ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧମଭଵଦ୍ଘୋରଂ ତଯୋସ୍ତସ୍ଯ ଚ ଭାରତ। ଏକାର୍ଣଵେ ତଦା ଘୋରେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଜଲତାଂ ଗତେ
ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ଜଳରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲା, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ଓ ମଧୁ କୈଟଭଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ତଦଭୂତ୍ତୁମୁଲଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଵର୍ଷସଙ୍ଖ୍ଯାସହସ୍ରଶଃ। ନ ଚ ତାଵସୁରୌ ଯୁଦ୍ଧେ ତଦା ଶ୍ରମମଵାପତୁଃ
ସେଯୁଦ୍ଧ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ହଜାର-ହଜାର ବର୍ଷ ଚାଲିଗଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ଦୁଇ ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧରେ କେବେ ଥକିଲେ ନାହିଁ।
ଅଥ ଦୀର୍ଘସ୍ଯ କାଲସ୍ଯ ତୌ ଦୈତ୍ଯୌ ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦୌ। ଊଚତୁଃ ପ୍ରୀତମନସୌ ଦେଵଂ ନାରାଯଣଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ଏହିପରେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଯୁଦ୍ଧର ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇଥିବା ସେ ଦୁଇ ଦାନବ ଖୁସି ହୃଦୟରେ ଦେବତା ନାରାୟଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପ୍ରୀତୌ ସ୍ଵସ୍ତଵ ଯୁଦ୍ଧେନ ଶ୍ଲାଘ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ମୃତ୍ଯୁରାଵଯୋଃ। ଆଵାଂ ଜହି ନ ଯତ୍ରୋର୍ଵା ସଲିଲେନ ପିରପ୍ଲୁତା
ତୁମେ ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିଲ, ତାହା ଦେଖି ଆମେ ଖୁସି ହେଲୁ, ତୁମେ ପ୍ରଶଂସାର ଯୋଗ୍ୟ। ଆମର ମୃତ୍ୟୁ ତୁମେ ହେଉ, କିନ୍ତୁ ପୃଥିବୀ ଯେଉଁଠି ଜଳରେ ଡୁବିଛି, ସେଠି ଆମକୁ ମାରିବେ ନାହିଁ।
ହତୌ ଚ ତଵ ପୁତ୍ରତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଵ ସୁରୋତ୍ତମ। ଯୋ ହ୍ଯାନାଂ ଯୁଧି ନିର୍ଜେତା ତସ୍ଯାଵାଂ ଵିହିତୌ ସୁତୌ
ଏବଂ ଆମେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଆମେ ତୁମର ପୁଅ ହେବାର ଅଧିକାର ପାଉ। ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମକୁ ହରାଏ, ସେଠି ଆମେ ସେଉଁଠି ପୁଅ ହେବାକୁ ନିୟତ।
ତଯୋସ୍ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦା ନାରାଯଣଃ ପ୍ରଭୁଃ। ତୌ ପ୍ରହସ୍ଯ ମୃଧେ ଦୈତ୍ଯୌ ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ଚ ସମପୀଡଯମ୍
ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ନାରାୟଣ ହସିଲେ, ଯୁଦ୍ଧ ମଝିରେ ଦୁଇ ଦାନବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ହାତରେ ଧରିଲେ।
ଊରୁଭ୍ଯାଂ ନିଧନଂ ଚକ୍ରେ ତାଵୁଭୌ ମଧୁକୈଠବୌ। ତୌ ହତୌ ଚାପ୍ଲୁତୌ ତୋଯେ ଵପୁର୍ଭ୍ଯାମେକତାଂ ଗତୌ
ତାଙ୍କ ଉରୁ ଦ୍ୱାରା ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କଲେ। ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି, ଦୁଇଁଜଣ ଜଳରେ ପଡ଼ିଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହ ଏକାଟି ହେଇଗଲା।
ମେଦୋ ମୁମୁଚତୁର୍ଦୈତ୍ଯୌ ମଜ୍ଜମାନୌ ଜଲୋର୍ମିଭିଃ। ମେଦସା ତଜ୍ଜଲଂ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ତାଭ୍ଯାମନ୍ତର୍ଦଧେ ତଦା
ସେମାନେ ଜଳରେ ଡୁବିଯିବା ସମୟରେ, ଦୁଇ ଦାନବ ଦେହର ଚର୍ବି ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଏବଂ ସେ ଚର୍ବି ଜଳର ତରଙ୍ଗ ସହିତ ସମସ୍ତ ଜଳରେ ଛଡ଼ିଗଲା ଓ ହେଉଁଥିଲା।
ନାରାଯଣଶ୍ଚ ଭଗଵାନସୃଜଦ୍ଵିଵିଧାଃ ପ୍ରଜାଃ। ଦୈତ୍ଯଯୋର୍ମେଦସା ଛନ୍ନା ସର୍ଵା ରାଜନ୍ଵସୁନ୍ଧରା
ଏହାପରେ ଭଗବାନ୍ ନାରାୟଣ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ରାଜା, ସେ ଦୁଇ ଦାନବଙ୍କ ଚର୍ବି ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଢାକିଯାଇଥିଲା।
ତଦାପ୍ରଭୃତି କୌନ୍ତେଯ ମେଦିନୀତି ସ୍ମୃତା ମହୀ। ପ୍ରଭାଵାତ୍ପଦ୍ମନାଭସ୍ଯ ଶାଶ୍ଵତୀ ଚ କୃତା ନୃଣାମ୍
ତାହାଠାରୁ, ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ପୃଥିବୀକୁ 'ମେଦିନୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପଦ୍ମନାଭଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵସହସ୍ରାଣି ସମତୀତାନ୍ଯନେକଶଃ। ଯଥାଶକ୍ତି ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ତାନ୍କୁରୁନନ୍ଦନ
ହଜାର-ହଜାର ପ୍ରକାର ଅବତାର ଅଗଣିତ ଭାବେ ହେଇଯାଇଛି। ମୋର ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କହିବି, ହେ କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ତୁମେ ଶୁଣ।
ପୁରା କମଲନାଭସ୍ଯ ସ୍ଵପତଃ ସାଗରାମ୍ଭସି। ପୁଷ୍କରେ ଯତ୍ର ସମ୍ଭୂତା ଦେଵା ଋଷିଗଣୈଃ ସହ
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ପଦ୍ମନାଭ ସାଗର ଉପରେ ଶୁଇଥିବା ବେଳେ, ସେ ପଦ୍ମରୁ ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ଏଷ ପୌଷ୍କରିକୋ ନାମ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ। ପୁରାଣୈଃ କଥ୍ଯତେ ଯତ୍ର ଵେଦଶ୍ରୁତିସମାହିତଃ
ଏହି ଅବତାରକୁ 'ପୌଷ୍କରିକ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ପୁରାଣରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବେଦ ଓ ବେଦମନ୍ତ୍ର ସ୍ଥିର ହୋଇଛି।
ଵାରାହସ୍ତୁ ଶ୍ରୁତିସୁଖଃ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋ ମହାତ୍ମନଃ। ଯତ୍ର ଵିଷ୍ଣୁଃ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵାରାହଂ ରୂପମାସ୍ଥିତଃ
ଏହି ମଧୁର ଶ୍ରବଣ ଯୋଗ୍ୟ ବରାହ ଅବତାର ମହାପୁରୁଷଙ୍କ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ଉଜ୍ଜହାର ମହୀଂ ତୋଯାତ୍ସଶୈଲଵନକାନନାମ୍। ଵେଦପାଦୋ ଯୂପଦଂଷ୍ଟ୍ରଃ କ୍ରତୁର୍ଦନ୍ତଶ୍ଚିତୀମୁଖଃ
ସେ ଜଳରୁ ପୃଥିବୀକୁ ତାଙ୍କ ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ସହିତ ଉଠାଇଲେ। ତାଙ୍କ ପାଦ ବେଦ, ଦାଁତ ଯଜ୍ଞସ୍ଥମ୍ଭ, ଓ ଦନ୍ତ ଯଜ୍ଞବେଦିର ମୁହଁ ହେଲା।
ଅଗ୍ନିଜିହ୍ଵୋ ଦର୍ଭରୋମା ବ୍ରହ୍ମଶୀର୍ଷୋ ମହାତପାଃ। ଅହୋରାତ୍ରେକ୍ଷଣୋ ଦିଵ୍ଯୋ ଵେଦାଙ୍ଗଃ ଶ୍ରୁତିଭୂଷଣଃ
ତାଙ୍କ ଜିହ୍ବା ଅଗ୍ନି, କେଶ ଦର୍ଭା ଘାସ, ମୁଣ୍ଡ ବ୍ରହ୍ମା, ସେ ମହାତପସ୍ବୀ; ତାଙ୍କ ଆଖି ଦିନ ଓ ରାତି, ଦେହ ବେଦ, ଓ ମୁଖ ଉଚ୍ଚାରିତ ବେଦମନ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ।
ଆଜ୍ଯନାସଃ ସ୍ରୁଵଂ ତୁଣ୍ଡଂ ସାମଘୋଷସ୍ଵନୋ ମହାନ୍। ଧର୍ମସତ୍ଯମଯଃ ଶ୍ରୀମାନ୍କର୍ମଵିକ୍ରମସତ୍କୃତଃ
ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ସାମଗାନର ଶବ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କର ମୁଖ ଯଜ୍ଞର ଘୃତାଞ୍ଜଳି ପାତିବା ଚମଚ ଭଳି, ତାଙ୍କର ନାକ ଯଜ୍ଞର ଚମଚ ଭଳି ଥିଲା। ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟରେ ଗଠିତ, ଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରଭାବରେ ସମ୍ମାନିତ।
ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତମୁଖୋ ଧୀରଃ ପଶୁଜାନୁର୍ମହାଵୃଷଃ। ଔଦ୍ଗାତ୍ରହୋମଲିଙ୍ଗୋଽସୌ ପଶୁବୀଜମହୌଷଧିଃ
ତାଙ୍କର ମୁଖ ପାପମୋଚନର ଦ୍ୱାର ଭଳି, ସେ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଓ ଧୀର, ବଡ଼ ବୃଷଭ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯଜ୍ଞ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଦୟା କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଶରୀରରେ ଉଦ୍ଗାତା ପୂଜାର ଚିହ୍ନ ଥିଲା, ସେ ଯଜ୍ଞ ପଶୁମାନଙ୍କର ମୂଳ ଓ ପବିତ୍ର ଔଷଧିର ସାର ଥିଲେ।
ବାହ୍ଯନ୍ତରାତ୍ମା ମନ୍ତ୍ରାସ୍ଥିଵିକୃତଃ ସୌମ୍ଯଦର୍ଶନଃ। ଵେଦିସ୍କନ୍ଧୋ ହଵିର୍ଗନ୍ଧୋ ହଵ୍ଯକଵ୍ଯାଭିଵେଗଵାନ୍
ସେ ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର ଦୁହିଁ ପ୍ରକାରର ଆତ୍ମା, ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ଗଠିତ, ମୃଦୁ ଦୃଷ୍ଟି ଥିଲା। ତାଙ୍କର କନ୍ଧ ଯଜ୍ଞବେଦି ଭଳି, ଗନ୍ଧ ହବିଷ୍ୟର ଭଳି, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚାଲୁଥିଲେ।
ପ୍ରାଗ୍ଵଂଶକାଯୋ ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ନାନାଦୀକ୍ଷାଭିରୂର୍ଜିତଃ। ଦକ୍ଷିଣାହୃଦଯୋ ଯୋଗୀ ମହାଶାସ୍ତ୍ରମଯୋ ମହାନ୍
ତାଙ୍କର ଦେହ ପୂର୍ବ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପ ଭଳି, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦୀକ୍ଷାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଭଳି, ସେ ଏକ ଯୋଗୀ, ବିଶାଳ ଓ ମହାଶାସ୍ତ୍ରର ମୂର୍ତ୍ତି।
ଉପାକର୍ମୋଷ୍ଠରୁଚକଃ ପ୍ରାଵର୍ଗ୍ଯାଵର୍ତଭୂଷଣଃ। ଶାଲାପତ୍ନୀସହାଯୋ ଵୈ ମଣିଶୃଙ୍ଗସମୁଚ୍ଛ୍ରିତଃ
ତାଙ୍କର ଓଠରେ ପୂର୍ବ ଯଜ୍ଞ କ୍ରିୟାର ଚିହ୍ନ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା, ପ୍ରାବର୍ଗ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଶୁଭାଇଥିଲେ। ପୂଜାରୀଙ୍କ ଗୃହପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହ ରହି, ମଣିମୟ ଶିଖର ଭଳି ଉଚ୍ଚ ଶିର ନେଇ ଦଢ଼ି ଥିଲେ।
ଏଵଂ ଯଜ୍ଞଵରାହୋ ଵୈ ଭୂତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁଃ ସନାତନଃ। ମହୀଂ ସାଗରପର୍ଯନ୍ତାଂ ସଶୈଲଵନକାନନାମ୍
ଏଭଳି ଯଜ୍ଞବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସନାତନ ବିଷ୍ଣୁ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଥିବା, ପାହାଡ଼, ବନ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ସହିତ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇଲେ।
କାର୍ଣଵଜଲେ ଭ୍ରଷ୍ଟାମେକାର୍ଣଵଗତଃ ପ୍ରଭୁଃ। ମଜ୍ଜନ୍ତୀଂ ସଲିଲେ ତସ୍ମିନ୍ସ୍ଵଦେଵୀଂ ପୃଥିଵୀଂ ତଦା
ସେ ମହାପ୍ରଭୁ, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଦେବୀ ପୃଥିବୀ ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ପଡ଼ି ଗଲେ, ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ତାଙ୍କୁ ସେଠାରେ ଜଳରେ ଡୁବୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଉଜ୍ଜହାର ଵିଷାଣେନ ମାର୍ଗଣ୍ଡେଯସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ। ଶୃଙ୍ଗେଣ ଯଃ ସମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ, ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ଶିଂ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇଲେ। ସେ ଶିଂ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧାର କରି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ସହସ୍ରଶୀର୍ଷୋ ଦେଵେଶୋ ନିର୍ମମେ ଜଗତୀଂ ପ୍ରଭୁଃ। ଏଵଂ ଯଜ୍ଞଵରାହେଣ ଭୂତଭଵ୍ଯଭଵାତ୍ମନା
ସହସ୍ରମୁଣ୍ଡି ଦେବତାଙ୍କ ନାୟକ ପ୍ରଭୁ, ଏଭଳି ଯଜ୍ଞବରାହ ରୂପେ, ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ଆତ୍ମା ହୋଇ, ପୃଥିବୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଉଦ୍ଧୃତା ପୃଥିଵୀ ଦେଵୀ ପୂଜ୍ଯା ଵୈ ସାଗରାମ୍ବରା। ନିହତା ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ଦେଵଦେଵେନ ଵିଷ୍ଣୁନା
ସମୁଦ୍ର ଓଡ଼ଣି ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେବୀ ପୃଥିବୀକୁ ଏଭଳି ଉଠାଇ ପୂଜ୍ୟ କରାଗଲା। ସମସ୍ତ ଦାନବଙ୍କୁ ଦେବତାଙ୍କ ଦେବ ବିଷ୍ଣୁ ବଧ କଲେ।
ଵାରାହଃ କଥିତୋ ହ୍ଯେଷ ନାରସିଂହମତୋ ଶୃଣୁ। ଯତ୍ର ଭୂତ୍ଵା ମୃଗେନ୍ଦ୍ରେଣ ହିରଣ୍ଯକଶିପୁର୍ହତଃ
ଏହିଭଳି ବରାହଙ୍କ କଥା କୁହାଯାଇଛି। ଏବେ ତୁମେ ନରସିଂହଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ବନ୍ୟପଶୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ଭାବେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ।
ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରୋ ବଲଵାନ୍ତ୍ରାଜନ୍ସୁରାରିର୍ବଲଗର୍ଵିତଃ। ହିରଣ୍ଯକଶିପୁର୍ନାମ ଆସୀତ୍ରୈଲୋକ୍ଯକଣ୍ଟକଃ
ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ନାମକ, ତିନି ଲୋକରେ ବିପଦ ହୋଇଥିଲେ।
ଦୈତ୍ଯାନାମାଦିପୁରୁଷୋ ଵୀର୍ଯେଣାପ୍ରତିମୋ ବଲୀ। ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଜଲଧଂ ରାଜଂଶ୍ଚକାର ତପ ଉତ୍ତମମ୍
ସେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ। ରାଜା, ସେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଶତାନି ଦଶ ପଞ୍ଚ ଚ। ଵ୍ରତୋପଵାସତସ୍ତସ୍ଥୌ ସ୍ଯାଣୁମୌନଵ୍ରତୋ ଦୃଢଃ
ଦଶ ହଜାର ଦଶ ଶତ ଓ ପାଞ୍ଚଶେ ଅର୍ଥାତ୍ ଏତେ ବର୍ଷ ଧରି, ସେ ନିୟମ ଓ ଉପବାସରେ ଅଟୁଟ ରହି, ମୌନ ଓ ସଂଯମରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ।