ଯଃ ସହସ୍ରସହସ୍ତ୍ଵେକଃ ସର୍ଵାନ୍ଦେଵାନପୋଥଯତ୍। ତଂ ଜଘାନ ମହାଵୀର୍ଯଂ ହଯଗ୍ରୀଵଂ ମହାବଲମ୍
ଯିଏ ଏକା ହଜାର ହଜାର ଶକ୍ତିର ସମାନ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କରିଥିଲେ; ସେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୟଗ୍ରୀବକୁ ମାରିଦେଲେ।
ଅପାରତେଜା ଦୁର୍ଧର୍ଷଃ ସର୍ଵଯାଦଵନନ୍ଦନଃ।। ମଧ୍ଯେ ଲୋହିତଗଙ୍ଗାଯାଂ ଭଗଵାନ୍ଦେଵକୀସୁତଃ
ଅପାର ଶକ୍ତି, ଅଜୟ, ସମସ୍ତ ଯାଦବଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା—ଲୋହିତ ଗଙ୍ଗାର ମଧ୍ୟରେ, ଭଗବାନ ଦେବକୀର ପୁତ୍ର।
ଔଦକାଯାଂ ଵିରୂପାକ୍ଷଂ ଜଘାନ ମଧୁସୂଦନଃ। ତତଃ ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷଂ ନାମ ଦୀପ୍ଯମାନମିଵ ଶ୍ରିଯା। ପୁରମାସାଦଯାମାସ ତତ୍ର ଯୁଦ୍ଧମଵର୍ତତ
ଅଉଦକ ରେ ମଧୁସୂଦନ ଭିରୂପାକ୍ଷକୁ ହତ୍ୟା କଲେ। ତାପରେ, ଶ୍ରୀର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ସେ ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷ ନାମକ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧମଭଵଦ୍ଘୋରଂ ତେନ ଭୌମେନ ଭାରତ। କୁଣ୍ଡଲାର୍ଥେ ସୁରେଶସ୍ଯ ନରକେଣ ମହାତ୍ମନା
ହେ ଭାରତ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ହେଲା; ଏହା ମହାତ୍ମା ଭୌମ ଓ ନରକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାଙ୍କ କୁଣ୍ଡଳ ପାଇଁ ହେଲା।
ମୁହୂର୍ତଂ ଲାଲଯିତ୍ଵା ତୁ ନରକଂ ମଧୂସୂଦନଃ। ପ୍ରଵୃତ୍ତଚକ୍ରଂ ଚକ୍ରେଣ ପ୍ରମମାଥ ବଲାଦ୍ବଲୀ
ମଧୁସୂଦନ କିଛି ସମୟ ନରକଙ୍କୁ ଛାଡି ଦେଲେ, ତାପରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନରକକୁ ଶକ୍ତିରେ ଦମନ କଲେ।
ଚକ୍ରପ୍ରମଥିତଂ ତସ୍ଯ ପପାତ ସହସା ଭୁଵି। ଉତ୍ତମାଙ୍ଗଂ ହତାଙ୍ଗସ୍ଯ ଵୃତ୍ରେ ଵଜ୍ରହତେ ଯଥା
ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁଣ୍ଡ ହଠାତ୍ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲା, ଯେପରି ବୃତ୍ର ମେଘାଘାତରେ ହତ ହେଲା।
ଭୂମିସ୍ତୁ ପତିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରାଯଚ୍ଛତ୍କୁଣ୍ଡଲେ ସୁତମ୍। ପ୍ରଦାଯ ଚ ମହାବାହୁମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଭୂମି ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ପଡିଥିବା ଦେଖି, କୁଣ୍ଡଳ ଦେଇଦେଲେ; ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅକୁ ଦେଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ସୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵଯୈଵ ମଧୁହଂସ୍ତ୍ଵଯୈଵ ଵିନିପାତିତଃ। ଯଥେଚ୍ଛସି ତଥା କ୍ରୀଡା ପ୍ରଜାସ୍ତସ୍ଯାନୁପାଲଯ
ମଧୁକୁ ତୁମେ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ, ତୁମେ ନିଜେ ନିପାତ କରିଛ; ଯେପରି ଚାହିଁବ, ତେପରି ଖେଳ କର, ତାଙ୍କ ପ୍ରଜାମାନେକୁ ରକ୍ଷା କର।
ଦେଵାନାଂ ଚ ମୁନୀନାଂ ଚ ପିତୄଣାଂ ଚ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଉଦ୍ଵେଜନୀଯୋ ଭୂତାନାଂ ବ୍ରହ୍ମଦ୍ଵିଦ୍ ପୁରୁଷାଧମଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉପେକ୍ଷା କରିଥିବା, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ, ସେ ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅସ୍ଥିର କରିଥିଲେ।
ଲୋକଦ୍ଵିଷ୍ଟଃ ସୁତସ୍ତେ ତୁ ଦେଵାରିର୍ଲୋକକଣ୍ଟକଃ। ସର୍ଵଲୋକନମସ୍କାର୍ଯାମଦିତଂ ବାଧଯଦ୍ଵଲୀ
ତୁମ ପୁଅ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୃଣିତ, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ କଣ୍ଟକ ଥିଲେ; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଦରିତ ଲୋକମାନେକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲେ।
କୁଣ୍ଡଲେ ହୃତଵାନ୍ଦର୍ପାତ୍ତତସ୍ତେ ନିହତଃ ସୁତଃ। ନୈଵ ମନ୍ଯୁସ୍ତ୍ଵଯା କାର୍ଯୋ ଯତ୍କୃତଂ ମଯି ଭାମିନି
ଅହଂକାରରେ କୁଣ୍ଡଳ ନେଇଥିଲେ, ଏହିପାଇଁ ତୁମ ପୁଅ ନିହତ ହେଲେ; ମୋତେ ତୁମେ କ୍ରୋଧ କରିବା ଦରକାର ନୁହେଁ, ମୋର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।
ତ୍ଵତ୍ପ୍ରଭାଵାଚ୍ଚ ତେ ପୁତ୍ରୋ ଲବ୍ଧଵାନ୍ଗତିମୁତ୍ତମାମ୍। ତସ୍ମାଦ୍ଗଚ୍ଛ ମହାଭାଗେ ଭାରାଵତରଣଂ କୃତମ୍
ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ତୁମ ପୁଅ ଉତ୍ତମ ଗତି ପାଇଛି; ଏହିପାଇଁ, ହେ ମହାଭାଗେ, ଚାଲିଯାଅ, ଭାର ଉତ୍ତଳିତ ହୋଇଛି।
ନିହତ୍ଯ ନରକଂ ଭୌମଂ ସତ୍ଯଭାମାସହାଯଵାନ୍। ସହିତୋ ଲୋକପାଲୈଶ୍ଚ ଦଦର୍ଶ ନରକାଲଯମ୍
ଭୌମ ନରକକୁ ହତ୍ୟା କରି, ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ସହ ଏବଂ ଲୋକପାଳମାନେ ସହିତ, ସେ ନରକର ଆଶ୍ରୟ ଦେଖିଲେ।
ଅଥାସ୍ଯ ଗୃହମାସାଦ୍ଯ ନାରକସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଦଦର୍ଶ ଧନମକ୍ଷଯ୍ଯଂ ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ତାପରେ, ମହାତ୍ମା ନରକଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଅସୀମ ଧନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନ ଦେଖିଲେ।
ମଣିମୁକ୍ତାପ୍ରଵାଲାନି ଵୈଡୂର୍ଯଵିକୃତାନି ଚ। ଵିସ୍ତାରାଲ୍ପାଂଶ୍ଚାର୍କମଣୀନ୍ଵିପୁଲାନ୍ସ୍ଫାଟିକାନପି
ମଣି, ମୁକ୍ତା, ପ୍ରବାଳ, ବିକୃତ ବୈଡୂର୍ୟ, ଛୋଟ ଓ ବଡ ଆର୍କମଣି, ଏବଂ ବଡ ଫଟା ଦେଖିଲେ।
ଜାମ୍ବୂନଦମଯାନ୍ଯେଵ ଶାତକୁମ୍ଭମଯାନି ଚ। ପ୍ରଦୀପ୍ତଜ୍ଵଲନାଭାନି ଶୀତରଶ୍ମିପ୍ରଭାଣି ଚ
ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁନାର ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାର ଜିନିଷ, ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଶୀତ ରଶ୍ମିର ପ୍ରଭା ଦେଖିଲେ।
ହିରଣ୍ଯଵର୍ଣଂ ରୁଚିରଂ ଶ୍ଵେତମଭ୍ଯନ୍ତରଂ ଗୃହମ୍। ତଦକ୍ଷଯ୍ଯଂ ଗୃହେ ଦୃଷ୍ଟଂ ନରକସ୍ଯ ଧନଂ ବହୁ
ଘରଟି ସୁନା ରଙ୍ଗର, ସୁନ୍ଦର ଓ ଭିତରେ ଧଳା; ଏହି ଘରରେ ସେ ନରକଙ୍କ ଅସୀମ ଧନ ଦେଖିଲେ।
ନ ହି ରାଜ୍ଞଃ କୁବେରସ୍ଯ ତାଵଦ୍ଧନସମୁଚ୍ଛ୍ରଯଃ। ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵଃ ପୁରା ସାକ୍ଷାନ୍ମହେନ୍ଦ୍ରଭଵନେଷ୍ଵପି
ଏପରି ଧନର ଅନୁଷ୍ଠାନ ପୂର୍ବରୁ କେବେ ଦେଖିଯାଇନଥିଲା, ରାଜା କୁବେର କିମ୍ବା ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭବନରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ହତେ ଭୌମେ ନିଶୁମ୍ଭେ ଚ ଵାସଵଃ ସଗଣୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ଦାଶାର୍ହପତିମାସୀନମାହୃତ୍ଯ ମଣିକୁଣ୍ଡଲେ
ଭୌମ ଓ ନିଶୁମ୍ଭ ହତ୍ୟା ହେଲାପରେ, ବାସବ ତାଙ୍କ ସହିତ ଦାଶାର୍ହ ପ୍ରମୁଖଙ୍କୁ ମଣି କୁଣ୍ଡଳ ନେଇ ଆସି ବସିଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ କହିଲେ।
ହେମସୂତ୍ରା ମହାକକ୍ଷ୍ଯାସ୍ତୋମରୈର୍ଵୀର୍ଯଶାଲିନଃ। ଵିମଲାନି ପତାକାନି ଵାସାଂସି ଵିଵିଧାନି ଚ
ସୁନା ତାର, ବଡ କମରବନ୍ଧ, ଶୂରତାର ଅସ୍ତ୍ର, ଶୁଦ୍ଧ ପତାକା ଓ ବିଭିନ୍ନ ପୋଷାକ ନେଇ।
ଭୀମରୂପାଶ୍ଚ ମାତଙ୍ଗାଃ ପ୍ରଵାଲଵିକୃତାଃ କୁଥାଃ। ତେ ଚ ଵିଂଶତିସାହସ୍ରା ଦ୍ଵାସ୍ତାଵତ୍ଯଃ କରେଣଵଃ
ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଆକାରର, ଲାଲ ଓ ବିକୃତ ଦେହ ଥିବା, ଦୁଇ ଦାନ୍ତ ଥିବା ବିଶାଳ ହାତୀ ଥିଲେ । ଏମିତି ପ୍ରକାର ହାତୀ ଦୁଇ ହଜାର ହେଉଥିଲେ ।
ଅଷ୍ଟୌ ଶତସହସ୍ରାଣି ଦେଶଜାଶ୍ଚୋତ୍ତମା ହଯାଃ। ଗୋଭିଶ୍ଚାଵିକୃତୈର୍ଯାଵତ୍କାମାତ୍ତଵ ଜନାର୍ଦନ
ଏଠାରେ ଅଠ ଲକ୍ଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଶୀ ଘୋଡ଼ା ଥିଲେ ଏବଂ ଯେତେ ଚାହିଁବେ ସେତେ ଦୋଷରହିତ ଗାଈ ମଧ୍ୟ ଥିଲା ।
ଏତତ୍ତେ ପ୍ରାପଯିଷ୍ଯାଣି ଵୃଷ୍ଣ୍ଯାଵାସମରିନ୍ଦମ। ଵସୁ ଯତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଧର୍ମେଣାଵର୍ଜିତଂ ତ୍ଵଯା
ହେ ବିପକ୍ଷ ଦମନ କରୁଥିବା ବୃଷ୍ଣି ନାୟକ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଧନ ତିନି ଲୋକରେ ଧର୍ମରେ ଅର୍ଜନ କରିଛ, ସେସବୁ ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ପଠାଇବି ।
ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵରତ୍ନାନି ଦୈତେଯାସୁରଜାନି ଚ। ଯାନି ସନ୍ତି ହିରଣ୍ଯାନି ନରକସ୍ଯ ନିଵେଶନେ
ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦାନବ-ଅସୁରମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ଧନ ଓ ସମସ୍ତ ସୁନା ନରକର ରାଜମହଳରେ ଅଛି—
ଏତତ୍ତୁ ଗରୁଡେ ସର୍ଵଂ କ୍ଷିପ୍ରମାରୋପ୍ଯ ଵାସଵଃ। ଦାର୍ଶାର୍ହପତିନା ସାର୍ଧମୁପାଯାନ୍ମଣିପର୍ଵତମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଧନ ବାସବ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ଶୀଘ୍ର ଚଢ଼ାଇ, ଦାଶାର୍ହ ପତିଙ୍କ ସହିତ ମଣି ପର୍ବତକୁ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ଚିତ୍ରଗ୍ରଥିତମେଘାଭଃ ପ୍ରବଭୌ ମଣିପର୍ଵତଃ। ହେମଚିତ୍ରଵିତାନୈଶ୍ଚ ପ୍ରାସାଦୈରୁପଶୋଭିତଃ
ମଣି ପର୍ବତ ରଙ୍ଗିନ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସୁନାର ଛତା ଓ ରୂପବନ୍ତି ପ୍ରାସାଦ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା ।
ହର୍ମ୍ଯାଣି ଚ ଵିଶାଲାନି ମଣିସୋପାନଵନ୍ତି ଚ। ତତ୍ରସ୍ଥା ଵରଵର୍ଣିନ୍ଯୋ ଦଦୃଶୁର୍ମଧୁସୂଦନମ୍
ସେଠାରେ ମଣି ଦ୍ୱାରା ସଜିଥିବା ବିଶାଳ ମହଳ ଥିଲା । ସେଠାରେ ରହୁଥିବା ରୂପବତୀ ମହିଳାମାନେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ।
ଗନ୍ଧର୍ଵସୁରମୁଖ୍ଯାନାଂ ପ୍ରିଯା ଦୁହିତରସ୍ତଦା। ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପସମେ ଦେଶେ ତିଷ୍ଠନ୍ତମପରାଜିତମ୍
ସେ ସମୟରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ କନ୍ୟାମାନେ, ସ୍ୱର୍ଗ ସମାନ ସ୍ଥାନରେ, ଅଜୟ ଠାକୁରୁଣିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ।
ପରିଵଵ୍ରୁର୍ମହାବାହୁମେକଵେଣୀଧରାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ। ପର୍ଵାଃ କାଷାଯଵାସିନ୍ଯଃ ସର୍ଵାଶ୍ଚ ନିଯତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ
ଏକ ଚୁଟି ବାନ୍ଧିଥିବା, କାଷାୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ମହିଳାମାନେ ମହାବାହୁଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ ।
ଵ୍ରତସନ୍ତାପଜଃ ଶୋକେ ନାତ୍ର କଶ୍ଚିଦପୀଡଯତ୍। ଅରଜାଂସି ଚ ଵାସାଂସି ବିଭ୍ରତ୍ଯଃ କୌଶିକାନ୍ଯପି
ସେଠାରେ କେହି ମଧ୍ୟ ବ୍ରତ କଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉନଥିଲେ । ସେମାନେ ସଫା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, କିଛି ମହିଳା କୌଶ ରେ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ ।