ନ ହ୍ଯମୃଷ୍ଯତ ତାଂ ଵାଚମାର୍ତୈର୍ଭୃଶମୁଦୀରିତାମ୍। ଭୃଗୋ ରାମାଭିଧାଵେତି ଯଦାଽକ୍ରନ୍ଦନ୍ଦ୍ଵିଜାତଯଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୟଭୀତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେଇ କଠୋର କଥାକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ; ସେମାନେ ଚିତ୍କାର କରି କହିଲେ, 'ଭୃଗୁ! ରାମ!'
କାଶ୍ମୀରାନ୍ଦରଦାନ୍କୁନ୍ତୀନ୍କ୍ଷୁଦ୍ରକାନ୍ମାଲଵାଞ୍ଛଵାନ୍। ଚେଦିକାଶିକରୂଶାଂଶ୍ଚ ଋଷିକାନ୍କ୍ରଥକୈଶିକାନ୍
କାଶ୍ମୀରୀ, ଦରଦ, କୁନ୍ତୀ, କ୍ଷୁଦ୍ରକ, ମାଳବ, ଶବ, ଚେଦି, କାଶୀ, କରୂଷ, ଋଷିକ ଓ କ୍ରଥକୈଶିକ—
ଅଙ୍ଗାନ୍ଵଙ୍ଗାନ୍କଲିଙ୍ଗାଂଶ୍ଚ ମାଗଧାନ୍କାଶିକୋସଲାନ୍। ରାତ୍ରାଯଣାନ୍ଵୀତିହୋତ୍ରାନ୍କିରାତାନ୍କାର୍ତିକାଵତାନ୍
ଅଙ୍ଗ, ବଙ୍ଗ, କଳିଙ୍ଗ, ମାଗଧ, କାଶୀ, କୋଶଳ, ରାତ୍ରାୟଣ, ବୀତିହୋତ୍ର, କିରାତ ଓ କାର୍ତ୍ତିକାବତ—
ଏତାନନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ରାଜନ୍ଯାନ୍ଦେଶେଦେଶେ ସହସ୍ରଶଃ। ନିକୃତ୍ଯ ନିଶିତୈର୍ବାଣୈଃ ସମ୍ପ୍ରଦାଯ ଵିଵସ୍ଵତେ
ଏହି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜାମାନେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେଶରେ ହଜାର-ହଜାର, ତାଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବଧ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।
କୀର୍ଣା କ୍ଷତ୍ରିଯକୋଟୀଭିର୍ମେରୁମନ୍ଦରଭୂଷଣା। ତ୍ରିଃ ସପ୍ତକୃତ୍ଵଃ ପୃଥିଵୀ ତେନ ନିଃକ୍ଷତ୍ରିଯା କୃତା
କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଦେଶକୁ ଭରିଦେଲେ, ମେରୁ ଓ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଢାକିଗଲା; ସେ ସତରେ ତିନିଥର ପୃଥିବୀକୁ କ୍ଷତ୍ରିୟଶୂନ୍ୟ କଲେ।
କୃତ୍ଵା ନିଃକ୍ଷତ୍ରିଯାଂ ଚୈଵ ଭାର୍ଗଵଃ ସ ମହାଯଶାଃ। ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପକଵର୍ଣସ୍ଯ ଜୀଵଞ୍ଜୀଵନିଭସ୍ଯ ଚ
ଭୃଗୁବଂଶୀ ସେ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ନର, ପୃଥିବୀକୁ କ୍ଷତ୍ରିୟମୁକ୍ତ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପ ପୋକା ଓ ଜୀବମାନଙ୍କ ରଙ୍ଗର ରକ୍ତରେ ନଦୀ ଓ ଝିଲିକୁ ପୂରିଦେଲେ।
ପୂରଯିତ୍ଵା ଚ ସରିତଃ କ୍ଷତଜସ୍ଯ ସରାଂସି ଚ। ଚକାର ତର୍ପଣଂ ଵୀରଃ ପିତୄଣାଂ ତାସୁ ତେଷୁ ଚ
ନଦୀ ଓ ପୋଖରୀ ରକ୍ତରେ ପୂରିଯିବା ପରେ, ସେ ଶୂରବୀର ତାହିଁରେ ନିଜ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କଲେ।
ସର୍ଵାନଷ୍ଟାଦଶ ଦ୍ଵୀପାନ୍ଵଶମାନୀଯ ଭାର୍ଗଵଃ। ସୋଽଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରାଣି ନରମେଧଶତାନି ଚ
ଭୃଗୁପୁତ୍ର ସମସ୍ତ ଅଠାରୋଟି ଦ୍ୱୀପକୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ଆଣି, ହଜାର-ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଶତ-ଶତ ନରମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ।
ଇଷ୍ଟ୍ଵା ସାଗରପର୍ଯନ୍ତାଂ କାଶ୍ଯପାଯ ମହୀଂ ଦଦୌ। ତସ୍ଯାଗ୍ରେଣାନୁପର୍ଯେତି ଭୂମିଂ କୃତ୍ଵା ଵିପାଂସୁଲାମ୍
ସମୁଦ୍ରପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ଯଜ୍ଞ କରି, ସେ ମାଟିକୁ ଧୂଳିହୀନ କରି, କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।
ତତଃ କାଲକୃତାଂ ସତ୍ଯାଂ ଭାର୍ଗଵାଯ ମହାତ୍ମନେ। ଗାଧାମପ୍ଯତ୍ର ଗାଯନ୍ତି ଯେ ପୁରାଣଵିଦୋ ଜନାଃ
ତାପରେ, ସତ୍ୟ କଥା ଅନୁସାରେ, ମହାତ୍ମା ଭୃଗୁବଂଶୀଙ୍କ ବିଷୟରେ କାଳକୃତ ଗାଥା, ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଗାଧିଙ୍କ ସହିତ ଗାନ୍ତି।
ଵେଦିମଷ୍ଟାଦଶୋତ୍ସେଧାଂ ହିରଣ୍ଯସ୍ଯାତିପୌରୁଷୀମ୍। ରାମେଣ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯେନ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ କାଶ୍ଯପଃ
ଜାମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ଠାରୁ, କାଶ୍ୟପ ଅଠାରୋ ହାତ ଉଁଚ ଓ ଅତିମୂଲ୍ୟବାନ ସୁନାର ବେଦି ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଏଵମିଷ୍ଟ୍ଵା ମହାବାହୁଃ କ୍ରତୁଭିର୍ଭୂରିଦକ୍ଷିଣୈଃ। ଅନ୍ଯଦ୍ଵର୍ଷଶତଂ ରାମଃ ସୌଭେ ସାଲ୍ଵମଯୋଧଯତ୍
ଏଭଳି ଅନେକ ଦାନସହିତ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଆଉ ଏକ ଶତବର୍ଷ ସଉଭରେ ସାଲ୍ବ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ତତଃ ସ ଭୃଗୁଶାର୍ଦୂଲସ୍ତଂ ସୌଭଂ ଯୋଧଯନ୍ପ୍ରଭୁଃ। ସୁବନ୍ଧୁରଂ ରଥଂ ରାଜନ୍ନାସ୍ଥାଯ ଭରତର୍ଷଭ
ତାପରେ, ଭୃଗୁବଂଶର ସିଂହ, ସେ ପ୍ରଭୁ, ଭଲ ଯୁଗ୍ମିତ ରଥ ଚଢ଼ିନଥିବା ସ୍ଥିତିରେ, ରାଜା, ସଉଭ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ନଗ୍ନିକାନାଂ କୁମାରୀଣାଂ ଗାଯନ୍ତୀନାମୁପାଶୃଣୋତ୍। ରାମରାମ ମହାବାହୋ ଭୃଗୂଣାଂ କୀର୍ତିଵର୍ଧନ
ନଗ୍ନିକା ଜନଜାତିର କୁମାରୀମାନେ ଗୀତ ଗାଉଥିବା ସମୟରେ, ସେ ଶୁଣିଲେ—'ରାମ, ରାମ, ମହାବାହୁ, ଭୃଗୁବଂଶର ମହିମା ବଢ଼ାଇବା'।
ତ୍ଯଜ ଶସ୍ତ୍ରାଣି ସର୍ଵାଣି ନ ତ୍ଵଂ ସୌଭଂ ଵଧିଷ୍ଯସି। ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାପାଣିର୍ଦେଵାନାମଭଯଙ୍ଗରଃ
'ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼; ତୁମେ ସଉଭକୁ ବଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା ସେ—'
ଯୁଧି ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନସାମ୍ବାଭ୍ଯାଂ କୃଷ୍ଣଃ ସୌଭଂ ଵଧିଷ୍ଯତି। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରସ୍ତତ ଏଵ ଵନଂ ଯଯୌ
'ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ସାମ୍ବ ସହିତ କୃଷ୍ଣା ଯୁଦ୍ଧରେ ସଉଭକୁ ବଧ କରିବେ।' ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ପୁରୁଷସିଂହ ସେଠାରୁ ସିଧାସଳଖ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚଲିଗଲେ।
ନ୍ଯସ୍ଯ ସର୍ଵାଣି ଶସ୍ତ୍ରାଣି କାଲକାଙ୍କ୍ଷୀ ମହାଯଶାଃ। ରଥଂ ସର୍ଵାଯୁଧଂ ଚୈଵ ଶରାନ୍ପରଶୁମେଵ ଚ
ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରି, ଶେଷ ଆଶା କରୁଥିବା ସେ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ନର, ନିଜ ରଥ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର, ବାଣ ଓ ପରଶୁ ରଖିଦେଲେ।
ଧନୂଂଷ୍ଯପ୍ସୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ରାମସ୍ତେପେ ପରଂ ତପଃ। ହ୍ରିଯଂ ପ୍ରଜ୍ଞାଂ ଶ୍ରିଯଂ କୀର୍ତିଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ଚାମିତ୍ରକର୍ଶନଃ
ନିଜ ଧନୁଷ ଜଳରେ ରଖି, ରାମ ଉଚ୍ଚତମ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ; ଲଜ୍ଜା, ଜ୍ଞାନ, ଶ୍ରୀ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ ଜୟ କଲେ, ଶତ୍ରୁଦଳନ।
ପଞ୍ଚାଧିଷ୍ଠାଯ ଧର୍ମାତ୍ମା ତଂ ରଥଂ ଵିସସର୍ଜ ହ। ଆଦିକାଲେ ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ତୁ ଵ୍ଯଭଜତ୍କରମୀଶ୍ଵରଃ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ନରେ, ପାଞ୍ଚଟି ଆଧାର ରଖି, ସେ ରଥକୁ ପଠାଇଲେ। କାର୍ଯ୍ୟର ଆରମ୍ଭରେ, କର୍ମର ନାୟକ ସେଥିରେ ବିଭାଜନ କଲେ।
ନାଘ୍ନତଂ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ସୌଭଂ ନ ହ୍ଯଶକ୍ତୋ ମହାଯଶାଃ। ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ଯସ୍ତ୍ଵଯଂ ଭଗଵାନୁପିଃ
ଏହି ଦୁଇଜଣେ ଭକ୍ତି ସହିତ ସୌଭକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେ ଅଶକ୍ତ ଥିଲେ ନୁହେଁ। ଏହି ଭଗବାନ ଉପି ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ସୋଽସ୍ଯ ଭାଗସ୍ତପସ୍ତେପେ ଭାର୍ଗଵୋ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତଃ
ସେ ଭାର୍ଗବ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତାଙ୍କର ଅଂଶ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ଶୃଣୁ ରାଜଂସ୍ତତୋ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵଂ ମହାତ୍ମନଃ। ଅଷ୍ଟାଵିଂଶେ ଯୁଗେ ଚାପି ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରଃ ସରଃ
ହେ ରାଜା, ଏବେ ତୁମେ ବିଶ୍ନୁଙ୍କର ମହାତ୍ମା ଅବତାର ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଏହା ଅଷ୍ଟାବିଂଶତି ଯୁଗରେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ସରୋବର ନିକଟରେ ଘଟିଥିଲା।
ତିଥୌ ନାଵମିକେ ଜଜ୍ଞେ ତଥା ଦଶରଥାଦପି। କୃତ୍ଵାଽଽତ୍ମାନଂ ମହାବାହୁଶ୍ଚତୁର୍ଧା ଵିଷ୍ଣୁରଵ୍ଯଯଃ
ଅମାବାସ୍ୟା ତିଥିରେ, ସେ ଦଶରଥଙ୍କଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଅବିନାଶୀ ବିଶ୍ନୁ, ବଡ଼ ବାହୁଶାଳୀ, ନିଜକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ କଲେ।
ଲୋକେ ରାମ ଇତି ଖ୍ଯାତସ୍ତେଜସା ଭାସ୍କରୋପମଃ। ପ୍ରସାଦନାର୍ଥଂ ଲୋକସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତତ୍ର ସନାତନଃ
ସେ ଲୋକରେ ରାମ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ତେଜ ରବି ସମାନ। ସେଠାରେ ଚିରଅବିନାଶୀ ବିଶ୍ନୁ ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ।
ଧର୍ମାର୍ଥମେଵ କୌନ୍ତେଯ ଜଜ୍ଞେ ତତ୍ର ମହାଯଶାଃ। ତମପ୍ଯାହୁର୍ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଂ ସର୍ଵଭୂତପତେସ୍ତନୁମ୍
ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଧର୍ମ ପାଇଁ ସେ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଜୀବର ନାଥଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବେ ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି।
ଯଜ୍ଞଵିଘ୍ନକରସ୍ତତ୍ର ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଭାରତ। ସୁବାହୁର୍ନିହତସ୍ତେନ ମାରୀଚସ୍ତାଡିତୋ ଭୃଶମ୍
ହେ ଭାରତ, ସେଠାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ବାଧା ଦେଉଥିବା ସୁବାହୁକୁ ସେ ମାରିଦେଲେ, ମାରୀଚକୁ ଭଳିଭାବେ ଆଘାତ କଲେ।
ତସ୍ମୈ ଦତ୍ତାନି ଚାସ୍ରାଣି ଵିଶ୍ଵମିତ୍ରେଣ ଧୀମତା। ଵଧାର୍ଥଂ ସର୍ଵଶତ୍ରୂଣାଂ ଦୁର୍ଵାରାଣି ସୁରୈରପି
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଜ୍ଞାନୀ ମୁନି, ତାଙ୍କୁ ଏମିତି ଅସ୍ତ୍ର ଦେଲେ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ।
ଵର୍ତମାନେ ମହାଯଜ୍ଞେ ଜନକସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଭଗ୍ନଂ ମାହେଶ୍ଵରଂ ଚାପଂ କ୍ରୀଡତା ଲୀଲଯା ଭୃଶମ୍
ମହାତ୍ମା ଜନକଙ୍କ ମହାୟଜ୍ଞ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ସେ ଖେଳିଖେଳିରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
ତତସ୍ତୁ ସୀତାଂ ଜଗ୍ରାହ ଭାର୍ଯାର୍ଥେ ଜାନକୀଂ ଵିଭୁଃ। ନଗରୀଂ ପୁନରାସାଦ୍ଯ ମୁମୁଦେ ତତ୍ର ସୀତଯା
ତାପରେ, ସେ ପ୍ରଭୁ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେହିପରି, ସହରକୁ ଫେରି, ସୀତା ସହ ଆନନ୍ଦ କଲେ।
କସ୍ଯଚିତ୍ତ୍ଵଥ କାଲସ୍ଯ ପିତ୍ରା ତତ୍ରାଭିଚୋଦିତଃ। କୈକେଯ୍ଯାଃ ପ୍ରିଯମନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ଵନମଭ୍ଯଵପଦ୍ଯତ
କିଛି ସମୟ ପରେ, ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, କୈକେୟୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ, ସେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ।