଯେନେଦମୀରିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ମମୈତଂ ତନଯଂ ପ୍ରତି। ପ୍ରାଞ୍ଜଲିସ୍ତଂ ନମସ୍ଯାମି ବ୍ରଵୀତୁ ସ ପୁନର୍ଵଚଃ
"ଯିଏ ଏହି କଥା ମୋ ପୁଅ ବିଷୟରେ କହିଛି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କରୁଛି—ସେ ପୁନି ଏକଥା କହନ୍ତୁ।"
ଯାଥାତଥ୍ଯେନ ଭଗଵାନ୍ଦେଵୋ ଵା ଯଦି ଵେତରଃ। ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ପୁତ୍ରସ୍ଯ କୋଽସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁର୍ଭଵିଷ୍ଯତି
"ଭଗବାନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଏ ହେଉନ୍ତି, ମୁଁ ଏହି କଥା ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ: ମୋ ପୁଅର ମୃତ୍ୟୁ କିଏ ହେବେ?"
ଅନ୍ତର୍ଭୂତଂ ତତୋ ଭୂତମୁଵାଚେଦଂ ପୁନର୍ଵଚଃ। ଯସ୍ଯୋତ୍ସଙ୍ଗେ ଗୃହୀତସ୍ଯ ଭୁଜାଵଭ୍ଯଧିକାଵୁଭୌ
ତାପରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଜୀବ ପୁନି କହିଲେ: "ଯେଉଁ ଜଣେ ତାଙ୍କୁ କୋଲେ ଧରିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ହାତ ଉପରେ ଅଧିକ ହେବେ—"
ପତିଷ୍ଯତଃ କ୍ଷିତିତଲେ ପଞ୍ଚଶୀର୍ଷାଵିଵୋରଗୌ। ତୃତୀଯମେତଦ୍ବାଲସ୍ଯ ଲଲାଟସ୍ଥଂ ତୁ ଲୋଚନମ୍
ପିଲାଟି ଭୂମିରେ ପଡିବା ସମୟରେ, ଦୁଇଟି ପଞ୍ଚମୁଖୀ ସାପ ଦେଖାଦେଲା; ଏହି ପିଲାର ତୃତୀୟ ଚକ୍ଷୁ, ଯାହା ଲଳାଟରେ ଥିଲା, ସେଉଁଠି ଦେଖାଯାଇଲା।
ନିମଜ୍ଜିଷ୍ଯତି ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୋଽସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁର୍ଭଵିଷ୍ଯତି। ତ୍ର୍ଯକ୍ଷଂ ଚତୁର୍ଭୁଜଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଥା ଚ ସମୁଦାହୃତମ୍
ଯେଉଁଠି ଏହି ଚକ୍ଷୁକୁ ଦେଖି, ତାହାକୁ ଡୁବାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପାଇବେ; କହାଯାଇଥିଲା ଯେ, ପିଲାଟି ତିନିଟି ଚକ୍ଷୁ ଓ ଚାରିଟି ହାତ ରଖିଥିଲା।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପାର୍ଥିଵାଃ ସର୍ଵେ ଅଭ୍ଯାଗଚ୍ଛନ୍ଦିଦୃକ୍ଷଵଃ। ତାନ୍ପୂଜଯିତ୍ଵା ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତାନ୍ଯଥାର୍ହଂ ସ ମହୀପତିଃ
ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ରାଜା ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ; ମହାରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
ଏକୈକସ୍ଯ ନୃପସ୍ଯାଙ୍କେ ପୁତ୍ରମାରୋପଯତ୍ତଦା। ଏଵଂ ରାଜସହସ୍ରାଣା ପୃଥକ୍ତ୍ଵେନ ଯଥାକ୍ରମମ୍
ସେ ସମୟରେ, ରାଜା ପିଲାଟିକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଜାଙ୍କ ଗୋଦିରେ ଏକେକରି ରଖିଲେ; ଏଭଳି ହଜାର ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକେକରି ଯଥାକ୍ରମରେ।
ଶିଶୁରଙ୍କେ ସମାରୂଢୋ ନ ତତ୍ପ୍ରାଯ ନିଦର୍ଶନମ୍। ଏତଦେଵ ତୁ ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯ ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ ମହାବଲୌ
ପିଲାଟି ଗୋଦିରେ ରଖିବା ସମୟରେ କିଛି ଅସାଧାରଣ ଘଟଣା ହେଲାନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣିବା ପରେ, ଦ୍ୱାରକାରେ ଥିବା ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇ,
ତତଶ୍ଚେଦିପୁରଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ସଙ୍କର୍ଷଣଜନାର୍ଦନୌ। ଯାଦଵୌ ଯାଦଵୀଂ ଦ୍ରୁଷ୍ଟୁଂ ସ୍ଵସାରଂ ତୌ ପିତୁସ୍ତଦା
ତାପରେ ସଂକର୍ଷଣ ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଚେଦିପୁରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ଦୁଇ ଯାଦବ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ଝିଅକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ।
ଅଭିଵାଦ୍ଯ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଯଥାଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ନୃପଂ ଚ ତାମ୍। କୁଶଲାନାମଯଂ ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିଷଣ୍ଣୌ ରାମକେଶଵୌ
ରାମ ଓ କେଶବ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇଲେ; ସେମାନେ ତାଙ୍କର କୁଶଳ ଓ ଅସୁସ୍ଥତା ପ୍ରସ୍ନ କରି, ବସିଗଲେ।
ସାଽଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ତୌ ତଦା ଵୀରୌ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଚାଭ୍ଯଧିକଂ ତତଃ। ପୁତ୍ରଂ ଦାମୋଦରୋତ୍ସଙ୍ଗେ ଦେଵୀ ସଂନ୍ଯଦଧାତ୍ସ୍ଵଯମ୍
ସେ ଦୁଇ ନାୟକଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଏବଂ ନିଜେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଦାମୋଦରକୁ ଗୋଦିରେ ରଖିଲେ।