ଅନୁକ୍ରମଣିକାଧ୍ଯାଯଂ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ସର୍ଵପର୍ଵଣାମ୍। ଇଦଂ ଦ୍ଵୈପାଯନଃ ପୂର୍ଵଂ ପୁତ୍ରମଧ୍ଯାପଯଚ୍ଛୁକମ୍
ଦ୍ୱୈପାୟନ ପ୍ରଥମେ ଏହି ଅନୁକ୍ରମଣିକା ଅଧ୍ୟାୟ, ସମସ୍ତ ପର୍ବର କଥା, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଶୁକଙ୍କୁ ପଢ଼ାଇଥିଲେ।
ତତୋଽନ୍ଯେଭ୍ଯୋଽନୁରୂପେଭ୍ଯଃ ଶିଷ୍ଯେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଦଦୌ ପ୍ରଭୁ ଷଷ୍ଟିଂ ଶତସହସ୍ରାଣି ଚକାରାନ୍ଯାଂ ସ ସଂହିତାମ୍। ତ୍ରିଂଶଚ୍ଛତସହସ୍ରଂ ଚ ଦେଵଲୋକେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ଅନ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ଶିଷ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଏହା ଦେଲେ; ସେ ଅନ୍ୟ ଏକ ସଂହିତା ଷଷ୍ଠି ଲକ୍ଷ ଗାଥା ରଚନା କଲେ, ତିରିଶି ଲକ୍ଷ ଦେବଲୋକରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା।
ପିତ୍ର୍ଯେ ପଞ୍ଚଦଶ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ରକ୍ଷୋଯକ୍ଷେ ଚତୁର୍ଦଶ। ଏକଂ ଶତସହସ୍ରଂ ତୁ ମାନୁଷେଷୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ପିତୃଲୋକରେ ପନ୍ଦର ହଜାର, ରାକ୍ଷସ ଓ ଯକ୍ଷମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଉଦ ହଜାର, ଏବଂ ମାନବମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଥା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
ନାରଦୋଽଶ୍ରାଵଯଦ୍ଦେଵାନସିତୋ ଦେଵଲଃ ପିତୃନ୍। ଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷରକ୍ଷାଂସି ଶ୍ରାଵଯାମାସ ଵୈ ଶୁକଃ
ନାରଦ ଦେବମାନେଙ୍କୁ, ଅସିତ ଦେବଳ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ, ଏବଂ ଶୁକ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ଏହା ଶୁଣାଇଲେ।
ଵୈଶଂପାଯନଵିପ୍ରର୍ଷିଃ ଶ୍ରାଵଯାମାସ ପାର୍ଥିଵମ୍। ପାରିକ୍ଷିତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ନାମ୍ନା ତୁ ଜନମେଜଯମ୍
ବୈଶଂପାୟନ ବିଦ୍ୱାନ ଋଷି ଏହାକୁ ପ୍ରଥିବୀର ରାଜା, ମହାତ୍ମା ପାରୀକ୍ଷିତ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ଜନମେଜୟ, ତାଙ୍କୁ ଶୁଣାଇଲେ।
ଅସ୍ମିଂସ୍ତୁ ମାନୁଷେ ଲୋକେ ଵୈଶଂପାଯନ ଉକ୍ତଵାନ୍। ଶିଷ୍ଯୋ ଵ୍ଯାସସ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମା ସର୍ଵଵେଦଵିଦାଂ ଵରଃ
ଏହି ମାନବ ଲୋକରେ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଶିଷ୍ୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୈଶଂପାୟନ ଏହାକୁ ପଢ଼ିଥିଲେ।
ଏକଂ ଶତସହସ୍ରଂ ତୁ ମଯୋକ୍ତଂ ଵୈ ନିବୋଧତ
ଏବେ ମୋର କହିଥିବା ଏକ ଲକ୍ଷ କବିତା ପଦଗୁଡ଼ିକୁ ଆପଣ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ମନ୍ଯୁମଯୋ ମହାଦ୍ରୁମଃ କର୍ଣଃ ସ୍କନ୍ଧଃ ଶକୁନିସ୍ତସ୍ଯ ଶାଖାଃ। ଦୁଶ୍ଶାସନଃ ପୁଷ୍ପଫଲେ ସମୃଦ୍ଧେ ମୂଲଂ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽମନୀଷି
ଦୁର୍ୟୋଧନ ରୋଷର ଏକ ବଡ଼ ଗଛ, କର୍ଣ୍ଣ ତାହାର ଗୁଡ଼ି, ଶକୁନି ତାହାର ଡାଳ, ଦୁଶ୍ଶାସନ ତାହାର ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜା ଅବିବେକୀ ହୋଇ ଏହି ଗଛର ମୂଳ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରେ ଧର୍ମମଯୋ ମହାଦ୍ରୁମଃ ସ୍କନ୍ଧୋଽର୍ଜୁନୋ ଭୀମସେନୋଽସ୍ଯ ଶାଖାଃ। ମାଦ୍ରୀସୁତୌ ପୁଷ୍ପଫଲେ ସମୃଦ୍ଧେ ମୂଲଂ କୃଷ୍ଣୋ ବ୍ରହ୍ମ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଧର୍ମର ବଡ଼ ଗଛ, ଅର୍ଜୁନ ତାହାର ଗୁଡ଼ି, ଭୀମସେନ ତାହାର ଡାଳ, ମାଦ୍ରୀଙ୍କର ପୁଅମାନେ ତାହାର ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହି ଗଛର ମୂଳ।
ପାଣ୍ଡୁର୍ଜିତ୍ଵା ବହୂନ୍ଦେଶାନ୍ଯୁଧା ଵିକ୍ରମଣେନ ଚ। ଅରଣ୍ଯେ ମୃଗଯାଶୀଲୋ ନ୍ଯଵସତ୍ସଜନସ୍ତଥା
ପାଣ୍ଡୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତାପ ଓ ସାହସରେ ଅନେକ ଦେଶ ଜିତି, ଜନମାନେ ସହିତ ଅରଣ୍ୟରେ ଶିକାର କରିବାରେ ରୁଚି ରଖି ରହିଥିଲେ।
ମୃଗଵ୍ଯଵାଯନିଧନାତ୍କୃଚ୍ଛ୍ରାଂ ପ୍ରାପ ସ ଆପଦମ୍। ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ପାର୍ଥାନାଂ ତତ୍ରାଚାରଵିଧିକ୍ରମଃ
ମୃଗ ଶିକାର କରିବା ସମୟରେ ହତ୍ୟା ହେବାର କଷ୍ଟରୁ ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଘଟନାରେ ପଡିଲେ। ପୃଥାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମରୁ ଏଯାଏଁ ସଠିକ ଆଚରଣ ଓ ନୀତିକୁ ଅନୁସରିଥିଲେ।
ମାତ୍ରୋରଭ୍ଯୁପପତ୍ତିଶ୍ଚ ଧର୍ମୋପନିଷଦଂ ପ୍ରତି। ଧର୍ମାନିଲେନ୍ଦ୍ରାଂସ୍ତାଭିଃ ସାଽଽଜୁହାଵ ସୁତଵାଞ୍ଛଯା
ମାଆଙ୍କର ସମ୍ମତି ସହିତ ଧର୍ମର ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ସେ ପୁଅ ପାଇବା ଆଶାରେ ଧର୍ମ, ବାୟୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ।
ତତୋ ଧର୍ମୋପନିଷଦଂ ଭୂତ୍ଵା ଭର୍ତୁଃ ପ୍ରିଯା ପୃଥା। ଧର୍ମାନିଲେନ୍ଦ୍ରାଂସ୍ତାଭିଃ ସାଽଽଜୁହାଵ ସୁତଵାଞ୍ଛଯା
ତାପରେ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ପ୍ରିୟା ପୃଥା ଧର୍ମର ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ ଅନୁସରି, ପୁଅ ପାଇବା ଆଶାରେ ଧର୍ମ, ବାୟୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ।
ତଦ୍ଦତ୍ତୋପନିଷନ୍ମାଦ୍ରୀ ଚାଶ୍ଵିନାଵାଜୁହାଵ ଚ। ଜାତାଃ ପାର୍ଥାସ୍ତତଃ ସର୍ଵେ କୁନ୍ତ୍ଯା ମାଦ୍ର୍ଯାଶ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରତଃ।' ତାପସୈଃ ସହ ସଂଵୃଦ୍ଧା ମାତୃଭ୍ଯାଂ ପରିରକ୍ଷିତାଃ
ସେଇ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମାଦ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ, କୁନ୍ତୀ ଓ ମାଦ୍ରୀଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ର ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାପସମାନେ ସହ ଏକାଠି ବଡ଼ ହେଲେ ଓ ମାଆମାନେ ସେମାନେକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଲେ।
ମେଧ୍ଯାରଣ୍ଯେଷୁ ପୁଣ୍ଯେଷୁ ମହତାମାଶ୍ରମେଷୁ ଚ। `ତେଷୁ ଜାତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ପାଣ୍ଡଵେଷୁ ମହାତ୍ମସୁ
ପବିତ୍ର ଅରଣ୍ୟ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକରେ, ସେଇ ମହାନ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ମାଦ୍ର୍ଯା ତୁ ସହ ସଂଗମ୍ଯ ଋଷିଶାପପ୍ରଭାଵତଃ। ମୃତଃ ପାଣ୍ଡୁର୍ମହାପୁଣ୍ଯେ ଶତଶୃଙ୍ଗେ ମହାଗିରୌ
ମାଦ୍ରୀ ସହ ଏକତ୍ର ହେବା ପରେ, ଏକ ଋଷିଙ୍କ ଶାପର ପ୍ରଭାବରେ, ପାଣ୍ଡୁ ପବିତ୍ର ଶତଶୃଙ୍ଗ ପାହାଡ଼ରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ଋଷିଭିଶ୍ଚ ସମାନୀତା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ପ୍ରତି ସ୍ଵଯମ୍। ଶିଶଵଶ୍ଚାଭିରୂପାଶ୍ଚ ଜଟିଲା ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଃ
ଋଷିମାନେ ନିଜେ ଏହି ଶିଶୁମାନେ—ଯେଉଁମାନେ ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର, ଜଟାଧାରୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ—ତାଙ୍କୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇ ଆସିଲେ।
ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ଭ୍ରାତରଶ୍ଚେମେ ଶିଷ୍ଯାଶ୍ଚ ସୁହୃଦଶ୍ଚ ଵଃ। ପାଣ୍ଡଵା ଏତ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମୁନଯୋଽନ୍ତର୍ହିତାସ୍ତତଃ
ମୁନିମାନେ କହିଲେ, 'ଏମାନେ ତୁମ ପୁଅ, ଭାଇ, ଶିଷ୍ୟ ଓ ବନ୍ଧୁ—ଏହିମାନେ ପାଣ୍ଡବ।' ଏହା କହି ସେମାନେ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ତାଂସ୍ତୈର୍ନିଵେଦିତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵାନ୍କୌରଵାସ୍ତଦା। ଶିଷ୍ଟାଶ୍ଚ ଵର୍ଣାଃ ପୌରା ଯେ ତେ ହର୍ଷାଚ୍ଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ଭୃଶମ୍
ସେ ସନ୍ତମାନେ ଯେତେବେଳେ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ଋଷିମାନେ ପରିଚୟ କରାଇଲେ, କୌରବମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସମ୍ମାନିତ ନାଗରିକ ଓ ସହରବାସୀମାନେ ବହୁତ ଖୁସି ହେଇ ଉଲ୍ଲାସରେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ଆହୁଃ କେଚିନ୍ନ ତସ୍ଯୈତେ ତସ୍ଯୈତ ଇତି ଚାପରେ। ଯଦା ଚିରମୃତଃ ପାଣ୍ଡୁଃ କଥଂ ତସ୍ଯେତଦି ଚାପରେ
କିଛି ଲୋକ କହିଲେ, 'ଏମାନେ ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନ,' ଅନ୍ୟମାନେ କହିଲେ, 'ନୁହେଁ, ଏମାନେ ତାଙ୍କର ନୁହଁନ୍ତି।' ଆଉ କିଛି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କରି କହିଲେ, 'ପାଣ୍ଡୁ ଏତେ ଦିନ ହେଲା ମୃତ, ଏମାନେ କିପରି ତାଙ୍କର ହେବେ?'
ସ୍ଵାଗତଂ ସର୍ଵଥା ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ପାଣ୍ଡୋଃ ପଶ୍ଯାମ ସନ୍ତତିମ୍। ଉଚ୍ଯତାଂ ସ୍ଵାଗତମିତି ଵାଚୋଽଶ୍ରୂଯନ୍ତ ସର୍ଵଶଃ
'ସ୍ବାଗତ! ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଆମେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ବଂଶକୁ ଦେଖିପାରୁଛୁ!'—ଏପରି ସ୍ବାଗତର କଥା ସମସ୍ତଠାରେ ଶୁଣାଗଲା।
ତସ୍ମିନ୍ନୁପରତେ ଶବ୍ଦେ ଦିଶଃ ସର୍ଵା ନିନାଦଯନ୍। ଅନ୍ତର୍ହିତାନାଂ ଭୂତାନାଂ ନିଃସ୍ଵନସ୍ତୁମୁଲୀଽଭଵତ୍
ଏହି ଶବ୍ଦ ଶାନ୍ତ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଏମିତି ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ ହେଲା, ଯେପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି।
ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଃ ଶୁଭା ଗନ୍ଧାଃ ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିନିଃସ୍ଵନାଃ। ଆସନ୍ପ୍ରଵେଶେ ପାର୍ଥାନାଂ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି, ଶୁଭ ଗନ୍ଧ ଓ ଶଂଖ ଡ଼଼ମ୍ବ ର ଧ୍ୱନି ହେଲା; ସେ ସମୟରେ ଏହା ଏମିତି ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗିଲା।
ତତ୍ପ୍ରୀତ୍ଯା ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ପୌରାଣାଂ ହର୍ଷସଂଭଵଃ। ଶବ୍ଦ ଆସୀନ୍ମହାଂସ୍ତତ୍ର ଦିଵସ୍ପୃକ୍କୀର୍ତିଵର୍ଧନଃ
ସେହି ଖୁସିରେ ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀଙ୍କ ମନରେ ଅନେକ ଆନନ୍ଦ ଉପଜିଲା; ସେଠାରେ ଏମିତି ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା, ଯାହା ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଲା ଓ ସେମାନଙ୍କର କୀର୍ତିକୁ ବଢ଼ାଇଲା।
ତେଽଧୀତ୍ଯ ନିଖିଲାନ୍ଵେଦାଞ୍ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ। ନ୍ଯଵସନ୍ପାଣ୍ଡଵାସ୍ତତ୍ର ପୂଜିତା ଅକୁତୋଭଯାଃ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଶିଖି ଏଠାରେ ନିର୍ଭୟ ଓ ସମ୍ମାନିତ ଭାବରେ ବସିଥିଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯ ଶୌଚେନ ପ୍ରୀତାଃ ପ୍ରକୃତଯୋଽଭଵନ୍। ଧୃତ୍ଯା ଚ ଭୀମସେନସ୍ଯ ଵିକ୍ରମେଣାର୍ଜୁନସ୍ଯ ଚ
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କର ପବିତ୍ରତାକୁ ଦେଖି ଲୋକମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଭୀମସେନଙ୍କର ଧୃଢତା ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ପ୍ରାକ୍ରମକୁ ଦେଖି ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଖୁସି ହେଲେ।
ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷଯା କୁନ୍ତ୍ଯା ଯମଯୋର୍ଵିନଯେନ ଚ। ତୁତୋଷ ଲୋକଃ ସକଲସ୍ତେଷାଂ ଶୌର୍ଯଗୁଣେନ ଚ
କୁନ୍ତୀଙ୍କର ବଡମାନେଙ୍କୁ ସେବା, ଯମଦ୍ୱୟଙ୍କର ନମ୍ରତା ଓ ସମସ୍ତଙ୍କର ବୀରତା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ସମଵାଯେ ତତୋ ରାଜ୍ଞାଂ କନ୍ଯାଂ ଭର୍ତୃସ୍ଵଯଂଵରାମ୍। ପ୍ରାପ୍ତଵାନର୍ଜୁନଃ କୃଷ୍ଣାଂ କୃତ୍ଵା କର୍ମ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍
ତାପରେ ରାଜାମାନେ ଯୋଗୁ ଏକ ସଭାରେ, ଅର୍ଜୁନ ଅତି କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ସ୍ୱୟଂବରରେ କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ପୂଜ୍ଯଃ ସର୍ଵଧନୁଷ୍ମତାମ୍। ଆଦିତ୍ଯ ଇଵ ଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯଃ ସମରେଷ୍ଵପି ଚାଭଵତ୍
ସେଥିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଏହି ଜଗତରେ ସେ ସମସ୍ତ ଧନୁର୍ଧରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ, ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଦୁର୍ଲଭ।
ସ ସର୍ଵାନ୍ପାର୍ଥିଵାଞ୍ଜିତ୍ଵା ସର୍ଵାଂଶ୍ଚ ମହତୋ ଗଣାନ୍। ଆଜହାରାର୍ଜୁନୋ ରାଜ୍ଞୋ ରାଜସୂଯଂ ମହାକ୍ରତୁମ୍
ଅର୍ଜୁନ ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ବଡ ଦଳକୁ ଜିତି, ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ଆଣିଥିଲେ।