ତତଃ ସ୍ଵାର୍ଥପରାନ୍ମୂଢାନ୍ପୃଥଗ୍ଭୂତାନ୍ସ୍ଵକୈର୍ଧନୈଃ। ଵିଦିତ୍ଵା ଭେଦଯନ୍ତ୍ଯେତାନମିତ୍ରା ମିତ୍ରରୂପିଣଃ
ଏପରେ, ଏମିତି ଅଲଗା ହୋଇ ନିଜ ଲାଭ ନେଇ ମୁହଁ ଲଗାଇ ରହୁଥିବା ମୂଢ଼ମତିମାନେ ନିଜ ଧନକୁ ନେଇ ଲାଗିଥାନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ବନ୍ଧୁ ଭାବରେ ଆସି ବିଭେଦ ଲାଗାନ୍ତି।
ଵିଦିତ୍ଵା ଚାପରେ ଭିନ୍ନାନନ୍ତରେଷୁ ପତନ୍ତ୍ଯଥ। ଭିନ୍ନାନାମତୁଲୋ ନାଶଃ କ୍ଷିପ୍ରମେଵ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଏହିପରି ଭାଗ ହୋଇଥିବାକୁ ଜାଣି, ଅନ୍ୟମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱେଷ ଲାଗାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଭିନ୍ନ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଶୀଘ୍ର ନାଶ ହୁଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ଵିଭାଗଂ ଭ୍ରାତୄଣାଂ ନ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ସାଧଵଃ। `ଏଵମୁକ୍ତଃ ସୁପ୍ରତୀକୋ ଭାଗଂ କୀର୍ତଯତେଽନିଶମ୍
ଏହିକାରଣରୁ, ଭାଇମାନଙ୍କ ଭାଗ ବଣ୍ଟନକୁ ଭଲ ଲୋକମାନେ କେବେ ଶ୍ରେୟସ୍କର କହନ୍ତିନାହିଁ। ଏପରି କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସୁପ୍ରତୀକ ଦିନରାତି ବଣ୍ଟନ ନେଇ ଜୋର ଦେଉଥିଲେ।
ଏଵଂ ନିର୍ବଧ୍ଯମାନସ୍ତୁ ଶଶାପୈନଂ ଵିଭାଵସୁଃ।' ଗୁରୁଶାସ୍ତ୍ରେଽନିବଦ୍ଧାନାମନ୍ଯୋନ୍ଯେନାଭିଶଙ୍କିନାମ୍
ଏପରି ଅନେକଥର ଚାପ ଦେଉଥିବାରୁ, ବିଭାବସୁ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ— 'ଯେଉଁମାନେ ବଡ଼ମାନ୍ୟଙ୍କ ଉପଦେଶ ମାନନ୍ତିନାହିଁ, ଏବଂ ପରସ୍ପରକୁ ସନ୍ଦେହ କରନ୍ତି—'
ନିଯନ୍ତୁ ନ ହି ଶକ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ଭେଦତୋ ଧନମିଚ୍ଛସି। ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାତ୍ସୁପ୍ରତୀକ ହସ୍ତିତ୍ଵଂ ସମଵାପ୍ସ୍ଯସି
'ତୁମେ ବଣ୍ଟନ ଦ୍ୱାରା ଧନ ଚାହୁଁଛ, ତୁମକୁ ରୋକିବା ଯାଉନାହିଁ। ଏହିକାରଣରୁ, ସୁପ୍ରତୀକ, ତୁମେ ହାତୀର ଶରୀର ପାଇବ।'
ଶପ୍ତସ୍ତ୍ଵେଵଂ ସୁପ୍ରତୀକୋ ଵିଭାଵସୁମଥାବ୍ରଵୀତ୍। ତ୍ଵମପ୍ଯନ୍ତର୍ଜଲଚରଃ କଚ୍ଛପଃ ସଂଭଵିଷ୍ଯସି
ଏପରି ଶାପ ପାଇ, ସୁପ୍ରତୀକ ବିଭାବସୁଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଜଳରେ ବସୁଥିବା କଚ୍ଛପ ହେବ।'
ଏଵମନ୍ଯୋନ୍ଯଶାପାତ୍ତୌ ସୁପ୍ରତୀକଵିଭାଵସୂ। ଗଜକଚ୍ଛପତାଂ ପ୍ରାପ୍ତାଵର୍ଥାର୍ଥଂ ମୂଢଚେତସୌ
ଏହିପରି ପରସ୍ପରକୁ ଶାପ ଦେଇ, ସୁପ୍ରତୀକ ଓ ବିଭାବସୁ, ଧନ ଲୋଭରେ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ଏକ ହାତୀ ଓ ଏକ କଚ୍ଛପ ରୂପ ନେଲେ।
ରୋଷଦୋଷାନୁଷଙ୍ଗେଣ ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଗତାଵପି। ପରସ୍ପରଦ୍ଵେଷରତୌ ପ୍ରମାଣବଲଦର୍ପିତୌ
କ୍ରୋଧ ଓ ଦୋଷର ଫଳରେ, ପଶୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଦ୍ୱେଷରେ ଲାଗି ରହିଲେ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ବଳର ଗର୍ବ ରଖିଲେ।
ସରସ୍ଯସ୍ମିନ୍ମହାକାଯୌ ପୂର୍ଵଵୈରାନୁସାରିଣୌ। ତଯୋରନ୍ଯତରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ସମୁପୈତି ମହାଗଜଃ
ଏହି ହ୍ରଦରେ, ଦୁଇ ଜଣ ଦେଖିବାକୁ ବଡ଼, ପୂର୍ବ ଶତ୍ରୁତା ଅନୁସରି, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଶ୍ରୀମାନ୍ ମହାହାତୀ ଆସୁଛି।
ଯସ୍ଯ ବୃଂହିତଶବ୍ଦେନ କୂର୍ମୋଽପ୍ଯନ୍ତର୍ଜଲେଶଯଃ। ଉତ୍ଥିତୋଽସୌ ମହାକାଯଃ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଵିକ୍ଷୋଭଯନ୍ସରଃ
ତାଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦରେ, ଜଳ ତଳେ ପଡ଼ିଥିବା କଚ୍ଛପ ଉଠି ଆସେ; ସେ ବଡ଼ ଦେହୀ, ସମଗ୍ର ହ୍ରଦକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽଽଵେଷ୍ଟିତକରଃ ପତତ୍ଯେଷ ଗଜୋ ଜଲମ୍। ଦନ୍ତହସ୍ତାଗ୍ରଲାଙ୍ଗୂଲପାଦଵେଗେନ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତାକୁ ଦେଖି, ହାତୀ ନିଜ ଶୁଣ୍ଡ ଗୁଞ୍ଚି ଜଳକୁ ଲାଫ ମାରେ, ତାଙ୍କର ଦାତ, ଶୁଣ୍ଡ, ପୁଛ ଓ ପାଦ ବଳ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ହଲେ।
ଵିକ୍ଷୋଭଯଂସ୍ତତୋ ନାଗଃ ସରୋ ବହୁଝଷାକୁଲମ୍। କୂର୍ମୋଽପ୍ଯଭ୍ଯୁଦ୍ଯତଶିରା ଯୁଦ୍ଧାଯାଭ୍ଯେତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତାପରେ ହାତୀ ହ୍ରଦକୁ, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁତ ମାଛ ଅଛି, ଉତ୍ତେଜିତ କରେ; କଚ୍ଛପ ମଧ୍ୟ ମୁଣ୍ଡ ଉଠାଇ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସେ, ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଷଡୁଚ୍ଛ୍ରିତୋ ଯୋଜନାନି ଗଜସ୍ତଦ୍ଦ୍ଵିଗୁଣାଯତଃ। କୂର୍ମସ୍ତ୍ରିଯୋଜନୋତ୍ସେଧୋ ଦଶଯୋଜନମଣ୍ଡଲଃ
ହାତୀ ଛଅ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ ଓ ତାହାର ଦୁଇଗୁଣା ଲମ୍ବ; କଚ୍ଛପ ତିନି ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ ଓ ଦଶ ଯୋଜନ ପରିଧି।
ତାଵୁଭୌ ଯୁଦ୍ଧସଂମତ୍ତୌ ପରସ୍ପରଵଧୈଷିଣୌ। ଉପଯୁଜ୍ଯାଶୁ କର୍ମେଦଂ ସାଧଯେ ହିତମାତ୍ମନଃ
ସେ ଦୁଇଜଣ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମତିହରା ଓ ପରସ୍ପର ନାଶକୁ ଚାହିଁ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରି ନିଜ ଭଲ ବୋଲି ଭାବିଥିଲେ।
ମହାଭ୍ରଘନସଂକାଶଂ ତଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵାମୃତମାନଯ। ମହାଗିରିସମପ୍ରଖ୍ଯଂ ଘୋରରୂପଂ ଚ ହସ୍ତିନମ୍
ଏହି ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିର, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ସମାନ ଏହି ହାତୀଟିକୁ ନେଇଆ, ଏବଂ ଅମୃତ ସହିତ ଏହାକୁ ଖାଅ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଗରୁଡଂ ସୋଽଥ ମାଙ୍ଗଲ୍ଯମକରୋତ୍ତଦା। ଯୁଧ୍ଯତଃ ସହ ଦେଵୈସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧେ ଭଵତୁ ମଙ୍ଗଲମ୍
ଏଭଳି କହି, ସେ ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କଲେ, 'ଦେବତାମାନେ ସହିତ ତୁମର ଯୁଦ୍ଧରେ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।'
ପୂର୍ଣକୁମ୍ଭୋ ଦ୍ଵିଜା ଗାଵୋ ଯଚ୍ଚାନ୍ଯତ୍କିଂଚିଦୁତ୍ତମମ୍। ଶୁଭଂ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନଂ ଚାପି ଭଵିଷ୍ଯତି ତଵାଣ୍ଡଜା
ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁମ୍ଭ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗାଈ ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଭଲ ଓ ଶୁଭ ଅଛି, ସେସବୁ ଏବଂ ତୁମ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଶୁଭକାମନା, ଏହା ସବୁ ତୁମ ପାଖରେ ରହିବ, ଅଣ୍ଡଜ ଗରୁଡ଼।
ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ଯ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ଦେଵୈଃ ସାର୍ଧଂ ମହାବଲ। ଋଚୋ ଯଜୂଂଷି ସାମାନି ପଵିତ୍ରାଣି ହଵୀଂଷି ଚ
ତୁମେ ଦେବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ, ଋଗ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ ମନ୍ତ୍ର, ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ହୋମର ଉପଚାର ସବୁ,
ରହସ୍ଯାନି ଚ ସର୍ଵାଣି ସର୍ଵେ ଵେଦାଶ୍ଚ ତେ ବଲମ୍। `ଵର୍ଧଯିଷ୍ଯନ୍ତି ସମରେ ଭଵିଷ୍ଯତି ଖଗୋତ୍ତମ।' ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଗରୁଡଃ ପିତ୍ରା ଗତସ୍ତଂ ହ୍ଵଦମନ୍ତିକାତ୍
ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ସମସ୍ତ ବେଦ ତୁମର ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଇବ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍ଷୀ।' ଏଭଳି ପିତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଗରୁଡ଼ ସେଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ।
ଅପଶ୍ଯନ୍ନିର୍ମଲଜଲଂ ନାନାପକ୍ଷିସମାକୁଲମ୍। ସ ତତ୍ସ୍ମୃତ୍ଵା ପିତୁର୍ଵାକ୍ଯଂ ଭୀମଵେଗୋଽନ୍ତରିକ୍ଷଗଃ
ସେ ନିର୍ମଳ ଜଳ ଭିତରେ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ଭରିଥିବା ଦେଖିଲେ; ପିତାଙ୍କର କଥା ମନେ ପକାଇ, ଆକାଶରେ ବେହଦ ତେଜରେ ଚାଲିଗଲେ।
ନଖେନ ଗଜମେକେନ କୂର୍ମମେକେନ ଚାକ୍ଷିପତ୍। ସଧୁତ୍ପପାତ ଚାକାଶଂ ତତ ଉଚ୍ଚୈର୍ଵିହଙ୍ଗମଃ
ଗରୁଡ଼ ଏକ ନଖରେ ହାତୀକୁ, ଅନ୍ୟ ଏକରେ କଚ୍ଛପକୁ ଧରିଲେ, ଏବଂ ତାପରେ ଶୀଘ୍ର ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ।
ସୋଽଲମ୍ବଂ ତୀର୍ଥଣାସାଦ୍ଯ ଦେଵଵୃକ୍ଷାନୁପାଗମତ୍। ତେ ଭୀତାଃ ସମକମ୍ପନ୍ତ ତସ୍ଯ ପକ୍ଷାନିଲାହତାଃ
ସେ ଏକ ଆଶ୍ରୟ ସ୍ଥଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦେବତାମାନେର ଗଛମାନେ ପାଖକୁ ଗଲେ; ତାଙ୍କର ପକ୍ଷର ବାତାସରେ ସେମାନେ ଭୟରେ କମ୍ପିଗଲେ।
ନ ନୋ ଭଞ୍ଜ୍ଯାଦିତି ତଦା ଦିଵ୍ଯାଃ କନକଶାଖିନଃ। ପ୍ରଚଲାଙ୍ଗାନ୍ସ ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମନୋରଥଫଲଦ୍ରୁମାନ୍
ସେଇ ସୁନା ଡାଳ ଓ ଚଳିତ ଶାଖା ଥିବା ମନୋକାମନା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଗଛମାନେ ଭାବିଲେ, 'ଆମେ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ନାହିଁ।'
ଅନ୍ଯାନତୁଲରୂପାଙ୍ଗାନୁପଚକ୍ରାମ ଖେଚରଃ। କାଞ୍ଚନୈ ରାଜତୈଶ୍ଚୈଵ ଫଲୈର୍ଵୈଦୂର୍ଯଶାଖିନଃ। ସାଗରାମ୍ବୁପରିକ୍ଷିପ୍ତାନ୍ଭ୍ରାଜମାନାନ୍ମହାଦ୍ରୁମାନ୍
ଏହାପରେ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ପକ୍ଷୀ ଅଦ୍ଭୁତ ଆକୃତିର ଅନ୍ୟ ଗଛମାନେ ପାଖକୁ ଗଲେ, ସୁନା, ଚାନ୍ଦି ଓ ବୈଦୂର୍ୟ ଫଳ ଥିବା, ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ଘେରାଯାଇଥିବା, ଚମକୁଥିବା ବଡ଼ ଗଛମାନେ।
ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ମହାନାସୀତ୍ପାଦପଃ ସୁମନୋହରଃ। ସହସ୍ରଯୋଜନୋତ୍ସେଧୋ ବହୁଶାଖାସମନ୍ଵିତଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼, ଅତି ସୁନ୍ଦର ଗଛ ଥିଲା, ହଜାର ଯୋଜନା ଉଚ୍ଚ, ବହୁ ଶାଖା ଥିଲା।
ଖଗାନାମାଲଯୋ ଦିଵ୍ଯୋ ନାମ୍ନା ରୌହିଣପାଦପଃ। ଯସ୍ଯ ଛାଯାଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସଦ୍ଯୋ ଭଵତି ନିର୍ଵୃତଃ;
ଏହା ପକ୍ଷୀମାନେର ଦେବତା ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ, ନାମ ରୌହିଣ ଗଛ; ଯେଉଁଠି ଛାୟାରେ ବସିଲେ, ସେଉଁଠି ସହଜରେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ।
ତମୁଵାଚ ଖଗଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ତତ୍ର ରୌହିଣପାଦପଃ। ଅତିପ୍ରଵୃଦ୍ଧଃ ସମୁହାନାପତନ୍ତଂ ମନୋଜଵମ୍
ସେଠାରେ ରୌହିଣ ଗଛ, ବଡ଼ ତେଜରେ ଆସୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେର ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ କହିଲେ:
ଯୈଷା ମମ ମହାଶାଖା ଶତଯୋଜନମାଯତା। ଏତାମାସ୍ଥାଯ ଶାଖାଂ ତ୍ଵଂ ଖାଦେମୌ ଗଜକଚ୍ଛପୌ
'ଏହି ମୋର ବଡ଼ ଶାଖା, ଶତ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା, ଏହି ଶାଖା ଉପରେ ବସି, ଏହି ହାତୀ ଓ କଚ୍ଛପକୁ ଖାଅ।'
ତତୋ ଦ୍ରୁମଂ ପତଗସହସ୍ରସେଵିତଂ ମହୀଧରପ୍ରତିମଵପୁଃ ପ୍ରକମ୍ପଯନ୍। ଖଗୋତ୍ତମୋ ଦ୍ରୁତମଭିପତ୍ଯ ଵେଗଵା- ନ୍ବଭଞ୍ଜ ତାମଵିରଲପତ୍ରସଂଚଯାମ୍
ତାପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍ଷୀ, ପାହାଡ଼ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ତେଜସ୍ବୀ, ହଜାର ପକ୍ଷୀ ଯେଉଁ ଗଛକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଥିଲେ, ସେଇ ଗଛକୁ ଉତ୍ସାହରେ ହଲାଇ, ଘନପତ୍ର ଥିବା ଏହି ଶାଖାକୁ ତୁରନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
ସ୍ପଷ୍ଟମାତ୍ରା ତୁ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ସା ଗରୁଡେନ ବଲୀଯସା। ଅଭଜ୍ଯତ ତରୋଃ ଶାଖା ଭଗ୍ନାଂ ଚୈକାମଧାରଯତ୍
ଗରୁଡ଼ଙ୍କର ପାଦର ଜୋରରେ, ଗଛର ଏହି ଶାଖା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଏବଂ ସେ ଏକ ଭାଙ୍ଗିଥିବା ଶାଖାକୁ ଧରିଲେ।