ସୁରାସୁରମନୁଷ୍ଯେଷୁ ନାଭୂନ୍ନ ଭଵିତା କ୍ଵଚିତ୍। ଯସ୍ତାମଧ୍ଯଵସଦ୍ରାଜା ନାନ୍ଯତ୍ର ମଧୁସୂଦନାତ୍
ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ମଧୁସୂଦନ ବ୍ୟତୀତ, କେବେ ବା କୌଣସି ରାଜା ସେଠାରେ ବସିନଥିଲେ ନାହିଁ, ନ ଭବିଷ୍ୟତରେ ବସିବେ।
ଭ୍ରାଜମାନାସ୍ତୁ ଵୈ ସର୍ଵେ ଵୃଷ୍ଣ୍ଯନ୍ଧକମହାରଥାଃ। ତେଜିଷ୍ଠଂ ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଯନ୍ତେ ନାକପୃଷ୍ଟଂ ଗତାସଵଃ
ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକ ବଂଶର ସମସ୍ତ ମହାବୀରମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ଜୀବନ ଶେଷ ହେଲେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।
ଏଵମେଵ ଦଶାର୍ହାଣାଂ ଵିଧାଯ ଵିଧିନା ଵିଧିମ୍। ଵିଷ୍ଣୁର୍ନାରାଯଣଃ ସାକ୍ଷାତ୍ସ୍ଵସ୍ଥାନଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ଧ୍ରୁଵମ୍
ଏହିପରି, ଦଶାର୍ହମାନେଙ୍କ ପାଇଁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ନିଜେ ବିଷ୍ଣୁ, ନାରାୟଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଯିବେ।
ଅପ୍ରମେଯୋଽନିଯୋଜ୍ଯଶ୍ଚ ଯତ୍ର କାମଗମୋ ଵଶୀ। ମୋଦତେ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରୀତୋ ଵାଲଃ କ୍ରୀଡାନକୈରିଵ
ସେ ଅପରିମିତ, କୌଣସି ନିୟମରେ ବନ୍ଧା ନୁହେଁ, ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିଥାନ୍ତି, ନିଜକୁ ନିଜେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି; ଭଗବାନ ଖୁସି ହୋଇ, ଶିଶୁ ଖେଳନା ସହ ଯେପରି ଖେଳେ, ସେପରି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।
ନୈଷ ଗର୍ଭତ୍ଵମାପେଦେ ନ ଯୋନ୍ଯାମାଵସତ୍ପ୍ରଭୁଃ। ଆତ୍ମନସ୍ତେଜସା କୃଷ୍ଣଃ ସର୍ଵେଷାଂ କୁରୁତେ ଗତିମ୍
ଏହି ପ୍ରଭୁ କେବେ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରିନାହାନ୍ତି, କିମ୍ବା ନାରୀ ଦେହରେ ବସିନାହାନ୍ତି; ନିଜ ଶକ୍ତିରେ କୃଷ୍ଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ଗତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରନ୍ତି।
ଯଥା ବୁଦ୍ବୁଦ ଉତ୍ଥାଯ ତତ୍ରୈଵ ପ୍ରଵିଲୀଯତେ। ଚରାଚରାଣି ଭୂତାନି ତଥା ନାରାଯଣେ ସଦା
ଯେପରି ବୁଲବୁଲା ଉଠି ଏକେଠାରେ ଲୟ ହୁଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ ସଦା ନାରାୟଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି।
ନ ପ୍ରମାତୁଂ ମହାବାହୁଃ ଶକ୍ଯୋ ଭାରତ କେଶଵଃ। ପରଂ ହି ପରତସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵିଶ୍ଵରୂପାନ୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ହେ ଭାରତ, ମହାବାହୁ କେଶବଙ୍କୁ ବୁଝିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଯାହାଙ୍କ ରୂପ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ଭୀଷ୍ଣୋ ଵିରରାମ ମହାବଲଃ। ଵ୍ଯାଜହାରୋତ୍ତରଂ ତତ୍ର ସହଦେଵୋଽର୍ଥଵଦ୍ଵଚଃ
ଏପରି କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀଷ୍ମ ଶାନ୍ତ ହେଲେ; ତାପରେ ସହଦେବ ଉପଯୁକ୍ତ କଥା କହିଲେ।
କେଶଵଂ କେଶିହନ୍ତାରମପ୍ରମେଯପରାକ୍ରମମ୍। ପୂଜ୍ଯମାନଂ ମଯା ଯୋ ଵଃ କୃଷ୍ଣଂ ନ ସହତେ ନୃପାଃ
ମଧ୍ୟରୁ କେହି ରାଜା ଯଦି କେଶୀଘାତୀ, ଅପରିମିତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମୋର ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି ସହିପାରିବେ ନାହିଁ—
ସର୍ଵେଷାଂ ବଲିନାଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ମଯେଦଂ ନିହିତଂ ପଦମ୍। ଏଵମୁକ୍ତେ ମଯା ସମ୍ଯଗୁତ୍ତରଂ ପ୍ରବ୍ରଵୀତୁ ସଃ
—ସେଇ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ମୁଁ ଏହି ପଦ ରଖିଛି; ଏଥିରେ କାହାର କିଛି ଉତ୍ତର ଥାଏ, ସେ କହୁନ୍ତୁ।
ସ ଏଵ ହି ମଯା ଵଧ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ। ମତିମନ୍ତଶ୍ଚ ଯେ କେଚିଦାଚାର୍ଯଂ ପିତରଂ ଗୁରୁମ୍
ସେଇ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେବେ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନୀ, ଅଚାର୍ଯ୍ୟ, ପିତା କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉଛନ୍ତି—
ଅର୍ଚ୍ଯମର୍ଚିତମର୍ଘାର୍ହମନୁଜାନନ୍ତୁ ତେ ନୃପାଃ। ତତୋ ନ ଵ୍ଯାଜହାରୈଷାଂ କଶ୍ଚିଦ୍ବୁଦ୍ଧିମତାଂ ସତାମ୍
—ଯେଉଁ ରାଜାମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସମ୍ମାନ ଦେଉଛନ୍ତି, ଉଚିତ ମାନ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ; ଏହିପରି, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସଦ୍ଗୁଣୀମାନେ ଆଉ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ମାନିନାଂ ବଲିନାଂ ରାଜ୍ଞାଂ ମଧ୍ଯେ ଵୈ ଦର୍ଶିତେ ପଦେ। ତତୋଽପତତ୍ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଃ ସହଦେଵସ୍ଯ ମୂର୍ଧନି
ଏହିପରି, ଗର୍ବିତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେଇ ପଦ ଦେଖାଯିବା ସମୟରେ, ସହଦେବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା।
ଅଦୃଶ୍ଯରୂପା ଵାଚଶ୍ଚାପ୍ଯବ୍ରୁଵନ୍ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି। ଅଵିଧ୍ଯଦଜିନଂ କୃଷ୍ଣଂ ଭଵିଷ୍ଯଦ୍ଭୂତଜଲ୍ପନଃ
ଦୃଶ୍ୟମାନ ନଥିବା କିଛି ସ୍ୱର ମଧ୍ୟ 'ଭଲ କଲ, ଭଲ କଲ' ବୋଲି କହିଲେ; ସେମାନେ ଭବିଷ୍ୟତ ଘଟଣା ଜଣାଇ, ଅଜିନା ଧାରଣ କରୁଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ।
ସର୍ଵସଂଶଯନିର୍ମୋକ୍ତା ନାରଦଃ ସର୍ଵଲୋକଵିତ୍। ଉଵାଚାଖିଲଭୂତାନାଂ ମଧ୍ଯେ ସ୍ପଷ୍ଟତରଂ ଵଚଃ
ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହରୁ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନୀ ନାରଦ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶେଷ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ କଥା କହିଲେ।
କୃଷ୍ଣଂ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷଂ ନାର୍ଚଯିଷ୍ଯନ୍ତି ଯେ ନରାଃ। ଜୀଵନ୍ମୃତାସ୍ତୁ ତେ ଜ୍ଞେଯା ନ ସଭାଷ୍ଯାଃ କଦାଚନା
ଯେମାନେ କମଳପତ୍ର ସଦୃଶ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ 生ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତ ଭାବିବା ଉଚିତ; ସେମାନଙ୍କ ସହ କେବେ କଥା ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ଚ ପୂଜାର୍ହାନ୍ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରଵିଶେଷଵିତ୍। ସହଦେଵୋ ନୃଣାଂ ଦେଵଃ ସମାପଯତ କର୍ମ ତତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭେଦ ଜାଣି, ଯେଉଁମାନେ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା ସହଦେବ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନଭ୍ଯର୍ଚିତେ କୃଷ୍ଣେ ସୁନୀଥଃ ଶତ୍ରୁକର୍ଷଣଃ। ଅତିତାମ୍ରେକ୍ଷଣଃ କୋପାଦୁଵାଚ ମନୁଜାଧିପାନ୍
ଯେତେବେଳେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଏଭଳି ପୂଜା କରାଗଲା, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା ସୁନୀଥ, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ରାଜାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସ୍ଥିତଃ ସେନାପତିର୍ଯୋଽହଂ ମନ୍ଵଧ୍ଵଂ କିଂ ତୁ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍। ଯୁଧି ତିଷ୍ଠାମ ସନ୍ନହ୍ଯ ସମେତାନ୍ଵୃଷ୍ଣିପାଣ୍ଡଵାନ୍
ମୁଁ ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ସେନାପତି; ଏବେ ଆପଣମାନେ ଭାବନ୍ତୁ କଣ କରିବା ଉଚିତ। ଭୃଷ୍ଣି ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମିଶି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସଜାଗ ହେବା ଦରକାର।
ଇତି ସର୍ଵାନ୍ସମୁତ୍ସାଦ୍ଯ ରାଜ୍ଞସ୍ତାଂଶଅଚେଦିପୁଙ୍ଗଵଃ। ଯଜ୍ଞୋପଘାତାଯ ତତଃ ସୋଽମନ୍ତ୍ରତଯ ରାଜଭିଃ
ଏଭଳି ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ତିରସ୍କାର କରି, ଚେଦିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସେ, ଯଜ୍ଞ ବିଘ୍ନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ରାଜାମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କଲେ।
ତତ୍ରାହୂତାଗତାଃ ସର୍ଵେ ସୁନୀଥପ୍ରମୁଖା ଗଣାଃ. ସମଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧା ଵିଵର୍ଣଵଦନାସ୍ତଥା
ସେଠାରେ, ସୁନୀଥଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦଳ ଡାକିଆଯିଥିଲେ। ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ଏବଂ ମୁହଁ ମଲିନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରାଭିଷେକଂ ଚ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଚାର୍ହଣମ୍। ନ ସ୍ଯାଦ୍ଯଥା ତଥା କାର୍ଯମେଵଂ ସର୍ଵେ ତଦାଽବ୍ରୁଵନ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଓ ବାସୁଦେବଙ୍କ ସମ୍ମାନ ଯେପରି ହେଲା, ଏହା ଠିକ୍ ହେଲା ନାହିଁ; ସମସ୍ତେ ସେ ସମୟରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ନିଷ୍କର୍ଷାନ୍ନିଶ୍ଚଯାତ୍ସର୍ଵେ ରାଜାନଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତାଃ। ଅବ୍ରୁଵଂସ୍ତତ୍ର ରାଜାନୋ ନିର୍ଵେଦାଦାତ୍ମନିଶ୍ଚଯାତ୍
ସମସ୍ତ ରାଜା, କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ଏବଂ ନିଜ ନିଷ୍ଠାରେ ଦୃଢ, ସେଠାରେ ନିଜ ଅସନ୍ତୋଷ ଓ ନିଶ୍ଚୟରୁ କଥା କହିଲେ।
ସୁହୃଦ୍ଭିର୍ଵାର୍ଯମାଣାନାଂ ତେଷାଂ ହି ଵପୁରାବଭୌ। ଆମିଷାଦପକୃଷ୍ଟାନାଂ ସିହାନାମିଵ ଗର୍ଜତାମ୍
ସେମାନଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରମାନେ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ତଥାପି ସେମାନଙ୍କ ଦୃଶ୍ୟ ଏପରି ଲାଗୁଥିଲା—ଯେପରି ଚାରା ଦେଖି ରାଗିଥିବା ସିଂହମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ଗଜଗଜାନ୍ତି।
ତଂ ବଲୌଘମପର୍ଯନ୍ତଂ ରାଜସାଗାରମକ୍ଷଯମ୍। କୁର୍ଵାଣଂ ସମଯଂ କୃଷ୍ଣୋ ଯୁଦ୍ଧାଯ ବୁବୁଧେ ତଦା
ଏହି ଅନନ୍ତ ଓ ଅକ୍ଷୟ ରାଜଶକ୍ତିର ଝରଣା, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ସେତେବେଳେ ବୁଝିଗଲେ।
ତତଃ ସାଗରସଙ୍କାଶଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନୃପତିମଣ୍ଡଲମ୍। ସଂଵର୍ତଵାତାଭିହତଂ ଭୀମଂ କ୍ଷୁବ୍ଧମିଵାର୍ଣଵମ୍
ତାପରେ, ସମୁଦ୍ର ସଦୃଶ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଣ୍ଡଳକୁ, ବିନାଶର ବାତାସରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବା, ଭୀମ ଏକ ତୁଫାନି ସମୁଦ୍ର ଭଳି ଦେଖିଲେ।
ରୋଷାତ୍ପ୍ରଚଲିତଂ ସର୍ଵମିଦମାହ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଭୀଷ୍ମଂ ମତିମତାଂ ମୁଖ୍ଯଂ ଵୃଦ୍ଧଂ କୁରୁପିତାମହମ୍। ବୃହସ୍ପତିଂ ବୃହତ୍ତେଜାଃ ପୁରୁହୂତ ଇଵାରିହା
ଏହି ସବୁ ଦୃଶ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ଅସ୍ଥିର ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୁରୁଙ୍କ ବୃଦ୍ଧ ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବୃହସ୍ପତି ସମ ତେଜସ୍ୱୀ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ।
ଅସୌ ରୋଷାତ୍ପ୍ରଚଲିତୋ ମହାନ୍ନୃପତିସାଗରଃ। ଅତ୍ର ଯତ୍ପ୍ରତିପତ୍ତଵ୍ଯଂ ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ପିତାମହ
ଏହି ବଡ ରାଜାମାନଙ୍କ ସମୁଦ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇଛି; ଏଠାରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ପିତାମହ, ମୋତେ କୁହ।
ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଚ ନ ଵିଘ୍ନଃ ସ୍ଯାତ୍ପ୍ରଜାନାଂ ଚ ହିତଂ ଭଵେତ୍। ଯଥା ସର୍ଵତ୍ର ତତ୍ସର୍ଵଂ ବ୍ରୂହି ମେଽଦ୍ଯ ପିତାମହ
ଯଜ୍ଞରେ କୌଣସି ବିଘ୍ନ ନ ହେଉ ଏବଂ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏହା କିପରି ସମ୍ଭବ, ଆଜି ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ, ପିତାମହ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵତି ଧର୍ମଜ୍ଞେ ଧର୍ମରାଜେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରେ। ଉଵାଚେଦଂ ଵଚୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ତତଃ କୁରୁପିତାମହଃ
ଏପରି ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଥିବା ପରେ, କୁରୁଙ୍କ ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମ ଏହି କଥା କହିଲେ।