ତୌ ଦିଵଂ ଛାଦଯିତ୍ଵା ତୁ ଵଵୃଧାତେ ମହାଽସୁରୌ। ଵାଯୁପ୍ରମାଣୌ ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମା ପର୍ଯମୃଶଚ୍ଛନୈଃ
ସେଇ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସୁର ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦେଇ, ବାୟୁ ପରି ବଡ଼ ହେଲେ; ସେମାନେ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଏକଂ ମୃଦୁତରଂ ଵେତ୍ତି କଠିନଂ ଵେତ୍ତି ଚାପରମ୍। ନାମନୀ ତୁ ତଯୋଶ୍ଚକେ ସଵିତା ସଲିଲୋଦ୍ଭଵଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ କୁମଳ, ଅନ୍ୟଜଣେ କଠିନ ବୋଲି ବ୍ରହ୍ମା ଚିହ୍ନିଲେ; ଜଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସବିତା ସେମାନଙ୍କୁ ନାମ ଦେଲେ।
ମୃଦୁସ୍ତ୍ଵଯଂ ମଧୁର୍ନାମ କଠିନଃ କୈଠଭଃ ସ୍ଵଯମ୍। ତୌ ଦୈତ୍ଯୌ କୃତନାମାନୌ ଚେରତୁର୍ବଲଗର୍ଵିତୌ
ଏହି କୁମଳଟିଏ ମଧୁ ନାମ, କଠିନଟିଏ କୈଟଭ; ସେଇ ଦୁଇ ଦାଇତ୍ୟ, ନାମ ପାଇ ବଳର ଗର୍ବରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତୌ ପୁରାଽଥ ଦିଵଂ ସର୍ଵାଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ରାଜନ୍ମହାସୁରୌ। ପ୍ରଚ୍ଛାଦ୍ଯାଥ ଦିଵଂ ସର୍ଵାଂ ଚେରତୁର୍ମଧୁକୈଠଭୌ
ହେ ରାଜା, ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ସେଇ ଦୁଇ ମହାସୁର, ମଧୁ ଓ କୈଟଭ, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପହଞ୍ଚି, ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦେଇ, ସେଠାରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସର୍ଵମେକାର୍ଣଵଂ ଲୋକଂ ଯୋଦ୍ଧୁକାମୌ ସୁନିର୍ଭଯୌ। ତୌ ଗତାଵସୁରୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ
ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଚାହିଁ, ସେମାନେ ଭୟହୀନ ଭାବେ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଏକ ସମୁଦ୍ର ଭାବରେ ଦେଖିଲେ; ଏହା ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରପିତାମହ—
ଏକାର୍ଣଵାମ୍ବୁନିଚଯେ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ। ସ ପଦ୍ମାତ୍ପଦ୍ମନାଭସ୍ଯ ନାଭିଦେଶାତ୍ସମୁତ୍ଥିତାତ୍
ସେଇ ଏକାଟି ସମୁଦ୍ର ଜଳର ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଗଲେ; ପଦ୍ମନାଭଙ୍କ ନାଭିରୁ ଉଠିଥିବା ପଦ୍ମରୁ ସେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।
ଆସସାଦ ସ୍ଵଯଂ ଜନ୍ମ ତତ୍ପଙ୍କଜମପଙ୍କଜମ୍। ପୂଜଯାମାସ ଵସତିଂ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ
ସେ ନିଜେ ଗଲେ, ସେଇ କାଦ ନଥିବା ପଦ୍ମର ଜନ୍ମ ସ୍ଥାନକୁ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରପିତାମହ, ସେଠି ଥିବା ଆଶ୍ରୟକୁ ପୂଜା କଲେ।
ତାଵୁଭୌ ଜଲଗର୍ଭସ୍ଥୌ ନାରାଯଣଚତୁର୍ମୁଖୌ। ବହୂନ୍ଵର୍ଷାଯୁତାନପ୍ସୁ ଶଯାନୌ ନ ଚ କମ୍ପିତୌ
ସେଇ ଦୁଇଜଣ, ଜଳର ଗର୍ଭରେ ଚାରିମୁହଁ ନେଇଥିଲେ; ଅନେକ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳରେ ଶୁଇ ରହିଲେ, କେବେ ହେଲେ ନ ହଲେ।
ଅଥ ଦୀର୍ଘସ୍ଯ କାଲସ୍ଯ ତାଵୁଭୌ ମଧୁକୈଠଭୌ। ଆଜଗ୍ମତୁସ୍ତୌ ତଂ ଦେଶଂ ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ଏହାପରେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ଦୁଇଁଜଣେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ବସିଥିଲେ।
ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲୋକନାଥସ୍ତୁ ରୋଷାତ୍ସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ। ଉତ୍ପପାତାଥ ଶଯନାତ୍ପଦ୍ମନାଭୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
ସେମାନେକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ସ୍ୱାମୀ, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି ହୋଇ, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ପଦ୍ମନାଭ ଶୟନ ଉପରୁ ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧମଭଵଦ୍ଘୋରଂ ତଯୋସ୍ତସ୍ଯ ଚ ଭାରତ। ଏକାର୍ଣଵେ ତଦା ଘୋରେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଜଲତାଂ ଗତେ
ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ଜଳରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲା, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ଓ ମଧୁ କୈଟଭଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ତଦଭୂତ୍ତୁମୁଲଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଵର୍ଷସଙ୍ଖ୍ଯାସହସ୍ରଶଃ। ନ ଚ ତାଵସୁରୌ ଯୁଦ୍ଧେ ତଦା ଶ୍ରମମଵାପତୁଃ
ସେଯୁଦ୍ଧ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ହଜାର-ହଜାର ବର୍ଷ ଚାଲିଗଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ଦୁଇ ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧରେ କେବେ ଥକିଲେ ନାହିଁ।
ଅଥ ଦୀର୍ଘସ୍ଯ କାଲସ୍ଯ ତୌ ଦୈତ୍ଯୌ ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦୌ। ଊଚତୁଃ ପ୍ରୀତମନସୌ ଦେଵଂ ନାରାଯଣଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ଏହିପରେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଯୁଦ୍ଧର ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇଥିବା ସେ ଦୁଇ ଦାନବ ଖୁସି ହୃଦୟରେ ଦେବତା ନାରାୟଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପ୍ରୀତୌ ସ୍ଵସ୍ତଵ ଯୁଦ୍ଧେନ ଶ୍ଲାଘ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ମୃତ୍ଯୁରାଵଯୋଃ। ଆଵାଂ ଜହି ନ ଯତ୍ରୋର୍ଵା ସଲିଲେନ ପିରପ୍ଲୁତା
ତୁମେ ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିଲ, ତାହା ଦେଖି ଆମେ ଖୁସି ହେଲୁ, ତୁମେ ପ୍ରଶଂସାର ଯୋଗ୍ୟ। ଆମର ମୃତ୍ୟୁ ତୁମେ ହେଉ, କିନ୍ତୁ ପୃଥିବୀ ଯେଉଁଠି ଜଳରେ ଡୁବିଛି, ସେଠି ଆମକୁ ମାରିବେ ନାହିଁ।
ହତୌ ଚ ତଵ ପୁତ୍ରତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଵ ସୁରୋତ୍ତମ। ଯୋ ହ୍ଯାନାଂ ଯୁଧି ନିର୍ଜେତା ତସ୍ଯାଵାଂ ଵିହିତୌ ସୁତୌ
ଏବଂ ଆମେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଆମେ ତୁମର ପୁଅ ହେବାର ଅଧିକାର ପାଉ। ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମକୁ ହରାଏ, ସେଠି ଆମେ ସେଉଁଠି ପୁଅ ହେବାକୁ ନିୟତ।
ତଯୋସ୍ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦା ନାରାଯଣଃ ପ୍ରଭୁଃ। ତୌ ପ୍ରହସ୍ଯ ମୃଧେ ଦୈତ୍ଯୌ ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ଚ ସମପୀଡଯମ୍
ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ନାରାୟଣ ହସିଲେ, ଯୁଦ୍ଧ ମଝିରେ ଦୁଇ ଦାନବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ହାତରେ ଧରିଲେ।
ଊରୁଭ୍ଯାଂ ନିଧନଂ ଚକ୍ରେ ତାଵୁଭୌ ମଧୁକୈଠବୌ। ତୌ ହତୌ ଚାପ୍ଲୁତୌ ତୋଯେ ଵପୁର୍ଭ୍ଯାମେକତାଂ ଗତୌ
ତାଙ୍କ ଉରୁ ଦ୍ୱାରା ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କଲେ। ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି, ଦୁଇଁଜଣ ଜଳରେ ପଡ଼ିଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହ ଏକାଟି ହେଇଗଲା।
ମେଦୋ ମୁମୁଚତୁର୍ଦୈତ୍ଯୌ ମଜ୍ଜମାନୌ ଜଲୋର୍ମିଭିଃ। ମେଦସା ତଜ୍ଜଲଂ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ତାଭ୍ଯାମନ୍ତର୍ଦଧେ ତଦା
ସେମାନେ ଜଳରେ ଡୁବିଯିବା ସମୟରେ, ଦୁଇ ଦାନବ ଦେହର ଚର୍ବି ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଏବଂ ସେ ଚର୍ବି ଜଳର ତରଙ୍ଗ ସହିତ ସମସ୍ତ ଜଳରେ ଛଡ଼ିଗଲା ଓ ହେଉଁଥିଲା।
ନାରାଯଣଶ୍ଚ ଭଗଵାନସୃଜଦ୍ଵିଵିଧାଃ ପ୍ରଜାଃ। ଦୈତ୍ଯଯୋର୍ମେଦସା ଛନ୍ନା ସର୍ଵା ରାଜନ୍ଵସୁନ୍ଧରା
ଏହାପରେ ଭଗବାନ୍ ନାରାୟଣ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ରାଜା, ସେ ଦୁଇ ଦାନବଙ୍କ ଚର୍ବି ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଢାକିଯାଇଥିଲା।
ତଦାପ୍ରଭୃତି କୌନ୍ତେଯ ମେଦିନୀତି ସ୍ମୃତା ମହୀ। ପ୍ରଭାଵାତ୍ପଦ୍ମନାଭସ୍ଯ ଶାଶ୍ଵତୀ ଚ କୃତା ନୃଣାମ୍
ତାହାଠାରୁ, ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ପୃଥିବୀକୁ 'ମେଦିନୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପଦ୍ମନାଭଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵସହସ୍ରାଣି ସମତୀତାନ୍ଯନେକଶଃ। ଯଥାଶକ୍ତି ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ତାନ୍କୁରୁନନ୍ଦନ
ହଜାର-ହଜାର ପ୍ରକାର ଅବତାର ଅଗଣିତ ଭାବେ ହେଇଯାଇଛି। ମୋର ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କହିବି, ହେ କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ତୁମେ ଶୁଣ।
ପୁରା କମଲନାଭସ୍ଯ ସ୍ଵପତଃ ସାଗରାମ୍ଭସି। ପୁଷ୍କରେ ଯତ୍ର ସମ୍ଭୂତା ଦେଵା ଋଷିଗଣୈଃ ସହ
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ପଦ୍ମନାଭ ସାଗର ଉପରେ ଶୁଇଥିବା ବେଳେ, ସେ ପଦ୍ମରୁ ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ଏଷ ପୌଷ୍କରିକୋ ନାମ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ। ପୁରାଣୈଃ କଥ୍ଯତେ ଯତ୍ର ଵେଦଶ୍ରୁତିସମାହିତଃ
ଏହି ଅବତାରକୁ 'ପୌଷ୍କରିକ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ପୁରାଣରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବେଦ ଓ ବେଦମନ୍ତ୍ର ସ୍ଥିର ହୋଇଛି।
ଵାରାହସ୍ତୁ ଶ୍ରୁତିସୁଖଃ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋ ମହାତ୍ମନଃ। ଯତ୍ର ଵିଷ୍ଣୁଃ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵାରାହଂ ରୂପମାସ୍ଥିତଃ
ଏହି ମଧୁର ଶ୍ରବଣ ଯୋଗ୍ୟ ବରାହ ଅବତାର ମହାପୁରୁଷଙ୍କ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ଉଜ୍ଜହାର ମହୀଂ ତୋଯାତ୍ସଶୈଲଵନକାନନାମ୍। ଵେଦପାଦୋ ଯୂପଦଂଷ୍ଟ୍ରଃ କ୍ରତୁର୍ଦନ୍ତଶ୍ଚିତୀମୁଖଃ
ସେ ଜଳରୁ ପୃଥିବୀକୁ ତାଙ୍କ ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ସହିତ ଉଠାଇଲେ। ତାଙ୍କ ପାଦ ବେଦ, ଦାଁତ ଯଜ୍ଞସ୍ଥମ୍ଭ, ଓ ଦନ୍ତ ଯଜ୍ଞବେଦିର ମୁହଁ ହେଲା।
ଅଗ୍ନିଜିହ୍ଵୋ ଦର୍ଭରୋମା ବ୍ରହ୍ମଶୀର୍ଷୋ ମହାତପାଃ। ଅହୋରାତ୍ରେକ୍ଷଣୋ ଦିଵ୍ଯୋ ଵେଦାଙ୍ଗଃ ଶ୍ରୁତିଭୂଷଣଃ
ତାଙ୍କ ଜିହ୍ବା ଅଗ୍ନି, କେଶ ଦର୍ଭା ଘାସ, ମୁଣ୍ଡ ବ୍ରହ୍ମା, ସେ ମହାତପସ୍ବୀ; ତାଙ୍କ ଆଖି ଦିନ ଓ ରାତି, ଦେହ ବେଦ, ଓ ମୁଖ ଉଚ୍ଚାରିତ ବେଦମନ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ।
ଆଜ୍ଯନାସଃ ସ୍ରୁଵଂ ତୁଣ୍ଡଂ ସାମଘୋଷସ୍ଵନୋ ମହାନ୍। ଧର୍ମସତ୍ଯମଯଃ ଶ୍ରୀମାନ୍କର୍ମଵିକ୍ରମସତ୍କୃତଃ
ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ସାମଗାନର ଶବ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କର ମୁଖ ଯଜ୍ଞର ଘୃତାଞ୍ଜଳି ପାତିବା ଚମଚ ଭଳି, ତାଙ୍କର ନାକ ଯଜ୍ଞର ଚମଚ ଭଳି ଥିଲା। ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟରେ ଗଠିତ, ଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରଭାବରେ ସମ୍ମାନିତ।
ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତମୁଖୋ ଧୀରଃ ପଶୁଜାନୁର୍ମହାଵୃଷଃ। ଔଦ୍ଗାତ୍ରହୋମଲିଙ୍ଗୋଽସୌ ପଶୁବୀଜମହୌଷଧିଃ
ତାଙ୍କର ମୁଖ ପାପମୋଚନର ଦ୍ୱାର ଭଳି, ସେ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଓ ଧୀର, ବଡ଼ ବୃଷଭ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯଜ୍ଞ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଦୟା କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଶରୀରରେ ଉଦ୍ଗାତା ପୂଜାର ଚିହ୍ନ ଥିଲା, ସେ ଯଜ୍ଞ ପଶୁମାନଙ୍କର ମୂଳ ଓ ପବିତ୍ର ଔଷଧିର ସାର ଥିଲେ।
ବାହ୍ଯନ୍ତରାତ୍ମା ମନ୍ତ୍ରାସ୍ଥିଵିକୃତଃ ସୌମ୍ଯଦର୍ଶନଃ। ଵେଦିସ୍କନ୍ଧୋ ହଵିର୍ଗନ୍ଧୋ ହଵ୍ଯକଵ୍ଯାଭିଵେଗଵାନ୍
ସେ ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର ଦୁହିଁ ପ୍ରକାରର ଆତ୍ମା, ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ଗଠିତ, ମୃଦୁ ଦୃଷ୍ଟି ଥିଲା। ତାଙ୍କର କନ୍ଧ ଯଜ୍ଞବେଦି ଭଳି, ଗନ୍ଧ ହବିଷ୍ୟର ଭଳି, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚାଲୁଥିଲେ।
ପ୍ରାଗ୍ଵଂଶକାଯୋ ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ନାନାଦୀକ୍ଷାଭିରୂର୍ଜିତଃ। ଦକ୍ଷିଣାହୃଦଯୋ ଯୋଗୀ ମହାଶାସ୍ତ୍ରମଯୋ ମହାନ୍
ତାଙ୍କର ଦେହ ପୂର୍ବ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପ ଭଳି, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦୀକ୍ଷାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଭଳି, ସେ ଏକ ଯୋଗୀ, ବିଶାଳ ଓ ମହାଶାସ୍ତ୍ରର ମୂର୍ତ୍ତି।