ମା ଭୈସ୍ତ୍ଵଂ କୁରୁଶାର୍ଦୂଲ ଶ୍ଵା ସିଂହଂ ହନ୍ତୁମର୍ହତି। ଶିଵଃ ପନ୍ଥାଃ ସୁନୀତୋଽତ୍ର ମଯା ପୂର୍ଵତରଂ ଵୃତଃ
ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, କୁରୁମଧ୍ୟରେ ବାଘ; କୁକୁର ମନେ କରିପାରେ ସିଂହକୁ ମାରିବାକୁ। ଏଠାରେ ଯାହା ପଥ ନିର୍ବାଚିତ, ଶୁଭ ଓ ଭଲ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ପଥ ନେଇଛି।
ପ୍ରସୁପ୍ତେ ହି ଯଥା ସିଂହେ ଶ୍ଵାନସ୍ତାତ ସମାଗତାଃ। ଭଷେଯୁଃ ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ତଥେମେ ଵସୁଧାଧିପାଃ
ଯେପରି ଘୁମେ ପଡ଼ିଥିବା ସିଂହଙ୍କୁ ଦେଖି, କୁକୁରମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ସମସ୍ତେ ଭଉଁକୁଥିବା ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଏହି ପୃଥିବୀର ଅଧିପତିମାନେ।
ଵୃଷ୍ଣିସିଂହସ୍ଯ ସୁପ୍ତସ୍ଯ ତଥାଽମୀ ପ୍ରମୁକେ ସ୍ଥିତାଃ। ଭଷନ୍ତେ ତାତ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ଶ୍ଵାନଃ ସିଂହସ୍ଯ ସନ୍ନିଧୌ
ଯେପରି ଏହି କ୍ରୁଧ୍ଧ କୁକୁରମାନେ ଏକ ଶୁଆଁ ସିଂହଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ସେପରି ଭି ଵୃଷ୍ଣିବଂଶର ସିଂହ ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ ସେମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିଛନ୍ତି।
ନ ହି ସମ୍ବୁଧ୍ଯତେ ଯାଵତ୍ସୁପ୍ତଃ ସିଂହ ଇଵାଚ୍ଯୁତଃ। ` ତଦିଦଂ ଜ୍ଞାତପୂର୍ଵଂ ହି ତଵ ସଂସ୍ତୋତୁମିଚ୍ଛସି'। ତେନ ସିଂହୀକରୋତ୍ଯେତାନସିଂହଶ୍ଚେଦିପୁଙ୍ଗଵଃ
ଅଚ୍ୟୁତ ଯେପରି ଶୁଆଁ ସିଂହ ଜାଗି ନଥାଏ, ସେପରି ସେ ମଧ୍ୟ ଏଯାଏଁ ଜାଗିନାହାନ୍ତି। ତୁମେ ଏହି କଥା ପୂର୍ବରୁ ଜାଣି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ। ଯଦି ସେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଂହ ଜାଗିଯିବେ, ତେବେ ଏହି ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ସିଂହ ହେଇଯିବେ।
ପାର୍ଥିଵାନ୍ପାର୍ଥିଵଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିଶୁପାଲୋଽଲ୍ପଚେତନଃ। ସର୍ଵାନ୍ସର୍ଵାତ୍ମନା ତାତ ନେତୁକାମୋ ଯମକ୍ଷଯମ୍
ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ଶିଶୁପାଳ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନରୁ ଯମଙ୍କ ଗୃହକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।
ନୂନମେତତ୍ସମାଦାତୁଂ ପୁନରିଚ୍ଛତ୍ଯଧୋକ୍ଷଜଃ। ଯଦସ୍ଯ ଶିଶୁପାଲସ୍ଯ ତେଜସ୍ତିଷ୍ଠତି ଭାରତ
ହେ ଭାରତ, ନିଶ୍ଚୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭଗବାନ୍ ପୁନିଥରେ ଏହି ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ଶେଷ ଶକ୍ତିକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।
ଵିପ୍ଲୁତା ଚାସ୍ଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ବୁଦ୍ଧିର୍ବୁଦ୍ଧିମତାଂ ଵର। ଚେଦିରାଜସ୍ଯ କୌନ୍ତେଯ ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ମହୀକ୍ଷିତମ୍
କୌନ୍ତେୟ, ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚେଦିରାଜ ଓ ସମସ୍ତ ଭୂପତିମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚୟ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି।
ଆଦାତୁଂ ଚ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଯଂ ଯମିଚ୍ଛତ୍ଯଯଂ ତଦା। ତସ୍ଯ ଵିପ୍ଲଵତେ ବୁଦ୍ଧିରେଵଂ ଚେଦିପତେର୍ଯଥା
ଏହି ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯେଉଁବେଳେ ଯାହାକୁ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ସେବେଳେ ସେ ଲୋକଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଚେଦିରାଜଙ୍କ ହେଲା।
ଚତୁର୍ଵିଧାନାଂ ଭୂତାନାଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ମାଧଵଃ। ପ୍ରଭଵଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ନିଧନଂ ଚ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଚାରି ପ୍ରକାର ଜୀବମାନଙ୍କର ଆଦି ଓ ଶେଷ ମାଧବ।
ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତଶ୍ଚେଦିପତିର୍ନୃପଃ। ଭୀଷ୍ମଂ ରୂକ୍ଷାକ୍ଷରା ଵାଚଃ ଶ୍ରାଵଯାମାସ ଭାରତ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଚେଦିରାଜ ତାପରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କଠୋର ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ।
ବିଭୀଷିକାଭିର୍ବହ୍ଵୀଭିର୍ଭୀଷଯନ୍ଭୀଷ୍ମ ପାର୍ଥିଵାନ୍। ନ ଵ୍ଯପତ୍ରପସେ କସ୍ମାଦ୍ଵୃଦ୍ଧଃ ସନ୍କୁଲପାଂସନଃ
ହେ ଭୀଷ୍ମ, ତୁମେ ବହୁ ଭୟଙ୍କର ବାଣୀରେ ରାଜାମାନେ ଭୟଭୀତ କରୁଛ। ବୟସ୍କ ଓ ବଂଶ ନାଶ କରିଥିବା ତୁମେ କାହିଁକି ଲଜ୍ଜା ପାଉନାହାଁ?
ଯୁକ୍ତମେତତ୍ତୃତୀଯାଯାଂ ପ୍ରକୃତୌ ଵର୍ତତା ତ୍ଵଯା। ଵକ୍ତୁଂ ଧର୍ମାଦପେତାର୍ଥଂ ତ୍ଵଂ ହି ସର୍ଵକୁରୂତ୍ତମଃ
ତୃତୀୟ ସ୍ୱଭାବରେ ଚାଲୁଥିବା ତୁମ ପାଇଁ ଧର୍ମ ବିପରୀତ କଥା କହିବା ଉଚିତ, କାରଣ ତୁମେ ସମସ୍ତ କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ନାଵି ନୌରିଵ ସମ୍ବଦ୍ଧା ଯଥାନ୍ଧୋ ଵାନ୍ଧମନ୍ଵିଯାତ୍। ତଥାଭୂତା ହି କୌରଵ୍ଯା ଯେଷାଂ ଭୀଷ୍ମ ତ୍ଵମଗ୍ରଣୀଃ
ଯେପରି ଜଣେ ଅନ୍ଧ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ଧଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ, କିମ୍ବା ଏକ ନୌକା ଅନ୍ୟ ନୌକାକୁ ବାନ୍ଧି ରହେ, ସେପରି ତୁମେ ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିବା କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି।
ପୂତନାଘାତପୂର୍ଵାଣି କର୍ମାଣ୍ଯସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ। ତ୍ଵଯା କୀର୍ତଯତାଽସ୍ମାକଂ ଭୂଯଃ ପ୍ରଵ୍ଯଥିତଂ ମନଃ
ପୂତନା ବଧ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କର କୃତ୍ୟ ତୁମେ ବିଶେଷ ଭାବେ କହି ଆମ ମନକୁ ଆଉ ଅଧିକ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲେ।
ଅଵଲିପ୍ତସ୍ଯ ମୂର୍ଶସ୍ଯ କେଶଵଂ ସ୍ତୋତୁମିଚ୍ଛତଃ। କଥଂ ଭୀଷ୍ମ ନ ତେ ଜିହ୍ଵା ଶତଧେଯଂ ଵିଦୀର୍ଯତେ
ଅହଂକାରୀ ଓ ମୂଢ଼ ହୋଇ ତୁମେ କେଶବଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଭୀଷ୍ମ, କିପରି ତୁମ ଜିହ୍ୱା ଶତ ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ଭାଙ୍ଗିଯାଏନାହିଁ?
ଯତ୍ର କୁତ୍ସା ପ୍ରଯୋକ୍ତଵ୍ଯା ଭୀଷ୍ମ ବାଲତରୈର୍ନରୈଃ। ତମିମଂ ଜ୍ଞାନଵୃଦ୍ଧଃ ସନ୍ଗୋପଂ ସଂସ୍ତୋତୁମିଚ୍ଛସି
ଯେଠି ଅପମାନ କେବଳ ଅପରିପକ୍ୱ ଓ ଅବିବେକୀ ଲୋକମାନେ କହିବା ଉଚିତ, ସେଠି ତୁମେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସଂୟମୀ ହୋଇ ଏହି ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।
ଯଦ୍ଯନେନ ହତା ବାଲ୍ଯେ ଶକୁନିଶ୍ଚିତ୍ରମତ୍ର କିମ୍। ତୌ ଵାଽଶ୍ଵଵୃଷଭୌ ଭୀଷ୍ଣ ଯୌ ନ ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦୌ
ଯଦି ସେ ଶିଶୁବେଳେ ଶକୁନିକୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ, ତେଉଁଠି କ'ଣ ଅଦ୍ଭୁତ ଅଛି? କିମ୍ବା ସେଉଁଠି ସେଉଁ ଦୁଇଟି ଘୋଡ଼ା, ଯେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ ନଥିଲେ?
ଚେତନାରହିତଂ କାଷ୍ଠଂ ଯଦ୍ଯନେନ ନିପାତିତମ୍। ପାଦେନ ଶକଟଂ ଭୀଷ୍ଣ ତତ୍ର କିଂ କୃତମଦ୍ଭୁତମ୍
ଯଦି ସେ ଜଣେ ଜଡ଼ କାଠକୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ାଇଥିଲେ, କିମ୍ବା ପାଏଁ ଗଡ଼ିକୁ ଉଲ୍ଟାଇଦେଇଥିଲେ, ଭୀଷ୍ମ, ତେଉଁଠି କ'ଣ ଅଦ୍ଭୁତ କିଛି ଅଛି?
ଅର୍କପ୍ରମାଣୌ ତୌ ଵୃକ୍ଷୌ ଯଦ୍ଯନେନ ନିପାତିତୌ। ' ନାଗଶ୍ଚ ଦମିତୋଽନେନ ତତ୍ର କୋ ଵିସ୍ମଯଃ କୃତଃ
ଯଦି ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ବଡ଼ ଦୁଇଟି ଗଛକୁ କାଟିଦେଇଥିଲେ, କିମ୍ବା ଏକ ହାତୀକୁ ବଶ କରିଥିଲେ, ତେଉଁଠି କ'ଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅଛି?
ଵଲ୍ମୀକମାତ୍ରଃ ସପ୍ତାହଂ ଯଦ୍ଯନେନ ଧୃତୋଽଚଲଃ। ତଦା ଗୋଵର୍ଧନୋ ଭୀଷ୍ମ ନ ତଚ୍ଚିତ୍ରଂ ମତଂ ମମ
ଯଦି ସେ ସାତ ଦିନ ଧରି ଏକ ପିପିଲିକା ଗୁହା ପରି ଛୋଟ ପାହାଡ଼କୁ ଧରିଥିଲେ, ଭୀଷ୍ମ, ଗୋବର୍ଧନ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଏହାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବିନାହିଁ।
ଭୁକ୍ତମେତେନ ବହ୍ଵନ୍ନଂ କ୍ରୀଡତା ନଗମୂର୍ଧନି। ଇତି ତେ ଭୀଷ୍ଣ ଶୃଣ୍ଵାନାଃ ପରେ ଵିସ୍ମଯମାଗତାଃ
ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ଖେଳିବା ସମୟରେ ବହୁ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଛି—ଏହିପରି କଥା ଲୋକେ କହିଥାନ୍ତି, ଭୀଷ୍ମ। ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଯସ୍ଯ ଚାନେନ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଭୁକ୍ତମନ୍ନଂ ବଲୀଯସଃ। ସ ଚାନେନ ହତଃ କଂସ ଇତ୍ଯେତତ୍ତୁ ବଲୀଯସଃ
ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ, ଯେଉଁଠି ଏହି ପ୍ରବଳ ବ୍ୟକ୍ତି ସହିତ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଗ କରିଛି, ସେଉଁଠି ସେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇଛି—ଏହିପରି କଥା ପ୍ରବଳ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷୟରେ କହାଯାଏ।
ସ ଚାନେନ ହତଃ କଂସ ଇତ୍ଯେତତ୍ତୁ ମହାଦ୍ଭୁତମ୍।। ନ ତେ ଶ୍ରୁତମିଦଂ ଭୀଷ୍ମ ନୂନଂ କଥଯତାଂ ସତାମ୍
ସେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇଛି—ଏହି କଥା ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗଳ୍ପ। ନିଶ୍ଚୟ, ଭୀଷ୍ମ, ତୁମେ ଏହି କଥା ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କର କଥାବାର୍ତାରେ ଶୁଣିନାହାଁ।
ଯଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯେ ତ୍ଵାମଧର୍ମଜ୍ଞଂ ଵାକ୍ଯଂ କୁରୁକୁଲାଧମ।। ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଗୋଷୁ ନ ଶସ୍ତ୍ରାଣି ପାତଯେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ଚ
ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବାକୁ ଯାଉଛି, ଅଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ, କୁରୁବଂଶର ଅପମାନ—ମହିଳା, ଗାଁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କେବେ ଅସ୍ତ୍ର ଫେଙ୍ଗିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଇତି ସନ୍ତୋଽନୁଶାସନ୍ତି ସଞ୍ଜନା ଧର୍ମିଣଃ ସଦା। ଭୀଷ୍ମ ଲୋକେ ହି ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିତଥଂ ତ୍ଵଯି ଦୃଶ୍ଯତେ
ଏପରି ଧର୍ମିକ ଲୋକେ ସଦା ଏଭଳି ଉପଦେଶ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଭୀଷ୍ମ, ଏବଂ ଧର୍ମବାନ୍ ଲୋକେ ଏହିପରି କଥା କହିଥାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଏହି ସବୁ କଥାକୁ ଜଗତରେ ମିଥ୍ୟା କରିଛ।
ଜ୍ଞାନଵୃଦ୍ଧଂ ଚ ଵୃଦ୍ଧଂ ଚ ଭୂଯାଂସଂ କେଶଵଂ ମମ। ଅଜାନତ ଇଵାଖ୍ଯାସି ସଂସ୍ତୁଵନ୍କୌରଵାଧମ
ତୁମେ କେଶବଙ୍କ ବିଷୟରେ କଥା କହୁଛ, ଯେଉଁଠି ସେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବୟସ୍କ ଏବଂ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ତଥାପି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଜାଣିନଥିବା ପରି କଥା କହୁଛ, କୌରବଙ୍କ ଅପମାନ।
ଗୋଘ୍ରଃ ସ୍ତ୍ରୀଘ୍ନଶ୍ଚ ସନ୍ଭୀଷ୍ମ ତ୍ଵଦ୍ଵାକ୍ଯାଦ୍ଯଦି ପୂଜ୍ଯତେ। ଏଵମ୍ଭୂତଶ୍ଚ ଯୋ ଭୀଷ୍ମ କଥଂ ସଂସ୍ତଵମର୍ହତି
ଭୀଷ୍ମ, ଯଦି ଗୋ ହତା ଓ ମହିଳା ହତାକୁ ତୁମର କଥା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ ମିଳିବା ଉଚିତ୍, ତେବେ ଏପରି ବ୍ୟକ୍ତି କିପରି ପ୍ରଶଂସା ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ?
ଅସୌ ମତିମତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଯ ଏଷ ଜଗତଃ ପ୍ରଭୁଃ। ସମ୍ଭାଵଯତି ଚାପ୍ଯେଵଂ ତ୍ଵଦ୍ଵାକ୍ଯାଚ୍ଚ ଜନାର୍ଦନଃ। ଏଵମେତତ୍ସର୍ଵମିତି ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିତଥଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ଜଗତର ସ୍ବାମୀ ଓ ସବୁଠୁ ଜ୍ଞାନୀ, ଏପରି ଭାବରେ ସମ୍ମାନିତ; ତଥାପି ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ତୁମର କଥା ଦ୍ୱାରା ଏହିପରି ଦେଖାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଏହି ସବୁ ନିଶ୍ଚୟ ମିଥ୍ୟା।
ଆତ୍ମାନମାତ୍ମନାଽଽଧାତୁଂ ଯଦି ଶକ୍ତୋ ଜନାର୍ଦନଃ। ଅକାମଯନ୍ତଂ ତଂ ଭୀଷ୍ମ କଥଂ ସାଧ୍ଵିଵ ପଶ୍ଯସି
ଯଦି ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ନିଜେ ନିଜକୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିପାରିବେ, ଭୀଷ୍ମ, ତେବେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ନିଜେ ଚାହିଁନଥିବା ବେଳେ କିପରି ଧର୍ମିକ ଭାବରେ ଦେଖୁଛ?
ନ ଗାଥା ଗାଥିନଂ ଶାସ୍ତି ବହୁଚେଦପି ଗାଯତି। ପ୍ରକୃତିଂ ଯାନ୍ତି ଭୂତାନି କୁଲିଙ୍ଗଶକୁନିର୍ଯଥା
ଗୀତ ଗାୟକକୁ ଶିଖାଇପାରେ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ସେ ବହୁ ଗୀତ ଗାଏ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିଜ ପ୍ରକୃତିକୁ ଅନୁସରନ୍ତି, ଯେପରି ଚଉଁ ଚଉଁ ପକ୍ଷୀ ନିଜ ପ୍ରକୃତିକୁ ଅନୁସରେ।