ତତଃ ଖଗୋ ଵଦନମମିତ୍ରତାପନଃ ସମାହରତ୍ପରିଚପଲୋ ମତ୍ବଲାଃ। ନିଷୂଦଯନ୍ବହୁଵିଧମତ୍ସ୍ଯଜୀଵିନୋ ବଭୁକ୍ଷିତୋ ଗଗନଚରେଶ୍ଵରସ୍ତଦା
ତାପରେ, ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥିବା ସେଇ ପକ୍ଷୀ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଦ୍ରୁତ ଚଳନ କରି ସେମାନେଙ୍କୁ ଏକଠା କଲେ। ବହୁ ପ୍ରକାର ମାଛ ଖାଉଥିବା ନିଷାଦମାନେଙ୍କୁ ଖାଇ, ଆକାଶର ଏଇ ରାଜା ତୃପ୍ତି ପାଇଲେ।
ତସ୍ଯ କଣ୍ଠମନୁପ୍ରାପ୍ତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସହ ଭାର୍ଯଯା। ଦହନ୍ଦୀପ୍ତ ଇଵାଙ୍ଗାରସ୍ତମୁଵାଚାନ୍ତରିକ୍ଷଗଃ
ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ମାଧ୍ୟମରେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଜଣେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଙ୍ଗାର ପରି ଜଳୁଥିଲେ, ଏବଂ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ପକ୍ଷୀକୁ କହିଲେ।
ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ ଵିନିର୍ଗଚ୍ଛ ତୂର୍ଣମାସ୍ଯାଦପାଵୃତାତ୍। ନ ହି ମେ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵଧ୍ଯଃ ପାପେଷ୍ଵପି ରତଃ ସଦା
‘ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଖୋଲା ମୁହଁରୁ ତୁରନ୍ତ ବାହାରିଯାଅ। କାରଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯେପରି ହେଉନାହିଁ, ମୋ ପାଇଁ ହତ୍ୟାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେ ଯଦି ସଦା ପାପ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ।’
ବ୍ରୁଵାଣମେଵଂ ଗରୁଡଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ନିଷାଦୀ ମମ ଭାର୍ଯେଯଂ ନିର୍ଗଚ୍ଛତୁ ମଯା ସହ
ଗରୁଡ଼ ଏପରି କହିବା ସମୟରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ‘ଏହି ନିଷାଦୀ ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ସେ ମୋ ସହିତ ବାହାରିଯାଉ।’
ଏତାମପି ନିଷାଦୀଂ ତ୍ଵଂ ପରିଗୃହ୍ଯାଶୁ ନିଷ୍ପତ। ତୂର୍ଣଂ ସଂଭାଵଯାତ୍ମାନମଜୀର୍ଣଂ ମମ ତେଜସା
‘ଏହି ନିଷାଦୀକୁ ମଧ୍ୟ ନେଇ ତୁରନ୍ତ ବାହାରିଯାଅ। ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ନିଜକୁ ସ୍ଥିର କର, କାରଣ ମୋର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ତୁମେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଚାଇପାରିନାହା।’
ତତଃ ସ ଵିପ୍ରୋ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତୋ ନିଷାଦୀସହିତସ୍ତଦା। ଵର୍ଧଯିତ୍ଵା ଚ ଗରୁଡମିଷ୍ଟଂ ଦେଶଂ ଜଗାମ ହ
ତାପରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଷାଦୀ ସହିତ ବାହାରି ଆସିଲେ। ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ସ୍ଥାନକୁ ଚଲିଗଲେ।
ସହଭାର୍ଯେ ଵିନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତେ ତସ୍ମିନ୍ଵିପ୍ରେ ସ ପକ୍ଷିରାଟ୍। ଵିତତ୍ଯ ପକ୍ଷାଵାକାଶମୁତ୍ପପାତ ମନୋଜଵଃ
ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବାହାରି ଯିବା ପରେ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ରାଜା ଦୁଇଟି ପକ୍ଷ ପସାରି, ମନର ତ୍ୱରାଣିରେ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ।
ତତୋଽପଶ୍ଯତ୍ସ୍ଵପିତରଂ ପୃଷ୍ଟଶ୍ଚାଖ୍ଯାତଵାନ୍ପିତୁଃ। ଯଥାନ୍ଯାଯମମେଯାତ୍ମା ତଂ ଚୋଵାଚ ମହାନୃଷିଃ
ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ଫେରି ବାପାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ। ସେଇ ମହାମୁନି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କଚ୍ଚିଦ୍ଵଃ କୁଶଲଂ ନିତ୍ଯଂ ଭୋଜନେ ବହୁଲଂ ସୁତ। କଚ୍ଚିଚ୍ଚ ମାନୁଷେ ଲୋକେ ତଵାନ୍ନଂ ଵିଦ୍ଯତେ ବହୁ।। `କ୍ଵ ଗନ୍ତାସ୍ଯତିଵେଗେନ ମମ ତ୍ଵଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
‘ପୁଅ, ସବୁବେଳେ ତୋର ଭଲ ଅଛିନା? ଖାଦ୍ୟ ଅଧିକ ମିଳୁଛିନା? ମାନବ ଲୋକରେ ତୋ ପାଖରେ ଯଥେଷ୍ଟ ଖାଇବା ଅଛିନା? ଏତେ ତ୍ୱରାଣିରେ କେଉଁଠି ଯାଉଛୁ? ମୋତେ କହିବା ଉଚିତ୍।’
ମାତା ମେ କୁଶଲା ଶଶ୍ଵତ୍ତଥା ଭ୍ରାତା ତଥା ହ୍ଯହମ୍। ନ ହି ମେ କୁଶଲଂ ତାତ ଭୋଜନେ ବହୁଲେ ସଦା
‘ମୋର ମାଁ ସବୁବେଳେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି, ଭାଇ ମଧ୍ୟ ଭଲ ଅଛନ୍ତି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଭଲ ଅଛି। କିନ୍ତୁ, ବାପା, ଖାଦ୍ୟ ଅଧିକ ମିଳିଲେ ମୋର ଭଲ ନାହିଁ।’
ଅହଂ ହି ସର୍ପୈଃ ପ୍ରହିତଃ ସୋମମାହର୍ତୁମୁତ୍ତମମ୍। ମହାତୁର୍ଦାସ୍ଯଵିମୋକ୍ଷାର୍ଥମାହରିଷ୍ଯେ ତମଦ୍ଯ ଵୈ
‘ମୁଁ ସର୍ପମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୋମ ଆଣିବାକୁ ପଠାଯାଇଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆମ ମହାନ ମାଆକୁ ଦାସୀ ହେବାରୁ ମୁକ୍ତ କରିପାରିବି। ଆଜି ମୁଁ ସେଠାରୁ ନେଇଆସିବି।’
ମାତ୍ରା ଚାତ୍ର ସମାଦିଷ୍ଟୋ ନିଷାଦାନ୍ଭକ୍ଷଯେତି ହ। ନ ଚ ମେ ତୃପ୍ତିରଭଵଦ୍ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵା ସହସ୍ରଶଃ
‘ଏଠାରେ ମୋ ମାଁ ମତେ ନିଷାଦମାନେଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ କହିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ହଜାରେ ହଜାରେ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ ମୋର ତୃପ୍ତି ହେଲା ନାହିଁ।’
ତସ୍ମାଦ୍ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ତ୍ଵମପରଂ ଭଗଵନ୍ପ୍ରଦିଶସ୍ଵ ମେ। ଯଦ୍ଭୁକ୍ତ୍ଵାଽମୃତମାହର୍ତୁଂ ସମର୍ତଃ ସ୍ଯାମହଂ ପ୍ରଭୋ
‘ତେଣୁ, ଭଗବନ୍, ଆଉ କିଛି ଖାଇବା ଦେଖାଇଦିଅ, ଯାହା ଖାଇଲେ ମୁଁ ଅମୃତ ଆଣିପାରିବି।’
କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାଵିଘାତାର୍ଥଂ ଭକ୍ଷ୍ଯମାଖ୍ଯାତୁ ମେ ଭଵାନ୍
‘ଭୁଖ ଓ ତିଆସ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ କିଛି ଖାଇବା କଥା ମତେ କହ।’
ଯତ୍ର କୂର୍ମାଗ୍ରଜଂ ହସ୍ତୀ ସଦା କର୍ଷତ୍ଯଵାଙ୍ମୁଖଃ। ତଯୋର୍ଜନ୍ମାନ୍ତରେ ଵୈରଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯସୋଷତଃ
‘ଏଠି ଜଣେ ହାତୀ ଅଛନ୍ତି, ସେ ସବୁବେଳେ କୁମ୍ଭୀରଙ୍କ ଭାଇଁକୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଟାଣିଥାନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଶତ୍ରୁତା କଥା ମୁଁ ଏବେ କହିଦେବି।’
ତନ୍ମେ ତତ୍ତ୍ଵଂ ନିବୋଧସ୍ଯ ଯତ୍ପ୍ରମାଣୌ ଚ ତାଵୁଭୌ। `ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ଵତ୍ସ ଭଦ୍ରଂ ତେ କଥାଂ ଵୈରାଗ୍ଯଵର୍ଧିନୀମ୍
‘ତେଣୁ, ଏହାର ସତ୍ୟ ଏବଂ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ମାପ କଥା ଶୁଣ। ପୁଅ, ଏହି କଥା ଶୁଣ, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ବିରାଗ ବଢ଼ିଯିବ—ତୋର ଭଲ ହେଉ।’
ପିତ୍ରୋରର୍ଥଵିଭାଗେ ଵୈ ସମୁତ୍ପନ୍ନାଂ ପୁରାଣ୍ଡଜ।' ଆସୀଦ୍ଵିଭାଵସୁର୍ନାମ ମହର୍ଷିଃ କୋପନୋ ଭୃଶମ୍
ପିତାଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ବଣ୍ଟନ ନେଇ ଦୁଇ ଭାଇଁ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ହେଲା। ସେବେଳେ ବିଭାବସୁ ନାମକ ଏକ ମହାର୍ଷି ଥିଲେ, ଯିଏ ବହୁତ ରେଗୁଥିଲେ।
ଭ୍ରାତା ତସ୍ଯାନୁଜଶ୍ଚାସୀତ୍ସୁପ୍ରତୀକୋ ମହାତପାଃ। ସ ନେଚ୍ଛତି ଧନଂ ଭ୍ରାତ୍ରା ସହୈକସ୍ଥଂ ମହାମୁନିଃ
ତାଙ୍କର ଏକ ଛୋଟ ଭାଇ ଥିଲେ, ନାମ ସୁପ୍ରତୀକ, ଯିଏ ଅତି ତପସ୍ଵୀ ଥିଲେ। ସେ ମହାମୁନି ଭାଇ ସହିତ ସମ୍ପତ୍ତି ଏକଠା ରଖିବାକୁ ଚାହାଁନଥିଲେ।
ଵିଭାଗଂ କୀର୍ତଯତ୍ଯେଵ ସୁପ୍ରତୀକୋ ହି ନିତ୍ଯଶଃ। ଅଥାବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ତଂ ଭ୍ରାତା ସୁପ୍ରତୀକଂ ଵିଭାଵସୁଃ
ସୁପ୍ରତୀକ ସବୁବେଳେ ସମ୍ପତ୍ତି ବଣ୍ଟନ ନେଇ ଜୋର ଦେଉଥିଲେ। ତେବେ ବିଭାବସୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵିଭାଗେ ବହଵୋ ଦୋଷା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ମହାତପଃ।' ଵିଭାଗଂ ବହଵୋ ମୋହାତ୍କର୍ତୁମିଚ୍ଛନ୍ତି ନିତ୍ଯଶଃ। ତତୋ ଵିଭକ୍ତାସ୍ତ୍ଵନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ନାଦ୍ରିଯନ୍ତେଽର୍ଥମୋହିତାଃ
ବଣ୍ଟନରେ ବହୁତ ଦୋଷ ହୁଏ, ହେ ମହାତପସ୍ଵୀ। ଅନେକ ଲୋକ ଭ୍ରମରେ ପଡି ସବୁବେଳେ ବଣ୍ଟନ ଚାହାନ୍ତି। ବଣ୍ଟି ଯାଇଲେ, ଧନର ଲୋଭରେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଦର କରନ୍ତିନାହିଁ।
ତତଃ ସ୍ଵାର୍ଥପରାନ୍ମୂଢାନ୍ପୃଥଗ୍ଭୂତାନ୍ସ୍ଵକୈର୍ଧନୈଃ। ଵିଦିତ୍ଵା ଭେଦଯନ୍ତ୍ଯେତାନମିତ୍ରା ମିତ୍ରରୂପିଣଃ
ଏପରେ, ଏମିତି ଅଲଗା ହୋଇ ନିଜ ଲାଭ ନେଇ ମୁହଁ ଲଗାଇ ରହୁଥିବା ମୂଢ଼ମତିମାନେ ନିଜ ଧନକୁ ନେଇ ଲାଗିଥାନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ବନ୍ଧୁ ଭାବରେ ଆସି ବିଭେଦ ଲାଗାନ୍ତି।
ଵିଦିତ୍ଵା ଚାପରେ ଭିନ୍ନାନନ୍ତରେଷୁ ପତନ୍ତ୍ଯଥ। ଭିନ୍ନାନାମତୁଲୋ ନାଶଃ କ୍ଷିପ୍ରମେଵ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଏହିପରି ଭାଗ ହୋଇଥିବାକୁ ଜାଣି, ଅନ୍ୟମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱେଷ ଲାଗାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଭିନ୍ନ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଶୀଘ୍ର ନାଶ ହୁଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ଵିଭାଗଂ ଭ୍ରାତୄଣାଂ ନ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ସାଧଵଃ। `ଏଵମୁକ୍ତଃ ସୁପ୍ରତୀକୋ ଭାଗଂ କୀର୍ତଯତେଽନିଶମ୍
ଏହିକାରଣରୁ, ଭାଇମାନଙ୍କ ଭାଗ ବଣ୍ଟନକୁ ଭଲ ଲୋକମାନେ କେବେ ଶ୍ରେୟସ୍କର କହନ୍ତିନାହିଁ। ଏପରି କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସୁପ୍ରତୀକ ଦିନରାତି ବଣ୍ଟନ ନେଇ ଜୋର ଦେଉଥିଲେ।
ଏଵଂ ନିର୍ବଧ୍ଯମାନସ୍ତୁ ଶଶାପୈନଂ ଵିଭାଵସୁଃ।' ଗୁରୁଶାସ୍ତ୍ରେଽନିବଦ୍ଧାନାମନ୍ଯୋନ୍ଯେନାଭିଶଙ୍କିନାମ୍
ଏପରି ଅନେକଥର ଚାପ ଦେଉଥିବାରୁ, ବିଭାବସୁ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ— 'ଯେଉଁମାନେ ବଡ଼ମାନ୍ୟଙ୍କ ଉପଦେଶ ମାନନ୍ତିନାହିଁ, ଏବଂ ପରସ୍ପରକୁ ସନ୍ଦେହ କରନ୍ତି—'
ନିଯନ୍ତୁ ନ ହି ଶକ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ଭେଦତୋ ଧନମିଚ୍ଛସି। ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାତ୍ସୁପ୍ରତୀକ ହସ୍ତିତ୍ଵଂ ସମଵାପ୍ସ୍ଯସି
'ତୁମେ ବଣ୍ଟନ ଦ୍ୱାରା ଧନ ଚାହୁଁଛ, ତୁମକୁ ରୋକିବା ଯାଉନାହିଁ। ଏହିକାରଣରୁ, ସୁପ୍ରତୀକ, ତୁମେ ହାତୀର ଶରୀର ପାଇବ।'
ଶପ୍ତସ୍ତ୍ଵେଵଂ ସୁପ୍ରତୀକୋ ଵିଭାଵସୁମଥାବ୍ରଵୀତ୍। ତ୍ଵମପ୍ଯନ୍ତର୍ଜଲଚରଃ କଚ୍ଛପଃ ସଂଭଵିଷ୍ଯସି
ଏପରି ଶାପ ପାଇ, ସୁପ୍ରତୀକ ବିଭାବସୁଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଜଳରେ ବସୁଥିବା କଚ୍ଛପ ହେବ।'
ଏଵମନ୍ଯୋନ୍ଯଶାପାତ୍ତୌ ସୁପ୍ରତୀକଵିଭାଵସୂ। ଗଜକଚ୍ଛପତାଂ ପ୍ରାପ୍ତାଵର୍ଥାର୍ଥଂ ମୂଢଚେତସୌ
ଏହିପରି ପରସ୍ପରକୁ ଶାପ ଦେଇ, ସୁପ୍ରତୀକ ଓ ବିଭାବସୁ, ଧନ ଲୋଭରେ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ଏକ ହାତୀ ଓ ଏକ କଚ୍ଛପ ରୂପ ନେଲେ।
ରୋଷଦୋଷାନୁଷଙ୍ଗେଣ ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଗତାଵପି। ପରସ୍ପରଦ୍ଵେଷରତୌ ପ୍ରମାଣବଲଦର୍ପିତୌ
କ୍ରୋଧ ଓ ଦୋଷର ଫଳରେ, ପଶୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଦ୍ୱେଷରେ ଲାଗି ରହିଲେ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ବଳର ଗର୍ବ ରଖିଲେ।
ସରସ୍ଯସ୍ମିନ୍ମହାକାଯୌ ପୂର୍ଵଵୈରାନୁସାରିଣୌ। ତଯୋରନ୍ଯତରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ସମୁପୈତି ମହାଗଜଃ
ଏହି ହ୍ରଦରେ, ଦୁଇ ଜଣ ଦେଖିବାକୁ ବଡ଼, ପୂର୍ବ ଶତ୍ରୁତା ଅନୁସରି, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଶ୍ରୀମାନ୍ ମହାହାତୀ ଆସୁଛି।
ଯସ୍ଯ ବୃଂହିତଶବ୍ଦେନ କୂର୍ମୋଽପ୍ଯନ୍ତର୍ଜଲେଶଯଃ। ଉତ୍ଥିତୋଽସୌ ମହାକାଯଃ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଵିକ୍ଷୋଭଯନ୍ସରଃ
ତାଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦରେ, ଜଳ ତଳେ ପଡ଼ିଥିବା କଚ୍ଛପ ଉଠି ଆସେ; ସେ ବଡ଼ ଦେହୀ, ସମଗ୍ର ହ୍ରଦକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ।