ଯଥୈଵ ଭଗଵାଞ୍ଜାତଃ କ୍ଷିତାଵିହ ଜନାର୍ଦନଃ। ମାଧଵେଷୁ ମହାବୁଦ୍ଧିସ୍ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ପିତାମହ
ଯେପରି ଭଗବାନ୍ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ମାଧବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହି କଥା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ, ହେ ପିତାମହ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ଭୀଷ୍ମଃ କେଶଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ମାଧଵେଷୁ ତଥା ଜନ୍ମ କଥଯାମାସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ ପଡ଼ିବା ପରେ, ବଳଶାଳୀ ଭୀଷ୍ମ, ମହାତ୍ମା କେଶବଙ୍କର ମାଧବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ହନ୍ତ ତେ କଥଯିଷ୍ଯାମି ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଯଥାତଥମ୍। ଯତୋ ନାରାଯଣସ୍ଯେହ ଜନ୍ମ ଵୃଷ୍ଣିଷୁ କୌରଵ
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କଥା କହିବି— କିପରି ନାରାୟଣ ବୃଷ୍ଣି କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାହା ମୁଁ ବିସ୍ତାରରେ କହିବି, ହେ କୌରବ।
ପୁରା ଲୋକେ ମହାରାଜ ଵର୍ତମାନେ କୃତେ ଯୁଗେ। ଆସୀତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଖ୍ଯାତଃ ସଙ୍ଗ୍ରାମସ୍ତାରକାମଯଃ
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ହେ ମହାରାଜ, ଯେତେବେଳେ କୃତଯୁଗ ଚାଲିଥିଲା, ସେତେବେଳେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଇଥିଲା, ଯାହାକୁ ତାରକାମୟ ଯୁଦ୍ଧ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵିରୋଚନୋ ମଯସ୍ତାରୋ ଵରାହଃ ଶ୍ଵେତ ଏଵ ଚ। ଵିପ୍ରଚିତ୍ତିଃ ପ୍ରଲମ୍ବଶ୍ଚ ଵୃତ୍ରଜମ୍ଭବଲାଦଯଃ
ବିରୋଚନ, ମୟ, ତାରକ, ବରାହ, ଶ୍ୱେତ, ବିପ୍ରଚିତ୍ତି, ପ୍ରଲମ୍ବ, ବୃତ୍ର, ଜମ୍ଭ ଓ ବଳ—
ନମୁଚିଃ କାଲନେମିଶ୍ଚ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ। ଲମ୍ବଃ କିଶୋରଃ ସ୍ଵର୍ଭାନୁରରିଷ୍ଟୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ
ନମୁଚି, କାଳନେମି, ପ୍ରହ୍ଲାଦ (ଯିଏ ବିଶ୍ରୁତ), ଲମ୍ବ, କିଶୋର, ସ୍ୱର୍ଭାନୁ, ଅରିଷ୍ଟ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଏକ ମହାପ୍ରଭୁ—
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵୋ ଦୈତ୍ଯସଙ୍ଘାଃ ସହସ୍ରଶଃ। ନାନାଶସ୍ତ୍ରଧରା ରାଜନ୍ନାନାଭୂଷଣଵାହନାଃ
ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଅନେକ ଦୈତ୍ୟ ଦଳ ହଜାରେ ହଜାର, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ନାନା ପ୍ରକାର ଭୂଷଣ ଓ ଯାନରେ ସଜିଥିଲେ—
ଦେଵତାନାମଭିମୁଖାସ୍ତସ୍ଥୁର୍ଦୈତେଯଦାନଵାଃ। ଦେଵାସ୍ତୁ ଯୁଧ୍ଯମାନାସ୍ତେ ଦାନଵାନଭ୍ଯଯୂ ରଣେ
ଏହି ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ, ଦେବମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଦାନବମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଆଦିତ୍ଯା ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରାଃ ସାଧ୍ଯା ଵିଶ୍ଵେ ମରୁଦ୍ଗଣାଃ। ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଯମଶ୍ଚ ଵରୁଣଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚୈଵ ଧନେଶ୍ଵରଃ
ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ସାଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱେଦେବ, ମରୁତ ଦଳ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ବରୁଣ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଧନର ଦେବତା—
ଅଶ୍ଵିନୌ ଚ ମହାଵୀର୍ଯୌ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଦେଵତାଗଣାଃ। ଚକ୍ରୁର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ମହାଘୋରଂ ଦାନଵୈଶ୍ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍
ଏହି ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବମାନେ, ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ କ୍ରମରେ ଦାନବମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଯୁଧ୍ଯମାନାଃ ସମେଯୁଶ୍ଚ ଦେଵା ଦୈତେଯଦାନଵୈଃ। ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧମଭଵଦ୍ଘୋରଂ ଦେଵଦାନଵସଙ୍କୁଲମ୍
ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଦେବତା ଓ ଦୈତ୍ୟ-ଦାନବମାନେ ଏକଠି ହେଲେ; ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଅତି ଭୟଙ୍କର ହେଲା, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଭରିଥିଲେ।
ତାଭ୍ଯାଂ ବଲାଭ୍ଯାଂ ସଞ୍ଜଜ୍ଞେ ତୁମୁଲୋ ଵିଗ୍ରହସ୍ତଦା। ତୀକ୍ଷ୍ଣଶସ୍ତ୍ରୈଃ କିରନ୍ତୋଽଥ ଅଭ୍ଯଯୁର୍ଦେଵଦାନଵାଃ
ଏହି ଦୁଇ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି, ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀଙ୍କ ଉପରେ ଆଗେଇଲେ।
ଘ୍ରନ୍ତି ଦେଵାନ୍ସଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍ସଯକ୍ଷୋରଗଚାରଣାନ୍। ତେ ଵଧ୍ଯମାନା ଦୈତେଯୈର୍ଦେଵସଙ୍ଘାସ୍ତଦା ରଣେ
ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ ଓ ଚାରଣମାନଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କରିଲେ; ସେଠାରେ ଦେବତା ଦଳ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହେଉଥିଲେ।
ତ୍ରାତାରଂ ମନସା ଜଗ୍ମୁର୍ଦେଵଂ ନାରାଯମଂ ପ୍ରଭୁମ୍। ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ତତ୍ର ଜଗାମ ହରିରୀଶ୍ଵରଃ
ସେତେବେଳେ ଦେବମାନେ ମନରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷାକାରୀ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କଲେ; ଏହି ସମୟରେ ହରି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାକୁର, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ଦୀପଯଞ୍ଜ୍ଯୋତିଷା ଭୂମିଂ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧରଃ। ତମାଗତଂ ସୁପର୍ଣସ୍ଥଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଲୋକନମସ୍କୃତମ୍
ତାଙ୍କର ତେଜରେ ପୃଥିବୀ ଆଲୋକିତ ହେଲା, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରଣମ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ଗରୁଡ଼ାରେ ବସି ଦେଖାଦେଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁଦା ଯୁତାଃ ସର୍ଵେ ଭଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରମେ ସୁରାଃ। ଚକ୍ରୁର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ପୁନଃ ସର୍ଵେ ଦେଵା ଦୈତେଯଦାନଵୈଃ
ତାଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ଭୟ ଛାଡ଼ି, ପୁଣିଥରେ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧମଭଵଦ୍ଘୋରମଚିନ୍ତ୍ଯଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍। ଜଘ୍ରୁର୍ଦୈତ୍ଯାନ୍ତ୍ରଣେ ଘୋରାଃ ସର୍ଵେ ଶକ୍ରପୁରୋଗମାଃ
ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଅତି ଭୟଙ୍କର, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଓ ରୋମାଞ୍ଚକାରୀ ହେଲା; ଶକ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଦେବତା ଦୈତ୍ୟମାନେ ଉପରେ ପ୍ରହାର କଲେ।
ତେ ବାଧ୍ଯମାନା ବିବୁଧୈର୍ଦୁଦ୍ରୁଵୁଦୈତ୍ଯଦାନଵାଃ
ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ହୋଇ, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ପଳାଇଗଲେ।
ଵିଦ୍ରୁତାନ୍ଦାନଵାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦା ଭାରତ ସଂଯୁଗେ। କାଲନେମିରିତି ଖ୍ଯାତୋ ଦାନଵଃ ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତା
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦାନବମାନେ ପଳାଇଯିବାକୁ ଦେଖି, ହେ ଭାରତ, ସେତେବେଳେ 'କାଳନେମି' ନାମକ ଦାନବ ଦେଖାଦେଲେ।
ଶତ୍ରୁପ୍ରହରଣେ ଘୋରଃ ଶତବାହୁଃ ଶତାନନଃ। ଶତଶୀର୍ଷଃ ସ୍ଥିତଃ ଶ୍ରୀମାଞ୍ଛତଶୃଙ୍ଗଂ ଇଵାଚଲଃ
ଶତ ହାତ, ଶତ ମୁହଁ, ଶତ ମଣ୍ଡ ଓ ଶତ ଶୃଙ୍ଗ ଥିବା ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦାନବ, ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କରିବାରେ ଅତି ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ, ପାହାଡ଼ରେ ଯେମିତି ଶତ ଶୃଙ୍ଗ ରହିଥାଏ, ସେଭଳି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଭାସ୍କରାକାରମୁକୁଟଃ ଶିଞ୍ଜିତାଭରଣାଙ୍ଗଦଃ। ଧୂମ୍ରକେତୁର୍ହରିଶ୍ମଶ୍ରୁର୍ନିର୍ଦଷ୍ଟୋଷ୍ଠପୁଟାନନଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଗହଣା ଓ ବାହୁଡ଼ି ଝଙ୍କାରି ଉଠୁଥିଲା। ତାଙ୍କର ଚୂଡ଼ା ଧୂମ୍ର ଥିଲା, ଦାଢ଼ି ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର, ରାଗରେ ଓଠ ଦଂଶିଥିବା ମୁହଁ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାନ୍ତରଵିସ୍ତାରଂ ଧାରଯନ୍ଵିପୁଲଂ ଵପୁଃ। ତର୍ଜଯନ୍ଵୈ ରଣେ ଦେଵାଞ୍ଛାଦଯନ୍ଵୈ ଦିଶୋ ଦଶ
ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଏକ ବଡ଼ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେକୁ ଭୟ ଦେଉଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦଶ ଦିଗକୁ ଆଛାଦିତ କରିଥିଲେ।
ଅଭ୍ଯଧାଵତ୍ସୁସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵ୍ଯାଦିତାସ୍ଯ ଇଵାନ୍ତକଃ। ତତ୍ର ଶସ୍ତ୍ରପ୍ରତାନୈଶ୍ଚ ଦେଵାନ୍ଧର୍ଷିତଵାନ୍ତ୍ରଣେ
ତେବେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ବଡ଼ ମୁହଁ ଖୋଲି ଆଗକୁ ଧାଉଥିଲେ; ସେଠାରେ ଶସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷା କରି ଦେବତାମାନେକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଅଭ୍ଯାଯଯୁଃ ସୁରାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପୁନସ୍ତେ ଦୈତ୍ଯଦାନଵାଃ। ଆପୀଡଯନ୍ତ୍ରଣେ କ୍ରୁଦ୍ଧାସ୍ତତୋ ଦେଵାନ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ଏହା ପରେ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚାପ ଦେଲେ।
ତେ ଵଧ୍ଯମାନା ଵିବୁଧାଃ ସମରେ କାଲନେମିନା। ଦୈତ୍ଯୈଶ୍ଚୈଵ ମହାରାଜ ଦୁଦ୍ରୁଵୁସ୍ତେ ଦିଶୋ ଦଶ
କାଳନେମି ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାରୁ, ହେ ରାଜା, ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦଶ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ।
ଵିବୁଧାନ୍ଵିଦ୍ରୁତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାଲନେମିର୍ମହା।ଞସୁରଃ। ଇନ୍ଦ୍ରଂ ଯମଂ ଚ ଵରୁଣଂ ଵାଯୁଂ ଚ ଧନଦଂ ରଵିମ୍
ଦେବତାମାନେ ପଳାଇଯିବାକୁ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ କାଳନେମି ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ବରୁଣ, ବାୟୁ, କୁବେର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଧାଉଥିଲେ।
ଏତାଂଶ୍ଚାନ୍ଯାନ୍ବଲାଞ୍ଜିତ୍ଵା ତେଷାଂ କାର୍ଯାଣ୍ଯଵାପ ସଃ। ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସହସା ଜିତ୍ଵା କାଲନେମିର୍ମହାସୁରଃ
ଏହିମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଦଳମାନେକୁ ଜିତି, ସେ ନିଜ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ; ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଜିତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ କାଳନେମି—
ଦଦର୍ଶ ଗଗନେ ଵିଷ୍ଣୁଂ ସୁପର୍ଣସ୍ଥଂ ମହାଦ୍ଯୁତିମ୍। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରୋଧତାମ୍ରାକ୍ଷସ୍ତର୍ଜଯନ୍ନଭ୍ଯଯାତ୍ତଦା
—ଆକାଶରେ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ବସିଥିବା, ତେଜମୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ୍ ଆଖି କରି, ସେ ଧମକ ଦେଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ସ ବାହୁଶତମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରଗ୍ରହଣଂ ରଣେ। ରୋଷାଦ୍ଭାରତ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରୋ ଵିଷ୍ଣୋରୁରସି ପାତଯତ୍
ସେ ଶତ ବାହୁ ଉଠାଇ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଛାତିରେ ଏହା ଛାଡ଼ିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ଦୈତ୍ଯାଶ୍ଚ ଦାନଵାଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵେ ମଯପୁରୋଗମାଃ। ସ୍ଵାନ୍ଯାଯୁଧାନି ସଙ୍ଗୃହ୍ଯ ସର୍ଵେ ଵିଷ୍ଣୁମୁପାଦ୍ରଵନ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ, ମୟାଙ୍କୁ ଅଗ୍ରଣୀ କରି, ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ଏକାଠି ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।