ଯଦର୍ଥଂ ଜନ୍ମ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ମାନୁଷେଷୁ ମହାତ୍ମନଃ। ଯତ୍କୃତଂ ଵାସୁଦେଵେନ ତଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସମାସତଃ
ଯେଉଁ କାରଣରେ ମହାତ୍ମା କୃଷ୍ଣ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଓ ବାସୁଦେବ କ'ଣ କରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ସେଥିର ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି।
ଅଯଂ ଶତସହସ୍ରାଣି ଦାନଵାନାମରିନ୍ଦମଃ। ନିହଯ୍ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଃ ପାତାଲଵିଵରଂ ଯଯୌ
ଏହି ପଦ୍ମନେତ୍ର ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଶତ ହଜାର ଦାନବଙ୍କୁ ବଧ କରି, ପାତାଳର ଗଭୀର ଗହ୍ୱରକୁ ଗଲେ।
ଯଚ୍ଚ ନାଧିଗତଂ ପୂର୍ଵୈଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦବଲିଶମ୍ବରୈଃ। ତଦିଦଂ ଶୌରିଣା ଵିତ୍ତଂ ପ୍ରାପିତଂ ଭଵତାମିହ
ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ବଲି ଓ ଶମ୍ବର ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବେ ପହଞ୍ଚିପାରିନଥିଲେ, ଶୌରି ଏହାକୁ ତୁମମାନେ ପାଇଁ ଏଠାରେ ସାଧନ କରିଛନ୍ତି।
ସପାଶଂ ମୁରମାକ୍ରମଯ୍ ପାଞ୍ଚଜନ୍ଯଂ ଚ ଧୀମତା। ଶିଲାସଙ୍ଘାନତିକ୍ରମ୍ଯ ନିଶୁମ୍ଭଃ ସଗଣୋ ହତଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ ତିନି, ମୁରଙ୍କୁ ପାଶରେ ବନ୍ଧି, ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଶଂଖ ଧରି, ପାହାଡ଼ ଗୁଡିକୁ ଅଟିକି, ନିଶୁମ୍ଭ ଓ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ମାରିଦେଲେ।
ହଯଗ୍ରୀଵଶ୍ଚ ଵିକ୍ରାନ୍ତୋ ଦାନଵୋ ନିହତୋ ବଲୀ। ମଥିତଶ୍ଚ ମୃଧେ ଭୌମଃ କୁଣ୍ଡଲେ ଚାହୃତେ ପୁନଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ହୟଗ୍ରୀବ ମାରାଗଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୌମ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ତାଙ୍କ କୁଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟ ପୁଣି ନେଇଯିବା ହେଲା।
ପୁନର୍ବାଣଵଧେ ଶୌରିମାଦିତ୍ଯା ଵସୁଭିଃ ସହ। ମନ୍ମୁଖା ଆଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ସାଧ୍ଯାଶ୍ଚ ମଧୁସୂଦନମ୍
ପୁଣି, ବାଣଙ୍କ ବଧ ସମୟରେ, ମୁଁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ, ସାଧ୍ୟମାନେ, ଆଦିତ୍ୟ ଓ ବସୁମାନେ ସହିତ, ଶୌରିଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବେ, ମଧୁସୂଦନ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତଃ ସର୍ଵାନାମନ୍ତ୍ର୍ଯ କୁକୁରାନ୍ଧକାନ୍। ସସ୍ଵଜେ ରାମକୃଷ୍ଣୌ ଚ ଵସୁଦେଵଂ ଚ ଵାସଵଃ
ଏପରି କହି ସମସ୍ତ କୁକୁର ଓ ଅନ୍ଧକଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ବାସବ ରାମ, କୃଷ୍ଣ ଓ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନସାମ୍ବପ୍ରମୁଖାନନିରୂଦ୍ଧଂ ଚ ସାରଣମ୍। ବଭ୍ରୁଂ ଝଲ୍ଲିଂ ଗଦଂ ଭାନୁଂ ଚାରୁଦେଷ୍ଣଂ ଚ ଵୃତ୍ରହା
ସେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସାମ୍ବ, ଅନିରୁଦ୍ଧ, ସାରଣ, ବଭ୍ରୁ, ଝଲ୍ଲି, ଗଦା, ଭାନୁ ଓ ଚାରୁଦେଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ସତ୍କୃତ୍ଯ ସାରଣାକ୍ରୂରୌ ପୁନରାଭାଷ୍ଯ ସାତ୍ଯକିମ୍। ସସ୍ଵଜେ ଵୃଷ୍ଣିରାଜାନମାହୁକଂ କୁକୁରାଧିପମ୍। ଭୋଜଂ ଚ କୃତଵର୍ଣାଣମନ୍ଯାଂଶ୍ଚାନ୍ଦକଵୃଷ୍ଣିଷୁ
ସାରଣ ଓ ଅକୃରକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ପୁନି କଥା କହି, ବୃଷ୍ଣି ରାଜା ଆହୁକ, କୁକୁର ମୁଖ୍ୟ ଆହୁକ, ଭୋଜ ମଧ୍ୟରୁ କୃତବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନ୍ଧକ ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନେଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ଆମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଦେଵପ୍ରଵରୈର୍ଵାସଵୋ ଵାସଵାନୁଜମ୍। ତତଃ ଶ୍ଵେତାଚଲପ୍ରଖ୍ଯଂ ଗଜମୈରାଵତଂ ପ୍ରଭୁଃ
ସମସ୍ତ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ବାସବ ବସୁଦେବଙ୍କୁ କଥା କହି, ପରେ ଶ୍ୱେତ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏଇରାବତ ହାତୀରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଭାତାନାମାରୁରୋହ ଶଚୀପତିଃ। ପୃଥିଵୀଂ ଚାନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଚ ଦିଵଂ ଚ ଵରଵାରଣମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଶଚୀପତି ମହାମୂଲ୍ୟବାନ ହାତୀରେ ଚଢ଼ିଲେ, ଯେଉଁହା ଭୂମି, ଆକାଶ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ।
ମୁଖାଡମ୍ବରନିର୍ଘୋଷୈଃ ପୂରଯନ୍ତମିଵାସକୃତ୍। ହୈମଯନ୍ତ୍ରମହାକକ୍ଷ୍ଯଂ ହିରଣ୍ମଯଵିଷାଣିନମ୍
ସେହି ହାତୀର ଗଜଧ୍ୱନି ଘନଘୋର ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଚାରିପଟିକୁ ପୂରିଦେଉଥିଲା, ସୁନା ଯନ୍ତ୍ର, ବଡ଼ ଦେହ ଓ ସୁନା ଦାନ୍ତରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ମନୋହରକୁଥାସ୍ତୀର୍ଣଂ ସର୍ଵରତ୍ନଵିଭୂଷିତମ୍। ନିତ୍ଯସ୍ରୁତମଦସ୍ରାଵଂ କ୍ଷରନ୍ତମିଵ ତୋଯଦମ୍
ତାହାର ପୃଷ୍ଠ ଆକର୍ଷଣୀୟ ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା, ସମସ୍ତ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ସଦା ମଦର ଧାରା ବହୁଥିଲା, ମେଘରୁ ଜଳ ବର୍ଷିବା ପରି।
ଦିଶାଗଜଂ ମହାମାତ୍ରଂ କାଞ୍ଚନସ୍ରଜମାସ୍ଥିତଃ। ପ୍ରବଭୌ ମନ୍ଦରାଗ୍ରସ୍ଥଃ ପ୍ରତପନ୍ଭାନୁମାନିଵ
ସୁନା ମାଳା ପିନ୍ଧି, ସେ ଦିଗ୍ଗଜ ଉପରେ ବସିଥିଲେ, ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ତପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେମିତି ଦୀପ୍ତିମାନ।
ତତୋ ଵଜ୍ମଯଂ ଭୀମଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ପରାମାଙ୍କୁଶମ୍। ଯଯୌ ବଲଵତା ସାର୍ଧଂ ପାଵକେନ ଶଚୀପତିଃ
ତାପରେ, ଭୟଙ୍କର ବଜ୍ର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଙ୍କୁଶ ଧରି, ଶଚୀପତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗ୍ନିଦେବ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ତଂ କରେଣୁଗଜଵ୍ରାତୈର୍ଵିମାନୈଶ୍ଚ ମରୁଦ୍ଗଣାଃ। ପୃଷ୍ଠତୋଽନୁଯଯୁଃ ପ୍ରୀତାଃ କୁବେରଵରୁଣଗ୍ରହାଃ
ମରୁତମାନେ, କୁବେର, ବରୁଣ ଓ ଗ୍ରହମାନେ ଖୁସି ହୋଇ, ହାତୀଣୀ ଦଳ ଓ ଦେବ ରଥ ସହିତ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ।
ସ ଵାଯୁପକ୍ଷମାସ୍ଥାଯ ଵୈଶ୍ଵାନରପଥଂ ଗତଃ। ପ୍ରାପ୍ଯ ସୂର୍ଯପଥଂ ଦେଵସ୍ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ
ବାୟୁର ପଥ ଧରି, ଅଗ୍ନିର ମାର୍ଗରେ ଯାଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଠାରେ ଦେବତା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ତତଃ ସର୍ଵଦଶାର୍ହାଣାମାହୁକସ୍ଯ ଚ ଯାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ। ନନ୍ଦଗୋପସ୍ଯ ମହିଷୀ ଯଶୋଦା ଲୋକଵିଶ୍ରୁତା
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦଶାର୍ହ ଓ ଆହୁକଙ୍କ ଜଣେ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ, ନନ୍ଦର ରାଣୀ ଯଶୋଦା ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେମାନେ ଏକଠା ହେଲେ।
ରେଵତୀ ଚ ମହାଭାଗା ରୁକ୍ମିଣୀ ଚ ପତ୍ରିଵ୍ରତା। ସତ୍ଯା ଜାମ୍ବଵତୀ ଚୋଭେ ଗାନ୍ଧାରୀ ଶିଂଶୁମାପି ଚ
ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ରେବତୀ, ପତିପ୍ରତିବ୍ରତା ରୁକ୍ମିଣୀ, ସତ୍ୟା, ଜାମ୍ବବତୀ, ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ଶିଂଶୁମାପି ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ।
ଵିଶୋକା ଲକ୍ଷଣା ଚାପି ସୁମିତ୍ରା କେତୁମା ତଥା। ଵାସୁଦେଵମହିଷ୍ଯୋଽନ୍ଯାଃ ଶ୍ରିଯା ସାର୍ଧଂ ଯଯୁସ୍ତଦା
ବିଶୋକା, ଲକ୍ଷଣା, ସୁମିତ୍ରା, କେତୁମା ଓ ବସୁଦେବଙ୍କ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପତ୍ନୀମାନେ ଶ୍ରୀ ସହିତ ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ଵିଭୂତିଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମନସଃ କେଶଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ପ୍ରୀଯମାଣାଃ ସଭାଂ ଜଗ୍ମୁରାଲୋକଯିତୁମଚ୍ଯୁତମ୍
ମହାତ୍ମା କେଶବଙ୍କର ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଖୁସି ହୋଇ ସେମାନେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ସଭାକୁ ଗଲେ।
ଦେଵକୀ ସର୍ଵଦେଵୀନାଂ ରୋହିଣୀ ଚ ପୁରସ୍କୃତା। ଦଦୃଶୁର୍ଦେଵମାସୀନଂ କୃଷ୍ଣଂ ହଲଭୃତା ସହ
ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବକୀ ଓ ତାଙ୍କ ସହ ରୋହିଣୀ, ଦେବତା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ହଳଧର ସହିତ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ତୌ ତୁ ପୂର୍ଵମତିକ୍ରମ୍ଯ ରୋହିଣୀମଭିଵାଦ୍ଯ ଚ। ଅଭ୍ଯଵାଦଯତାଂ ଦେଵୌ ଦେଵକୀଂ ରାମକେଶଵୌ
ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ ରୋହିଣୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ନମସ୍କାର କଲେ; ତାପରେ ରାମ ଓ କେଶବ ଦେବକୀଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଅଭିବାଦନ କଲେ।
ସା ତାଭ୍ଯାମୃଷଭାକ୍ଷାଭ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଶୁଶୁଭେଽଧିକମ୍। ଦେଵକୀ ଦେଵମାତେଵ ମିତ୍ରେଣ ଵରୁଣେନ ଚ
ଦେବକୀ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ରାଣା ଚକ୍ଷୁ ଯୁକ୍ତ ପୁଅ ସହିତ ଅଧିକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଲାଗୁଥିଲେ, ଯେପରି ଅଦିତି ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ସହିତ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ।
ତତଃ ପ୍ରାପ୍ତା ଯଶୋଦାଯା ଦୁହିତା ଵୈ କ୍ଷଣେନ ହି। ଜାଜ୍ଵଲ୍ଯମାନା ଵପୁଷା ପ୍ରଭଯାଽତୀଵ ଭାରତ
ତାପରେ ଯଶୋଦାଙ୍କ ଝିଅ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଆସିଗଲା, ସେ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ଏକାନଙ୍ଗେତି ଯାମାହୁଃ କନ୍ଯାଂ ଵୈ କାମରୂପିଣୀମ୍। ଯତ୍କୃତେ ସଗଣଂ କଂସଂ ଜଘାନ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ଯାହାକୁ ଏକାଙ୍ଗା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେ ଏକ ରୂପ ବଦଳାଉଥିବା କନ୍ୟା। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପରମେଶ୍ୱର କଂସ ଓ ତାଙ୍କ ସହ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ତତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ରାମସ୍ତାମୁପାକ୍ରମ୍ଯ ଭାମିନାମ୍। ମୂର୍ଧ୍ନ୍ଯୁପାଘ୍ରାଯ ସଵ୍ଯେନ ପରିଜଗ୍ରାହ ପାଣିନା
ତାପରେ ଭଗବାନ ରାମ ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମହିଳାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଶୁଘିଲେ ଏବଂ ବାମ ହାତରେ ଧରିଲେ।
ତାଂ ଚ ତତ୍ରୋପସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ପ୍ରିଯାମିଵ ସଖୀମିମାମ୍। ଦକ୍ଷିଣେନ କରାଗ୍ରେଣ ପିରଜଗ୍ରାହ ମାଧଵଃ
ଏଠାରେ ମାଧବ ତାଙ୍କୁ ଜଣେ ପ୍ରିୟ ସଖୀ ପରି ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଡାହାଣ ହାତର ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ଧରିଲେ।
ଦଦୃଶୁସ୍ତାଂ ସଭାମଧ୍ଯେ ଭଗିନୀଂ ରାମକୃଷ୍ଣଯୋଃ। ରୁକ୍ମପଦ୍ମଶାଂ ପଦ୍ମଶ୍ରୀମିଵୋତ୍ତମନାଭଯୋଃ
ସଭା ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭଉଣୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦ୍ମମାନଙ୍କ ପାଖରେ ସୁନା ପଦ୍ମ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ।
ଅଥାକ୍ଷତମହାଵଷ୍ଟ୍ଯା ଲାଜପୁଷ୍ପଘୃତୈରପି। ଵୃଷ୍ଣଯୋଽଵାକିରନ୍ପ୍ରୀତାଃ ସଙ୍କର୍ଷଣଜନାର୍ଦନୌ
ତାପରେ ଖଣ୍ଡିନଥିବା ଚାଉଳ, ଫୁଲ ଓ ଘିଅ ସହିତ, ଖୁସିରେ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ସଂକର୍ଷଣ ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ବର୍ଷାଇଲେ।