ତତ୍ରାହୂତାଗତାଃ ସର୍ଵେ ସୁନୀଥପ୍ରମୁଖା ଗଣାଃ. ସମଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧା ଵିଵର୍ଣଵଦନାସ୍ତଥା
ସେଠାରେ, ସୁନୀଥଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦଳ ଡାକିଆଯିଥିଲେ। ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ଏବଂ ମୁହଁ ମଲିନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରାଭିଷେକଂ ଚ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଚାର୍ହଣମ୍। ନ ସ୍ଯାଦ୍ଯଥା ତଥା କାର୍ଯମେଵଂ ସର୍ଵେ ତଦାଽବ୍ରୁଵନ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଓ ବାସୁଦେବଙ୍କ ସମ୍ମାନ ଯେପରି ହେଲା, ଏହା ଠିକ୍ ହେଲା ନାହିଁ; ସମସ୍ତେ ସେ ସମୟରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ନିଷ୍କର୍ଷାନ୍ନିଶ୍ଚଯାତ୍ସର୍ଵେ ରାଜାନଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତାଃ। ଅବ୍ରୁଵଂସ୍ତତ୍ର ରାଜାନୋ ନିର୍ଵେଦାଦାତ୍ମନିଶ୍ଚଯାତ୍
ସମସ୍ତ ରାଜା, କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ଏବଂ ନିଜ ନିଷ୍ଠାରେ ଦୃଢ, ସେଠାରେ ନିଜ ଅସନ୍ତୋଷ ଓ ନିଶ୍ଚୟରୁ କଥା କହିଲେ।
ସୁହୃଦ୍ଭିର୍ଵାର୍ଯମାଣାନାଂ ତେଷାଂ ହି ଵପୁରାବଭୌ। ଆମିଷାଦପକୃଷ୍ଟାନାଂ ସିହାନାମିଵ ଗର୍ଜତାମ୍
ସେମାନଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରମାନେ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ତଥାପି ସେମାନଙ୍କ ଦୃଶ୍ୟ ଏପରି ଲାଗୁଥିଲା—ଯେପରି ଚାରା ଦେଖି ରାଗିଥିବା ସିଂହମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ଗଜଗଜାନ୍ତି।
ତଂ ବଲୌଘମପର୍ଯନ୍ତଂ ରାଜସାଗାରମକ୍ଷଯମ୍। କୁର୍ଵାଣଂ ସମଯଂ କୃଷ୍ଣୋ ଯୁଦ୍ଧାଯ ବୁବୁଧେ ତଦା
ଏହି ଅନନ୍ତ ଓ ଅକ୍ଷୟ ରାଜଶକ୍ତିର ଝରଣା, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ସେତେବେଳେ ବୁଝିଗଲେ।
ତତଃ ସାଗରସଙ୍କାଶଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନୃପତିମଣ୍ଡଲମ୍। ସଂଵର୍ତଵାତାଭିହତଂ ଭୀମଂ କ୍ଷୁବ୍ଧମିଵାର୍ଣଵମ୍
ତାପରେ, ସମୁଦ୍ର ସଦୃଶ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଣ୍ଡଳକୁ, ବିନାଶର ବାତାସରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବା, ଭୀମ ଏକ ତୁଫାନି ସମୁଦ୍ର ଭଳି ଦେଖିଲେ।
ରୋଷାତ୍ପ୍ରଚଲିତଂ ସର୍ଵମିଦମାହ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଭୀଷ୍ମଂ ମତିମତାଂ ମୁଖ୍ଯଂ ଵୃଦ୍ଧଂ କୁରୁପିତାମହମ୍। ବୃହସ୍ପତିଂ ବୃହତ୍ତେଜାଃ ପୁରୁହୂତ ଇଵାରିହା
ଏହି ସବୁ ଦୃଶ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ଅସ୍ଥିର ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୁରୁଙ୍କ ବୃଦ୍ଧ ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବୃହସ୍ପତି ସମ ତେଜସ୍ୱୀ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ।
ଅସୌ ରୋଷାତ୍ପ୍ରଚଲିତୋ ମହାନ୍ନୃପତିସାଗରଃ। ଅତ୍ର ଯତ୍ପ୍ରତିପତ୍ତଵ୍ଯଂ ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ପିତାମହ
ଏହି ବଡ ରାଜାମାନଙ୍କ ସମୁଦ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇଛି; ଏଠାରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ପିତାମହ, ମୋତେ କୁହ।
ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଚ ନ ଵିଘ୍ନଃ ସ୍ଯାତ୍ପ୍ରଜାନାଂ ଚ ହିତଂ ଭଵେତ୍। ଯଥା ସର୍ଵତ୍ର ତତ୍ସର୍ଵଂ ବ୍ରୂହି ମେଽଦ୍ଯ ପିତାମହ
ଯଜ୍ଞରେ କୌଣସି ବିଘ୍ନ ନ ହେଉ ଏବଂ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏହା କିପରି ସମ୍ଭବ, ଆଜି ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ, ପିତାମହ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵତି ଧର୍ମଜ୍ଞେ ଧର୍ମରାଜେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରେ। ଉଵାଚେଦଂ ଵଚୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ତତଃ କୁରୁପିତାମହଃ
ଏପରି ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଥିବା ପରେ, କୁରୁଙ୍କ ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ମା ଭୈସ୍ତ୍ଵଂ କୁରୁଶାର୍ଦୂଲ ଶ୍ଵା ସିଂହଂ ହନ୍ତୁମର୍ହତି। ଶିଵଃ ପନ୍ଥାଃ ସୁନୀତୋଽତ୍ର ମଯା ପୂର୍ଵତରଂ ଵୃତଃ
ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, କୁରୁମଧ୍ୟରେ ବାଘ; କୁକୁର ମନେ କରିପାରେ ସିଂହକୁ ମାରିବାକୁ। ଏଠାରେ ଯାହା ପଥ ନିର୍ବାଚିତ, ଶୁଭ ଓ ଭଲ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ପଥ ନେଇଛି।
ପ୍ରସୁପ୍ତେ ହି ଯଥା ସିଂହେ ଶ୍ଵାନସ୍ତାତ ସମାଗତାଃ। ଭଷେଯୁଃ ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ତଥେମେ ଵସୁଧାଧିପାଃ
ଯେପରି ଘୁମେ ପଡ଼ିଥିବା ସିଂହଙ୍କୁ ଦେଖି, କୁକୁରମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ସମସ୍ତେ ଭଉଁକୁଥିବା ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଏହି ପୃଥିବୀର ଅଧିପତିମାନେ।
ଵୃଷ୍ଣିସିଂହସ୍ଯ ସୁପ୍ତସ୍ଯ ତଥାଽମୀ ପ୍ରମୁକେ ସ୍ଥିତାଃ। ଭଷନ୍ତେ ତାତ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ଶ୍ଵାନଃ ସିଂହସ୍ଯ ସନ୍ନିଧୌ
ଯେପରି ଏହି କ୍ରୁଧ୍ଧ କୁକୁରମାନେ ଏକ ଶୁଆଁ ସିଂହଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ସେପରି ଭି ଵୃଷ୍ଣିବଂଶର ସିଂହ ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ ସେମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିଛନ୍ତି।
ନ ହି ସମ୍ବୁଧ୍ଯତେ ଯାଵତ୍ସୁପ୍ତଃ ସିଂହ ଇଵାଚ୍ଯୁତଃ। ` ତଦିଦଂ ଜ୍ଞାତପୂର୍ଵଂ ହି ତଵ ସଂସ୍ତୋତୁମିଚ୍ଛସି'। ତେନ ସିଂହୀକରୋତ୍ଯେତାନସିଂହଶ୍ଚେଦିପୁଙ୍ଗଵଃ
ଅଚ୍ୟୁତ ଯେପରି ଶୁଆଁ ସିଂହ ଜାଗି ନଥାଏ, ସେପରି ସେ ମଧ୍ୟ ଏଯାଏଁ ଜାଗିନାହାନ୍ତି। ତୁମେ ଏହି କଥା ପୂର୍ବରୁ ଜାଣି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ। ଯଦି ସେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଂହ ଜାଗିଯିବେ, ତେବେ ଏହି ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ସିଂହ ହେଇଯିବେ।
ପାର୍ଥିଵାନ୍ପାର୍ଥିଵଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିଶୁପାଲୋଽଲ୍ପଚେତନଃ। ସର୍ଵାନ୍ସର୍ଵାତ୍ମନା ତାତ ନେତୁକାମୋ ଯମକ୍ଷଯମ୍
ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ଶିଶୁପାଳ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନରୁ ଯମଙ୍କ ଗୃହକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।
ନୂନମେତତ୍ସମାଦାତୁଂ ପୁନରିଚ୍ଛତ୍ଯଧୋକ୍ଷଜଃ। ଯଦସ୍ଯ ଶିଶୁପାଲସ୍ଯ ତେଜସ୍ତିଷ୍ଠତି ଭାରତ
ହେ ଭାରତ, ନିଶ୍ଚୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭଗବାନ୍ ପୁନିଥରେ ଏହି ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ଶେଷ ଶକ୍ତିକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।
ଵିପ୍ଲୁତା ଚାସ୍ଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ବୁଦ୍ଧିର୍ବୁଦ୍ଧିମତାଂ ଵର। ଚେଦିରାଜସ୍ଯ କୌନ୍ତେଯ ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ମହୀକ୍ଷିତମ୍
କୌନ୍ତେୟ, ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚେଦିରାଜ ଓ ସମସ୍ତ ଭୂପତିମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚୟ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି।
ଆଦାତୁଂ ଚ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଯଂ ଯମିଚ୍ଛତ୍ଯଯଂ ତଦା। ତସ୍ଯ ଵିପ୍ଲଵତେ ବୁଦ୍ଧିରେଵଂ ଚେଦିପତେର୍ଯଥା
ଏହି ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯେଉଁବେଳେ ଯାହାକୁ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ସେବେଳେ ସେ ଲୋକଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଚେଦିରାଜଙ୍କ ହେଲା।
ଚତୁର୍ଵିଧାନାଂ ଭୂତାନାଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ମାଧଵଃ। ପ୍ରଭଵଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ନିଧନଂ ଚ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଚାରି ପ୍ରକାର ଜୀବମାନଙ୍କର ଆଦି ଓ ଶେଷ ମାଧବ।
ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତଶ୍ଚେଦିପତିର୍ନୃପଃ। ଭୀଷ୍ମଂ ରୂକ୍ଷାକ୍ଷରା ଵାଚଃ ଶ୍ରାଵଯାମାସ ଭାରତ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଚେଦିରାଜ ତାପରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କଠୋର ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ।
ବିଭୀଷିକାଭିର୍ବହ୍ଵୀଭିର୍ଭୀଷଯନ୍ଭୀଷ୍ମ ପାର୍ଥିଵାନ୍। ନ ଵ୍ଯପତ୍ରପସେ କସ୍ମାଦ୍ଵୃଦ୍ଧଃ ସନ୍କୁଲପାଂସନଃ
ହେ ଭୀଷ୍ମ, ତୁମେ ବହୁ ଭୟଙ୍କର ବାଣୀରେ ରାଜାମାନେ ଭୟଭୀତ କରୁଛ। ବୟସ୍କ ଓ ବଂଶ ନାଶ କରିଥିବା ତୁମେ କାହିଁକି ଲଜ୍ଜା ପାଉନାହାଁ?
ଯୁକ୍ତମେତତ୍ତୃତୀଯାଯାଂ ପ୍ରକୃତୌ ଵର୍ତତା ତ୍ଵଯା। ଵକ୍ତୁଂ ଧର୍ମାଦପେତାର୍ଥଂ ତ୍ଵଂ ହି ସର୍ଵକୁରୂତ୍ତମଃ
ତୃତୀୟ ସ୍ୱଭାବରେ ଚାଲୁଥିବା ତୁମ ପାଇଁ ଧର୍ମ ବିପରୀତ କଥା କହିବା ଉଚିତ, କାରଣ ତୁମେ ସମସ୍ତ କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ନାଵି ନୌରିଵ ସମ୍ବଦ୍ଧା ଯଥାନ୍ଧୋ ଵାନ୍ଧମନ୍ଵିଯାତ୍। ତଥାଭୂତା ହି କୌରଵ୍ଯା ଯେଷାଂ ଭୀଷ୍ମ ତ୍ଵମଗ୍ରଣୀଃ
ଯେପରି ଜଣେ ଅନ୍ଧ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ଧଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ, କିମ୍ବା ଏକ ନୌକା ଅନ୍ୟ ନୌକାକୁ ବାନ୍ଧି ରହେ, ସେପରି ତୁମେ ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିବା କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି।
ପୂତନାଘାତପୂର୍ଵାଣି କର୍ମାଣ୍ଯସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ। ତ୍ଵଯା କୀର୍ତଯତାଽସ୍ମାକଂ ଭୂଯଃ ପ୍ରଵ୍ଯଥିତଂ ମନଃ
ପୂତନା ବଧ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କର କୃତ୍ୟ ତୁମେ ବିଶେଷ ଭାବେ କହି ଆମ ମନକୁ ଆଉ ଅଧିକ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲେ।
ଅଵଲିପ୍ତସ୍ଯ ମୂର୍ଶସ୍ଯ କେଶଵଂ ସ୍ତୋତୁମିଚ୍ଛତଃ। କଥଂ ଭୀଷ୍ମ ନ ତେ ଜିହ୍ଵା ଶତଧେଯଂ ଵିଦୀର୍ଯତେ
ଅହଂକାରୀ ଓ ମୂଢ଼ ହୋଇ ତୁମେ କେଶବଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଭୀଷ୍ମ, କିପରି ତୁମ ଜିହ୍ୱା ଶତ ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ଭାଙ୍ଗିଯାଏନାହିଁ?
ଯତ୍ର କୁତ୍ସା ପ୍ରଯୋକ୍ତଵ୍ଯା ଭୀଷ୍ମ ବାଲତରୈର୍ନରୈଃ। ତମିମଂ ଜ୍ଞାନଵୃଦ୍ଧଃ ସନ୍ଗୋପଂ ସଂସ୍ତୋତୁମିଚ୍ଛସି
ଯେଠି ଅପମାନ କେବଳ ଅପରିପକ୍ୱ ଓ ଅବିବେକୀ ଲୋକମାନେ କହିବା ଉଚିତ, ସେଠି ତୁମେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସଂୟମୀ ହୋଇ ଏହି ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।
ଯଦ୍ଯନେନ ହତା ବାଲ୍ଯେ ଶକୁନିଶ୍ଚିତ୍ରମତ୍ର କିମ୍। ତୌ ଵାଽଶ୍ଵଵୃଷଭୌ ଭୀଷ୍ଣ ଯୌ ନ ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦୌ
ଯଦି ସେ ଶିଶୁବେଳେ ଶକୁନିକୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ, ତେଉଁଠି କ'ଣ ଅଦ୍ଭୁତ ଅଛି? କିମ୍ବା ସେଉଁଠି ସେଉଁ ଦୁଇଟି ଘୋଡ଼ା, ଯେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ ନଥିଲେ?
ଚେତନାରହିତଂ କାଷ୍ଠଂ ଯଦ୍ଯନେନ ନିପାତିତମ୍। ପାଦେନ ଶକଟଂ ଭୀଷ୍ଣ ତତ୍ର କିଂ କୃତମଦ୍ଭୁତମ୍
ଯଦି ସେ ଜଣେ ଜଡ଼ କାଠକୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ାଇଥିଲେ, କିମ୍ବା ପାଏଁ ଗଡ଼ିକୁ ଉଲ୍ଟାଇଦେଇଥିଲେ, ଭୀଷ୍ମ, ତେଉଁଠି କ'ଣ ଅଦ୍ଭୁତ କିଛି ଅଛି?
ଅର୍କପ୍ରମାଣୌ ତୌ ଵୃକ୍ଷୌ ଯଦ୍ଯନେନ ନିପାତିତୌ। ' ନାଗଶ୍ଚ ଦମିତୋଽନେନ ତତ୍ର କୋ ଵିସ୍ମଯଃ କୃତଃ
ଯଦି ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ବଡ଼ ଦୁଇଟି ଗଛକୁ କାଟିଦେଇଥିଲେ, କିମ୍ବା ଏକ ହାତୀକୁ ବଶ କରିଥିଲେ, ତେଉଁଠି କ'ଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅଛି?
ଵଲ୍ମୀକମାତ୍ରଃ ସପ୍ତାହଂ ଯଦ୍ଯନେନ ଧୃତୋଽଚଲଃ। ତଦା ଗୋଵର୍ଧନୋ ଭୀଷ୍ମ ନ ତଚ୍ଚିତ୍ରଂ ମତଂ ମମ
ଯଦି ସେ ସାତ ଦିନ ଧରି ଏକ ପିପିଲିକା ଗୁହା ପରି ଛୋଟ ପାହାଡ଼କୁ ଧରିଥିଲେ, ଭୀଷ୍ମ, ଗୋବର୍ଧନ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଏହାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବିନାହିଁ।