ଅହଂ ହି ସର୍ପୈଃ ପ୍ରହିତଃ ସୋମମାହର୍ତୁମୁତ୍ତମମ୍। ମହାତୁର୍ଦାସ୍ଯଵିମୋକ୍ଷାର୍ଥମାହରିଷ୍ଯେ ତମଦ୍ଯ ଵୈ
‘ମୁଁ ସର୍ପମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୋମ ଆଣିବାକୁ ପଠାଯାଇଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆମ ମହାନ ମାଆକୁ ଦାସୀ ହେବାରୁ ମୁକ୍ତ କରିପାରିବି। ଆଜି ମୁଁ ସେଠାରୁ ନେଇଆସିବି।’
ମାତ୍ରା ଚାତ୍ର ସମାଦିଷ୍ଟୋ ନିଷାଦାନ୍ଭକ୍ଷଯେତି ହ। ନ ଚ ମେ ତୃପ୍ତିରଭଵଦ୍ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵା ସହସ୍ରଶଃ
‘ଏଠାରେ ମୋ ମାଁ ମତେ ନିଷାଦମାନେଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ କହିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ହଜାରେ ହଜାରେ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ ମୋର ତୃପ୍ତି ହେଲା ନାହିଁ।’
ତସ୍ମାଦ୍ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ତ୍ଵମପରଂ ଭଗଵନ୍ପ୍ରଦିଶସ୍ଵ ମେ। ଯଦ୍ଭୁକ୍ତ୍ଵାଽମୃତମାହର୍ତୁଂ ସମର୍ତଃ ସ୍ଯାମହଂ ପ୍ରଭୋ
‘ତେଣୁ, ଭଗବନ୍, ଆଉ କିଛି ଖାଇବା ଦେଖାଇଦିଅ, ଯାହା ଖାଇଲେ ମୁଁ ଅମୃତ ଆଣିପାରିବି।’
କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାଵିଘାତାର୍ଥଂ ଭକ୍ଷ୍ଯମାଖ୍ଯାତୁ ମେ ଭଵାନ୍
‘ଭୁଖ ଓ ତିଆସ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ କିଛି ଖାଇବା କଥା ମତେ କହ।’
ଯତ୍ର କୂର୍ମାଗ୍ରଜଂ ହସ୍ତୀ ସଦା କର୍ଷତ୍ଯଵାଙ୍ମୁଖଃ। ତଯୋର୍ଜନ୍ମାନ୍ତରେ ଵୈରଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯସୋଷତଃ
‘ଏଠି ଜଣେ ହାତୀ ଅଛନ୍ତି, ସେ ସବୁବେଳେ କୁମ୍ଭୀରଙ୍କ ଭାଇଁକୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଟାଣିଥାନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଶତ୍ରୁତା କଥା ମୁଁ ଏବେ କହିଦେବି।’
ତନ୍ମେ ତତ୍ତ୍ଵଂ ନିବୋଧସ୍ଯ ଯତ୍ପ୍ରମାଣୌ ଚ ତାଵୁଭୌ। `ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ଵତ୍ସ ଭଦ୍ରଂ ତେ କଥାଂ ଵୈରାଗ୍ଯଵର୍ଧିନୀମ୍
‘ତେଣୁ, ଏହାର ସତ୍ୟ ଏବଂ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ମାପ କଥା ଶୁଣ। ପୁଅ, ଏହି କଥା ଶୁଣ, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ବିରାଗ ବଢ଼ିଯିବ—ତୋର ଭଲ ହେଉ।’
ପିତ୍ରୋରର୍ଥଵିଭାଗେ ଵୈ ସମୁତ୍ପନ୍ନାଂ ପୁରାଣ୍ଡଜ।' ଆସୀଦ୍ଵିଭାଵସୁର୍ନାମ ମହର୍ଷିଃ କୋପନୋ ଭୃଶମ୍
ପିତାଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ବଣ୍ଟନ ନେଇ ଦୁଇ ଭାଇଁ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ହେଲା। ସେବେଳେ ବିଭାବସୁ ନାମକ ଏକ ମହାର୍ଷି ଥିଲେ, ଯିଏ ବହୁତ ରେଗୁଥିଲେ।
ଭ୍ରାତା ତସ୍ଯାନୁଜଶ୍ଚାସୀତ୍ସୁପ୍ରତୀକୋ ମହାତପାଃ। ସ ନେଚ୍ଛତି ଧନଂ ଭ୍ରାତ୍ରା ସହୈକସ୍ଥଂ ମହାମୁନିଃ
ତାଙ୍କର ଏକ ଛୋଟ ଭାଇ ଥିଲେ, ନାମ ସୁପ୍ରତୀକ, ଯିଏ ଅତି ତପସ୍ଵୀ ଥିଲେ। ସେ ମହାମୁନି ଭାଇ ସହିତ ସମ୍ପତ୍ତି ଏକଠା ରଖିବାକୁ ଚାହାଁନଥିଲେ।
ଵିଭାଗଂ କୀର୍ତଯତ୍ଯେଵ ସୁପ୍ରତୀକୋ ହି ନିତ୍ଯଶଃ। ଅଥାବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ତଂ ଭ୍ରାତା ସୁପ୍ରତୀକଂ ଵିଭାଵସୁଃ
ସୁପ୍ରତୀକ ସବୁବେଳେ ସମ୍ପତ୍ତି ବଣ୍ଟନ ନେଇ ଜୋର ଦେଉଥିଲେ। ତେବେ ବିଭାବସୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵିଭାଗେ ବହଵୋ ଦୋଷା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ମହାତପଃ।' ଵିଭାଗଂ ବହଵୋ ମୋହାତ୍କର୍ତୁମିଚ୍ଛନ୍ତି ନିତ୍ଯଶଃ। ତତୋ ଵିଭକ୍ତାସ୍ତ୍ଵନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ନାଦ୍ରିଯନ୍ତେଽର୍ଥମୋହିତାଃ
ବଣ୍ଟନରେ ବହୁତ ଦୋଷ ହୁଏ, ହେ ମହାତପସ୍ଵୀ। ଅନେକ ଲୋକ ଭ୍ରମରେ ପଡି ସବୁବେଳେ ବଣ୍ଟନ ଚାହାନ୍ତି। ବଣ୍ଟି ଯାଇଲେ, ଧନର ଲୋଭରେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଦର କରନ୍ତିନାହିଁ।
ତତଃ ସ୍ଵାର୍ଥପରାନ୍ମୂଢାନ୍ପୃଥଗ୍ଭୂତାନ୍ସ୍ଵକୈର୍ଧନୈଃ। ଵିଦିତ୍ଵା ଭେଦଯନ୍ତ୍ଯେତାନମିତ୍ରା ମିତ୍ରରୂପିଣଃ
ଏପରେ, ଏମିତି ଅଲଗା ହୋଇ ନିଜ ଲାଭ ନେଇ ମୁହଁ ଲଗାଇ ରହୁଥିବା ମୂଢ଼ମତିମାନେ ନିଜ ଧନକୁ ନେଇ ଲାଗିଥାନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ବନ୍ଧୁ ଭାବରେ ଆସି ବିଭେଦ ଲାଗାନ୍ତି।
ଵିଦିତ୍ଵା ଚାପରେ ଭିନ୍ନାନନ୍ତରେଷୁ ପତନ୍ତ୍ଯଥ। ଭିନ୍ନାନାମତୁଲୋ ନାଶଃ କ୍ଷିପ୍ରମେଵ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଏହିପରି ଭାଗ ହୋଇଥିବାକୁ ଜାଣି, ଅନ୍ୟମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱେଷ ଲାଗାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଭିନ୍ନ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଶୀଘ୍ର ନାଶ ହୁଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ଵିଭାଗଂ ଭ୍ରାତୄଣାଂ ନ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ସାଧଵଃ। `ଏଵମୁକ୍ତଃ ସୁପ୍ରତୀକୋ ଭାଗଂ କୀର୍ତଯତେଽନିଶମ୍
ଏହିକାରଣରୁ, ଭାଇମାନଙ୍କ ଭାଗ ବଣ୍ଟନକୁ ଭଲ ଲୋକମାନେ କେବେ ଶ୍ରେୟସ୍କର କହନ୍ତିନାହିଁ। ଏପରି କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସୁପ୍ରତୀକ ଦିନରାତି ବଣ୍ଟନ ନେଇ ଜୋର ଦେଉଥିଲେ।
ଏଵଂ ନିର୍ବଧ୍ଯମାନସ୍ତୁ ଶଶାପୈନଂ ଵିଭାଵସୁଃ।' ଗୁରୁଶାସ୍ତ୍ରେଽନିବଦ୍ଧାନାମନ୍ଯୋନ୍ଯେନାଭିଶଙ୍କିନାମ୍
ଏପରି ଅନେକଥର ଚାପ ଦେଉଥିବାରୁ, ବିଭାବସୁ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ— 'ଯେଉଁମାନେ ବଡ଼ମାନ୍ୟଙ୍କ ଉପଦେଶ ମାନନ୍ତିନାହିଁ, ଏବଂ ପରସ୍ପରକୁ ସନ୍ଦେହ କରନ୍ତି—'
ନିଯନ୍ତୁ ନ ହି ଶକ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ଭେଦତୋ ଧନମିଚ୍ଛସି। ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାତ୍ସୁପ୍ରତୀକ ହସ୍ତିତ୍ଵଂ ସମଵାପ୍ସ୍ଯସି
'ତୁମେ ବଣ୍ଟନ ଦ୍ୱାରା ଧନ ଚାହୁଁଛ, ତୁମକୁ ରୋକିବା ଯାଉନାହିଁ। ଏହିକାରଣରୁ, ସୁପ୍ରତୀକ, ତୁମେ ହାତୀର ଶରୀର ପାଇବ।'
ଶପ୍ତସ୍ତ୍ଵେଵଂ ସୁପ୍ରତୀକୋ ଵିଭାଵସୁମଥାବ୍ରଵୀତ୍। ତ୍ଵମପ୍ଯନ୍ତର୍ଜଲଚରଃ କଚ୍ଛପଃ ସଂଭଵିଷ୍ଯସି
ଏପରି ଶାପ ପାଇ, ସୁପ୍ରତୀକ ବିଭାବସୁଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଜଳରେ ବସୁଥିବା କଚ୍ଛପ ହେବ।'
ଏଵମନ୍ଯୋନ୍ଯଶାପାତ୍ତୌ ସୁପ୍ରତୀକଵିଭାଵସୂ। ଗଜକଚ୍ଛପତାଂ ପ୍ରାପ୍ତାଵର୍ଥାର୍ଥଂ ମୂଢଚେତସୌ
ଏହିପରି ପରସ୍ପରକୁ ଶାପ ଦେଇ, ସୁପ୍ରତୀକ ଓ ବିଭାବସୁ, ଧନ ଲୋଭରେ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ଏକ ହାତୀ ଓ ଏକ କଚ୍ଛପ ରୂପ ନେଲେ।
ରୋଷଦୋଷାନୁଷଙ୍ଗେଣ ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଗତାଵପି। ପରସ୍ପରଦ୍ଵେଷରତୌ ପ୍ରମାଣବଲଦର୍ପିତୌ
କ୍ରୋଧ ଓ ଦୋଷର ଫଳରେ, ପଶୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଦ୍ୱେଷରେ ଲାଗି ରହିଲେ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ବଳର ଗର୍ବ ରଖିଲେ।
ସରସ୍ଯସ୍ମିନ୍ମହାକାଯୌ ପୂର୍ଵଵୈରାନୁସାରିଣୌ। ତଯୋରନ୍ଯତରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ସମୁପୈତି ମହାଗଜଃ
ଏହି ହ୍ରଦରେ, ଦୁଇ ଜଣ ଦେଖିବାକୁ ବଡ଼, ପୂର୍ବ ଶତ୍ରୁତା ଅନୁସରି, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଶ୍ରୀମାନ୍ ମହାହାତୀ ଆସୁଛି।
ଯସ୍ଯ ବୃଂହିତଶବ୍ଦେନ କୂର୍ମୋଽପ୍ଯନ୍ତର୍ଜଲେଶଯଃ। ଉତ୍ଥିତୋଽସୌ ମହାକାଯଃ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଵିକ୍ଷୋଭଯନ୍ସରଃ
ତାଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦରେ, ଜଳ ତଳେ ପଡ଼ିଥିବା କଚ୍ଛପ ଉଠି ଆସେ; ସେ ବଡ଼ ଦେହୀ, ସମଗ୍ର ହ୍ରଦକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽଽଵେଷ୍ଟିତକରଃ ପତତ୍ଯେଷ ଗଜୋ ଜଲମ୍। ଦନ୍ତହସ୍ତାଗ୍ରଲାଙ୍ଗୂଲପାଦଵେଗେନ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତାକୁ ଦେଖି, ହାତୀ ନିଜ ଶୁଣ୍ଡ ଗୁଞ୍ଚି ଜଳକୁ ଲାଫ ମାରେ, ତାଙ୍କର ଦାତ, ଶୁଣ୍ଡ, ପୁଛ ଓ ପାଦ ବଳ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ହଲେ।
ଵିକ୍ଷୋଭଯଂସ୍ତତୋ ନାଗଃ ସରୋ ବହୁଝଷାକୁଲମ୍। କୂର୍ମୋଽପ୍ଯଭ୍ଯୁଦ୍ଯତଶିରା ଯୁଦ୍ଧାଯାଭ୍ଯେତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତାପରେ ହାତୀ ହ୍ରଦକୁ, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁତ ମାଛ ଅଛି, ଉତ୍ତେଜିତ କରେ; କଚ୍ଛପ ମଧ୍ୟ ମୁଣ୍ଡ ଉଠାଇ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସେ, ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଷଡୁଚ୍ଛ୍ରିତୋ ଯୋଜନାନି ଗଜସ୍ତଦ୍ଦ୍ଵିଗୁଣାଯତଃ। କୂର୍ମସ୍ତ୍ରିଯୋଜନୋତ୍ସେଧୋ ଦଶଯୋଜନମଣ୍ଡଲଃ
ହାତୀ ଛଅ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ ଓ ତାହାର ଦୁଇଗୁଣା ଲମ୍ବ; କଚ୍ଛପ ତିନି ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ ଓ ଦଶ ଯୋଜନ ପରିଧି।
ତାଵୁଭୌ ଯୁଦ୍ଧସଂମତ୍ତୌ ପରସ୍ପରଵଧୈଷିଣୌ। ଉପଯୁଜ୍ଯାଶୁ କର୍ମେଦଂ ସାଧଯେ ହିତମାତ୍ମନଃ
ସେ ଦୁଇଜଣ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମତିହରା ଓ ପରସ୍ପର ନାଶକୁ ଚାହିଁ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରି ନିଜ ଭଲ ବୋଲି ଭାବିଥିଲେ।
ମହାଭ୍ରଘନସଂକାଶଂ ତଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵାମୃତମାନଯ। ମହାଗିରିସମପ୍ରଖ୍ଯଂ ଘୋରରୂପଂ ଚ ହସ୍ତିନମ୍
ଏହି ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିର, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ସମାନ ଏହି ହାତୀଟିକୁ ନେଇଆ, ଏବଂ ଅମୃତ ସହିତ ଏହାକୁ ଖାଅ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଗରୁଡଂ ସୋଽଥ ମାଙ୍ଗଲ୍ଯମକରୋତ୍ତଦା। ଯୁଧ୍ଯତଃ ସହ ଦେଵୈସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧେ ଭଵତୁ ମଙ୍ଗଲମ୍
ଏଭଳି କହି, ସେ ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କଲେ, 'ଦେବତାମାନେ ସହିତ ତୁମର ଯୁଦ୍ଧରେ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।'
ପୂର୍ଣକୁମ୍ଭୋ ଦ୍ଵିଜା ଗାଵୋ ଯଚ୍ଚାନ୍ଯତ୍କିଂଚିଦୁତ୍ତମମ୍। ଶୁଭଂ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନଂ ଚାପି ଭଵିଷ୍ଯତି ତଵାଣ୍ଡଜା
ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁମ୍ଭ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗାଈ ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଭଲ ଓ ଶୁଭ ଅଛି, ସେସବୁ ଏବଂ ତୁମ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଶୁଭକାମନା, ଏହା ସବୁ ତୁମ ପାଖରେ ରହିବ, ଅଣ୍ଡଜ ଗରୁଡ଼।
ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ଯ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ଦେଵୈଃ ସାର୍ଧଂ ମହାବଲ। ଋଚୋ ଯଜୂଂଷି ସାମାନି ପଵିତ୍ରାଣି ହଵୀଂଷି ଚ
ତୁମେ ଦେବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ, ଋଗ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ ମନ୍ତ୍ର, ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ହୋମର ଉପଚାର ସବୁ,
ରହସ୍ଯାନି ଚ ସର୍ଵାଣି ସର୍ଵେ ଵେଦାଶ୍ଚ ତେ ବଲମ୍। `ଵର୍ଧଯିଷ୍ଯନ୍ତି ସମରେ ଭଵିଷ୍ଯତି ଖଗୋତ୍ତମ।' ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଗରୁଡଃ ପିତ୍ରା ଗତସ୍ତଂ ହ୍ଵଦମନ୍ତିକାତ୍
ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ସମସ୍ତ ବେଦ ତୁମର ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଇବ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍ଷୀ।' ଏଭଳି ପିତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଗରୁଡ଼ ସେଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ।
ଅପଶ୍ଯନ୍ନିର୍ମଲଜଲଂ ନାନାପକ୍ଷିସମାକୁଲମ୍। ସ ତତ୍ସ୍ମୃତ୍ଵା ପିତୁର୍ଵାକ୍ଯଂ ଭୀମଵେଗୋଽନ୍ତରିକ୍ଷଗଃ
ସେ ନିର୍ମଳ ଜଳ ଭିତରେ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ଭରିଥିବା ଦେଖିଲେ; ପିତାଙ୍କର କଥା ମନେ ପକାଇ, ଆକାଶରେ ବେହଦ ତେଜରେ ଚାଲିଗଲେ।