ଗାଥାମପ୍ଯତ୍ର ଗାଯନ୍ତି ଯେ ପୁରାଣଵିଦୋ ଜନାଃ। ଭୀଷ୍ମ ଯାଂ ତାଂ ଚ ତେ ସମ୍ଯକ୍ଵଥଯିଷ୍ଯାମି ଭାରତ
ଏଠାରେ ପୁରାଣ ଜଣା ଲୋକମାନେ ଏକ ଗାଥା ଗାଇଥାନ୍ତି; ଭୀଷ୍ମ, ମୁଁ ଏହାକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ତୁମକୁ କହିବି, ହେ ଭାରତ।
ଅନ୍ତରାତ୍ମନ୍ଯଭିହତେ ରୌଷି ପତ୍ରରଥାଶୁଚି। ଅଣ୍ଡଭକ୍ଷଣକର୍ମୈତତ୍ତଵ ଵାଚମତୀଯତେ
ମନରେ ଆଘାତ ଲାଗିଲେ, କ୍ରୋଧ ଉପଜେ, ହେ ଶୁଭ୍ର ପକ୍ଷୀ; ଡିଂଗା ଖାଇବା କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମ ଉପଦେଶରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ସ ମେ ବହୁମତୋ ରାଜା ଜରାସନ୍ଧୋ ମହାବଲଃ। ଯୋଽନେନ ଯୁଦ୍ଧଂ ନେଯେଷ ଦାକ୍ଷୋଽଯମିତି ସଂଯୁଗେ
ମୋ ପାଇଁ ଏହି ରାଜା ଜରାସନ୍ଧ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅତି ଗର୍ବିତ; ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତି ପାରଙ୍ଗତ, କିଏ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଣିପାରିବ?
କେଶଵେନ କୃତଂ କର୍ମ ଜରାସନ୍ଧଵଧେ ତଦା। ଭୀମସେନାର୍ଜୁନାଭ୍ଯାଂ ଚ କସ୍ତତ୍ସାଧ୍ଵିତି ମନ୍ଯତେ
କେଶବ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କୁ ମାରିବାରେ, ଭୀମସେନ ଓ ଅର୍ଜୁନ ସହିତ; କିଏ ଏହାକୁ ଭଲ କାମ ଭାବେ ଗଣନା କରେ?
ଉଦ୍ଵାରେଣ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେନ ଛଦ୍ମନା ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନା। ଦୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରଭାଵଃ କୃଷ୍ଣେନ ଜରାସନ୍ଧସ୍ଯ ଭୂପତେଃ
ଫାଟକ ଦ୍ୱାରା ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କରି, କୃଷ୍ଣ ଜରାସନ୍ଧ ରାଜାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖିଲେ।
ଯେନ ଧର୍ମାତ୍ମନାଽଽତ୍ମାନଂ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯମଭିଜାନତା। ପ୍ରେଷିତଂ ପାଦ୍ଯମସ୍ମୈ ତଦ୍ଦାତୁମଗ୍ରେ ଦୂରାତ୍ମନେ
ଯେଉଁ ଧର୍ମପରାୟଣ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୀତି ଜଣା, ପାଦ ଧୋଇବା ପାଇଁ ପାଣି ପ୍ରେରଣ କଲେ, ଏହା ଆଗରେ ଦୁଷ୍ଟ ମନସ୍କୁ ଦେବାକୁ।
ଭୁଜ୍ଯତାମିତି ତେନୋକ୍ତାଃ କୃଷ୍ଣବୀମଧନଞ୍ଜଯାଟଃ। ଜରାସନ୍ଧେନ କୌରଵ୍ଯ କୃଷ୍ଣେନ ଵିକୃତଂ କୃତମ୍
‘ଖାଇଯାଉ’ ବୋଲି ଜରାସନ୍ଧ କୃଷ୍ଣ, ଭୀମ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ; କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ହେ କୌରବ।
ଯଦ୍ଯଯଂ ଜଗତଃ କର୍ତା ଯଥୈନଂ ମୂର୍ଖ ମନ୍ଯସେ। କସ୍ମାନ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ସମ୍ଯଗାତ୍ମାନମଵଗଚ୍ଛତି
ଯଦି ସେ ଏହି ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଯେପରି ତୁମେ ଅବୁଦ୍ଧିରେ ଭାବୁଛ, ତେବେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ଭାବେ କାହିଁକି ଠିକ୍ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହିଁ?
ଇଦଂ ତ୍ଵାଶ୍ଚର୍ଯଭୂତଂ ମେ ଯଦିଭେ ପାଣ୍ଡଵାସ୍ତ୍ଵଯା। ଅପକୃଷ୍ଟାଃ ସତାଂ ମାର୍ଗାନ୍ମନ୍ଯନ୍ତେ ତଚ୍ଚ ସାଧ୍ଵିତି
ମୋ ପାଇଁ ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ତୁମେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସତ୍ପଥରୁ ଦୂରେ ରହି, ଏହାକୁ ଭଲ କାମ ଭାବେ ଗଣନା କରୁଛ।
ଅଥଵା ନୈତଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଯେଷାଂ ତ୍ଵମସି ଭାରତ। ସ୍ତ୍ରୀସଧର୍ମା ଚ ଵୃଦ୍ଧଶ୍ଚ ସର୍ଵାର୍ଥାନାଂ ପ୍ରଦର୍ଶକଃ
କିମ୍ବା ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, ହେ ଭାରତ, କାରଣ ତୁମେ ବୃଦ୍ଧ ଏବଂ ନାରୀ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରୁଛ, ତୁମେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଦିଗଦର୍ଶକ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରୂକ୍ଷଂ ରୂକ୍ଷାକ୍ଷରଂ ବହୁ। ଚକୋପ ବଲିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଭୀମସେନଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ତାଙ୍କ ଖରା ଏବଂ ଅନେକ ଖରା କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ତଥା ପଦ୍ମପ୍ରତୀକାଶେ ସ୍ଵଭାଵାଯତଵିସ୍ତୃତେ। ଭୂଯଃ କ୍ରୋଧାଭିତାମ୍ରାକ୍ଷେ ରକ୍ତେ ନେତ୍ରେ ବଭୂଵତୁଃ
ତାପରେ, ପଦ୍ମ ପରି ଚଉଡ଼ା ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ହୋଇଥିବା ଚକ୍ଷୁ, ଦୁଇଜଣ ଆଉ ଅଧିକ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ତ୍ରିଶିଖାଂ ଭ୍ରକୁଟୀଂ ଚାସ୍ଯ ଦଦୃଶୁଃ ସର୍ଵପାର୍ଥିଵାଃ। ଲଲାଟସ୍ଥାଂ ତ୍ରିକୂଟସ୍ଥାଂ ଗଙ୍ଗାଂ ତ୍ରିପଥଗାମିଵ
ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କ ତିନି ଚୁଡ଼ା, ଭୃକୁଟି ଏବଂ ଲଳାଟର ଚିହ୍ନ, ତିନି ଧାରା ଗଙ୍ଗା ପରି, ଦେଖିଲେ।
ଦନ୍ତାନ୍ସନ୍ଦଶତସ୍ତସ୍ଯ କୋପାଦ୍ଦଦୃଶୁରାନନମ୍। ଯୁଗାନ୍ତେ ସର୍ଵଭୂତାନି କାଲସ୍ଯେଵ ଜିଘତ୍ସତଃ
କ୍ରୋଧରେ ଦାନ୍ତ କଟୁଥିବା ତାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ; ଯେପରି କାଳ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଯୁଗ ଶେଷରେ ନିଖାଇବାକୁ ଚାହେ।
ଉତ୍ପତନ୍ତଂ ତୁ ଵେଗେନ ଜଗ୍ରାହୈନଂ ମନସ୍ଵିନ୍। ଭୀଷ୍ମ ଏଵ ମହାବାହୁର୍ମହାସେନମିଵେଶ୍ଵରଃ
ଭୀମସେନ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଗେଇଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, ମହାବଳୀ ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କୁ ଧରି ରଖିଲେ—ଏହା ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାୟକଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ପରି।
ତସ୍ଵ ଭୀମସ୍ଯ ଭୀଷ୍ମେଣ ଵାର୍ଯମାଣସ୍ଯ ଭାରତ। ଗୁରୁଣା ଵିଵିଧୈର୍ଵାକ୍ଯୈଃ କ୍ରୋଧଃ ପ୍ରଶମମାଗତଃ
ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଭୀଷ୍ମ ଧରି ରଖିଥିବାବେଳେ, ଏ ଭାରତ, ବଡ଼ମାନେ ନିଜର ଅନେକ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ତାହାରେ ଭୀମସେନଙ୍କ ରୋଷ ଶାନ୍ତ ହେଲା।
ନାତିଚକ୍ରାମ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ସ ହି ଵାକ୍ଯମରିନ୍ଦମଃ। ସମୁଦ୍ଵୃତ୍ତୋ ଘନାପାଯେ ଵେଲାମିଵ ମହୋଦଧିଃ
ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ଭୀମସେନ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପଦେଶକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେନି; ତାଙ୍କ ମନ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବଡ଼ ସାଗର ତଟରେ ଅଟକିଯିବା ପରି ଥିଲେ।
ଶିଶୁପାଲସ୍ତୁ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧେ ଭୀମସେନେ ଜନାଧିପ। ନାକମ୍ପତ ତଦା ଵୀରଃ ପୌରୁଷେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ଭୀମସେନ ରୋଷିତ ହେବା ସମୟରେ, ଏ ରାଜା, ଶିଶୁପାଳ ଭୟଭିତ ହେଲେନି; ସେ ନିଜ ପୁରୁଷତ୍ୱରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଉତ୍ପତନ୍ତଂ ତୁ ଵେଗେନ ପୁନଃ ପୁନରରିନ୍ଦମଃ। ନ ସ ତଂ ଚିନ୍ତଯାମାସ ସିଂହଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମୃଗଂ ଯଥା
ଭୀମସେନ ପୁନିପୁନି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଗେଇଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, ଶିଶୁପାଳ ତାଙ୍କୁ ଗଣ୍ୟ କଲେନି—ଏକ ରୋଷିତ ସିଂହ ମୃଗକୁ ଅନଦେଖା କରିବା ପରି।
ପ୍ରହସଂଶ୍ଚାବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଚେଦିରାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଭୀମସେନମଭିକ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀମପରାକ୍ରମମ୍
ଶିଶୁପାଳ, ଭୀମସେନଙ୍କ ରୋଷ ଓ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଦେଖି, ହସି ହସି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ମୁଞ୍ଚୈନଂ ଭୀଷ୍ମ ପଶ୍ଯନ୍ତୁ ଯାଵଦେନଂ ନରାଧିପଃ। ମତ୍ପ୍ରଭାଵଵିନିର୍ଦଗ୍ଧଂ ପତଙ୍ଗମିଵ ଵହ୍ନିନା
"ଭୀଷ୍ମ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ଯେପରି ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ମୋର ପ୍ରଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ ହେଉଥିବା, ଅଗ୍ନିରେ ପତଙ୍ଗ ଦଗ୍ଧ ହେଉଥିବା ପରି, ଦେଖିପାରିବେ।"
ତତଶ୍ଚେଦିପତେର୍ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତ୍କୁରୁସତ୍ତମଃ। ଭୀମସେନମୁଵାଚେଦଂ ଭୀଷ୍ମେ ମତିମତାଂ ଵରଃ
ତାପରେ, ଚେଦିରାଜଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କୁରୁମାନ୍ୟ ଭୀଷ୍ମ, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଭୀମସେନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନୈଷା ଚେଦିପତେର୍ବୁଦ୍ଧିର୍ଯତ୍ତ୍ଵାମାହ୍ଵଯତେଽଚ୍ଯୁତମ୍। ଭୀମସେନ ମହାବାହୋ କୃଷ୍ଣସ୍ଯୈଵ ଵିନିଶ୍ଚଯଃ
"ଭୀମସେନ, ମହାବଳୀ, ଏହା ଚେଦିରାଜଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ନୁହେଁ ଯେ ସେ ତୁମକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛନ୍ତି; ଏହା କେବଳ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିଶ୍ଚୟ।"
ଚେଦିରାଜକୁଲେ ଜାତଖ୍ଯକ୍ଷ ଏଷ ଚତୁର୍ଭୁଜଃ। ରାସଭାରାଵସଦୃଶଂ ରରାସ ଚ ନନାଦ ଚ
ଚେଦିରାଜଙ୍କ ଘରେ ଏହି ଚାରିହାତ ଯକ୍ଷ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ସେ ଗଧା ପରି ଚିତ୍କାର କରି ଗର୍ଜନ କରିଥିଲେ।
ତେନାସ୍ଯ ମାତାପିତରୌ ତ୍ରେସତୁସ୍ତୌ ସବାନ୍ଧଵୌ। ଵୈକୃତଂ ତସ୍ଯତ ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଯାଗାଯାକୁରୁତାଂ ମତିମ୍
ଏହି କାରଣରେ, ତାଙ୍କର ମାତାପିତା ଓ ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନେ ଭୟଭିତ ହେଇଗଲେ; ତାଙ୍କର ବିକୃତି ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ତତଃ ସଭାର୍ଯଂ ନୃପତିଂ ସାମାତ୍ଯଂ ସପୁରୋହିତମ୍। ଚିନ୍ତାସଂମୂଢହୃଦଯଂ ଵାଗୁଵାଚାଶରୀରେଣୀ
ତାପରେ, ରାଜା, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ସହିତ ଚିନ୍ତାରେ ଅସ୍ଥିର ହୃଦୟ ହେଇଥିବାବେଳେ, ଦେହବିହୀନ ଏକ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା।
ଏଷ ତେ ନୃପତେ ପୁତ୍ରଃ ଶ୍ରୀମାଞ୍ଜାତୋ ବଲାଧିକଃ। ତସ୍ମାଦସ୍ମାନ୍ନ ଭେତଵ୍ଯମଵ୍ଯଗ୍ରଃ ପାହି ଵୈ ଶିଶୁମ୍
"ରାଜା, ତୁମର ପୁଅ ଶ୍ରୀମୟ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ତେଣୁ ଆମକୁ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ—ନିର୍ବିଗ୍ନ ଭାବେ ଶିଶୁକୁ ରକ୍ଷା କର।"
ନ ଚ ଵୈ ତସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁସ୍ତ୍ଵଂ ନ କାଲଃ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତଃ। ଯଶ୍ଚ ଶସ୍ତ୍ରେଣ ହନ୍ତାଽସ୍ଯ ସ ଚୋତ୍ପନ୍ନୋ ନରାଧିପ
"ତାଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ, ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା କାଳ ଆସିନାହିଁ; ଏବଂ ଯେ ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହତ କରିବେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ରାଜା।"
ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯୋଦାହୃତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଭୂତମନ୍ତର୍ହିତଂ ତତଃ। ପୁତ୍ରସ୍ନେହାଭିସନ୍ତପ୍ତା ଜନନୀ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଏହି ଅଦୃଶ୍ୟ ଜୀବର ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି, ପୁଅ ପ୍ରେମରେ ଜଳିଉଠିଥିବା ମାତା ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଯେନେଦମୀରିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ମମୈତଂ ତନଯଂ ପ୍ରତି। ପ୍ରାଞ୍ଜଲିସ୍ତଂ ନମସ୍ଯାମି ବ୍ରଵୀତୁ ସ ପୁନର୍ଵଚଃ
"ଯିଏ ଏହି କଥା ମୋ ପୁଅ ବିଷୟରେ କହିଛି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କରୁଛି—ସେ ପୁନି ଏକଥା କହନ୍ତୁ।"