ଶିରସ୍ତସ୍ଯ ଦିଵଂ ରାଜନ୍ନାଭିଃ ଖଂ ଚରଣୌ ମହୀ। ଅଶ୍ଵିନୌ କର୍ଣଯୋର୍ଦେଵୌ ଚକ୍ଷୁଷୀ ଶଶିଭାସ୍କରୌ
ହେ ରାଜା, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ହେଉଛି ଦିଗନ୍ତ, ନାଭି ଆକାଶ, ପାଦ ପୃଥିବୀ; ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା ତାଙ୍କର କାନ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଆଖି ।
ଇନ୍ଦ୍ରଵୈଶ୍ଵାନରୌ ଦେଵୌ ମୁଖଂ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଅନ୍ଯାନି ସର୍ଵଦୈଵାନି ସର୍ଵାଙ୍ଗାନି ମହାତ୍ମନଃ
ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ତାହା ମହାତ୍ମାଙ୍କର ମୁଖ; ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ।
ସର୍ଵଂ ଚାପି ହରୌ ସଂସ୍ଥଂ ସୂତ୍ରେ ମଣିଗଣା ଇଵ। ଆଭୂତସମ୍ପ୍ଲଵାନ୍ତେଽଥ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵଂ ତମୋନ୍ଵିତମ୍
ସମସ୍ତ କିଛି ହରିଙ୍କ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଯେପରି ମଣି ତାନା ଦାଗରେ ଗଠିତ; ଭୂତମାନ୍ୟଙ୍କର ପ୍ରଳୟ ଶେଷରେ, ସମସ୍ତ କିଛି ଅନ୍ଧକାରରେ ବିଲୀନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
ନାରାଯଣୋ ମହାଯୋଗୀ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ପରମାତ୍ମଵାନ୍। ବ୍ରହ୍ମଭୂତସ୍ତଦାତ୍ମାନଂ ବ୍ରହ୍ମଣମସୃଜତ୍ସ୍ଵଯମ୍
ନାରାୟଣ, ମହାଯୋଗୀ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ପରମାତ୍ମାର ଧାରକ, ବ୍ରହ୍ମ ହୋଇ, ସେତେବେଳେ ନିଜ ଅଂଶରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ।
ସୋଽଧ୍ଯକ୍ଷଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ପ୍ରଭୂତପ୍ରଭଵୋଽଚ୍ଯୁତଃ। ସନତ୍କୁମାରଂ ରୁଦ୍ରଂ ଚ ସପ୍ତର୍ଷୀଶ୍ଚ ତପୋଧନାତ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଭୂତର ନିରୀକ୍ଷକ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ, ଅଚ୍ୟୁତ; ସେ ସନତ୍କୁମାର, ରୁଦ୍ର ଓ ତପସ୍ଵୀ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ।
ସର୍ଵମେଵାସୃଜଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ତଥା ଲୋକାଂସ୍ତଥା ପ୍ରଜାଃ। ତେ ଚ ତଦ୍ଵ୍ଯସୃଜଂସ୍ତତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତକାଲେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ କିଛି, ଲୋକ ଓ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏବଂ ସେମାନେ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଅନ୍ୟମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ।
ତେଭ୍ଯୋଽଭଵନ୍ମହାତ୍ମଭ୍ଯୋ ବହୁଧା ବ୍ରହ୍ମ ଶାଶ୍ଵତମ୍। କଲ୍ପାନାଂ ବହୁକୋଟ୍ଯଶ୍ଚସମତୀତାସ୍ତୁ ଭାରତ
ସେଇ ମହାତ୍ମାମାନେଠାରୁ ବହୁ ରୂପରେ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଅସଂଖ୍ୟ କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ବିତିଗଲା, ହେ ଭାରତ ।
ଆଭୂତସମ୍ପ୍ଲଵାଶ୍ଚୈଵ ବହୁଧାଽଦ୍ଧାଽପଚକ୍ରମୁଃ। ମନ୍ଵନ୍ତରଯୁଗା ରାଜନ୍ସଙ୍କଲ୍ପୋ ଭୂତସମ୍ପ୍ଲଵାଃ
ହେ ରାଜା, ବହୁ ପ୍ରକାର ଭୂତମାନ୍ୟଙ୍କର ପ୍ରଳୟ ଘଟିଛି; ମନ୍ବନ୍ତର ଓ ଯୁଗ ଚକ୍ର, ଭୂତମାନ୍ୟଙ୍କର ପ୍ରଳୟ ସମସ୍ତେ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଘଟେ ।
ଚକ୍ରଵତ୍ପରିଵର୍ତନ୍ତେ ସର୍ଵଂ ଵିଷମୁଖଂ ଜଗତ୍। ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚତୁର୍ମୁଖଂ ଦେଵଂ ଦେଵୋ ନାରାଯଣଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଚକ୍ର ପରି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଘୂରୁଛି; ସମସ୍ତ କିଛି ନଶ୍ଟ ହେବାକୁ ଯାଉଛି । ଚାରିମୁଖୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଭଗବାନ୍ ନାରାୟଣ ।
ସ ଲୋକାନାଂ ହିତାର୍ଥାଯ କ୍ଷୀରୋଦେ ଵସତି ପ୍ରଭୁଃ। ବ୍ରହ୍ମା ଚ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ଲୋକସ୍ଯ ଚ ପିତାମହଃ
ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କ୍ଷୀରସାଗରରେ ବାସ କରନ୍ତି; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କ ପିତା ।
ତତୋ ନାରାଯଣୋ ଦେଵଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରପିତାମହଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରପିତାମହ, ଦେବତା ନାରାୟଣ ଦେଖାଦେଲେ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତୋ ଵ୍ଯକ୍ତଲିଙ୍ଗସ୍ଥୋ ଯ ଏଵ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରଭୁଃ। ନରନାରାଯଣୋ ଭୂତ୍ଵା ହରିରାସୀଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ଯିଏ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ସେଇ ପବିତ୍ର ପ୍ରଭୁ ନର ଓ ନାରାୟଣ ଭାବେ ଅବତାର ନେଇଥିଲେ, ଏହି ହରି ଥିଲେ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଶକ୍ରଃ ସୂର୍ଯଶ୍ଚ ଧର୍ମଶ୍ଚୈଵ ସନାତନଃ। ବହୁଶଃ ସର୍ଵଭୂତାତ୍ମା ପ୍ରାଦୁର୍ଭଵତି କାର୍ଯତଃ। ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵାଂସ୍ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦିଵ୍ଯାନ୍ଦେଵଗଣୈର୍ଯୁତାନ୍
ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ସନାତନ ଧର୍ମ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ଅନେକଥର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅବତାର ନେଇଥାନ୍ତି; ମୁଁ ସେହି ଦିବ୍ୟ ଅବତାରମାନେ, ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ, କହିବି।
ସୁପ୍ତ୍ଵା ଯୁଗସହସ୍ରଂ ସ ପ୍ରାଦୁର୍ଭଵତି କାର୍ଯଵାନ୍। ଅନେକବହୁସାହସ୍ରୈର୍ଦେଵଦେଵୋ ଜଗତ୍ପତିଃ
ହଜାର ଯୁଗ ଶୁଇ ରହି, ସେଇ ଦେବତାଙ୍କ ଦେବତା, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ସ୍ୱାମୀ, ଅନେକ ହଜାର ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଉଠିବେ।
ବ୍ରହ୍ମାଣଂ କପିଲଂ ଚୈଵ ପରମେଷ୍ଠିଂ ତଥୈଵ ଚ। ଦେଵାନ୍ସପ୍ତର୍ଷିଭିଶ୍ଚୈଵ ଶଙ୍କରଂ ଚ ମହାଯଶାଃ
ସେ ବ୍ରହ୍ମା, କପିଳ, ପରମେଷ୍ଠି, ସପ୍ତ ଋଷି ସହିତ ଦେବମାନେ ଓ ମହାଯଶସ୍ବୀ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ସନତ୍କୁମାରଂ ଭଗଵାନ୍ମନୁଂ ଚୈଵ ପ୍ରଜାପତିମ୍। ପୁରା ଚକ୍ରେ ଚ ଦେଵାଦିଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତାଗ୍ନିସମପ୍ରଭଃ
ଭଗବାନ ସନତ୍କୁମାର, ପ୍ରଜାପତି ମନୁ ଓ ଦେବମାନେ, ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅବସ୍ଥାରେ, ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଯେନ ଚାର୍ଣଵମଧ୍ଯସ୍ଥୌ ନଷ୍ଟେସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମେ। ନଷ୍ଟଦେଵାସୁରଵରେ ପ୍ରନଷ୍ଟୋରଗରାକ୍ଷସେ
ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ ନଷ୍ଟ ହୋଇ, ମଧ୍ୟ ସମୁଦ୍ରରେ ଲୁଚିଯାଇଥିଲେ, ଦେବ-ଅସୁର, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ—
ଯୋଦ୍ଧୁକାମୌ ସୁଦୁର୍ଧର୍ଷୌ ଭ୍ରାତରୌ ମଧୁକୈଠଭୌ। ହତୌ ଭଗଵତା ତେନ ତତୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରଂ ପରମ୍
ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ଦୁର୍ଜୟ, ସେଇ ଦୁଇ ଭାଇ ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କୁ ଭଗବାନ ହତ୍ୟା କଲେ, ଏବଂ ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ଦେଲେ।
ଭୂମିଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା କୃତୌ ପୂର୍ଵାଵଜେଯୌ ଦ୍ଵୌ ମହାଽସୁରୌ। ତୌ କର୍ଣମଲସଂଭୂତୌ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ପୃଥିବୀକୁ ବାନ୍ଧି ରଖିଥିବା, ସେଇ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସୁର, ମହାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କାନର ମେଲୁ ଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ପୂର୍ବେ ଅଜୟ ଥିଲେ।
ମହାର୍ଣଵେ ପ୍ରସ୍ଵପତଃ ଶୈଲରାଜସମୌ ସ୍ଥିତୌ। ତୌ ଵିଵେଶ ସ୍ଵଯଂ ଵାଯୁର୍ବ୍ରହ୍ମଣା ସାଧୁ ଚୋଦିତଃ
ମହାସମୁଦ୍ରରେ ପର୍ବତ ଭଳି ଶୁଇଥିବା ସେମାନେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ସ୍ୱୟଂ ବାୟୁ ସେମାନଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତୌ ଦିଵଂ ଛାଦଯିତ୍ଵା ତୁ ଵଵୃଧାତେ ମହାଽସୁରୌ। ଵାଯୁପ୍ରମାଣୌ ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମା ପର୍ଯମୃଶଚ୍ଛନୈଃ
ସେଇ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସୁର ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦେଇ, ବାୟୁ ପରି ବଡ଼ ହେଲେ; ସେମାନେ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଏକଂ ମୃଦୁତରଂ ଵେତ୍ତି କଠିନଂ ଵେତ୍ତି ଚାପରମ୍। ନାମନୀ ତୁ ତଯୋଶ୍ଚକେ ସଵିତା ସଲିଲୋଦ୍ଭଵଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ କୁମଳ, ଅନ୍ୟଜଣେ କଠିନ ବୋଲି ବ୍ରହ୍ମା ଚିହ୍ନିଲେ; ଜଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସବିତା ସେମାନଙ୍କୁ ନାମ ଦେଲେ।
ମୃଦୁସ୍ତ୍ଵଯଂ ମଧୁର୍ନାମ କଠିନଃ କୈଠଭଃ ସ୍ଵଯମ୍। ତୌ ଦୈତ୍ଯୌ କୃତନାମାନୌ ଚେରତୁର୍ବଲଗର୍ଵିତୌ
ଏହି କୁମଳଟିଏ ମଧୁ ନାମ, କଠିନଟିଏ କୈଟଭ; ସେଇ ଦୁଇ ଦାଇତ୍ୟ, ନାମ ପାଇ ବଳର ଗର୍ବରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତୌ ପୁରାଽଥ ଦିଵଂ ସର୍ଵାଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ରାଜନ୍ମହାସୁରୌ। ପ୍ରଚ୍ଛାଦ୍ଯାଥ ଦିଵଂ ସର୍ଵାଂ ଚେରତୁର୍ମଧୁକୈଠଭୌ
ହେ ରାଜା, ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ସେଇ ଦୁଇ ମହାସୁର, ମଧୁ ଓ କୈଟଭ, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପହଞ୍ଚି, ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦେଇ, ସେଠାରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସର୍ଵମେକାର୍ଣଵଂ ଲୋକଂ ଯୋଦ୍ଧୁକାମୌ ସୁନିର୍ଭଯୌ। ତୌ ଗତାଵସୁରୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ
ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଚାହିଁ, ସେମାନେ ଭୟହୀନ ଭାବେ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଏକ ସମୁଦ୍ର ଭାବରେ ଦେଖିଲେ; ଏହା ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରପିତାମହ—
ଏକାର୍ଣଵାମ୍ବୁନିଚଯେ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ। ସ ପଦ୍ମାତ୍ପଦ୍ମନାଭସ୍ଯ ନାଭିଦେଶାତ୍ସମୁତ୍ଥିତାତ୍
ସେଇ ଏକାଟି ସମୁଦ୍ର ଜଳର ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଗଲେ; ପଦ୍ମନାଭଙ୍କ ନାଭିରୁ ଉଠିଥିବା ପଦ୍ମରୁ ସେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।
ଆସସାଦ ସ୍ଵଯଂ ଜନ୍ମ ତତ୍ପଙ୍କଜମପଙ୍କଜମ୍। ପୂଜଯାମାସ ଵସତିଂ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ
ସେ ନିଜେ ଗଲେ, ସେଇ କାଦ ନଥିବା ପଦ୍ମର ଜନ୍ମ ସ୍ଥାନକୁ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରପିତାମହ, ସେଠି ଥିବା ଆଶ୍ରୟକୁ ପୂଜା କଲେ।
ତାଵୁଭୌ ଜଲଗର୍ଭସ୍ଥୌ ନାରାଯଣଚତୁର୍ମୁଖୌ। ବହୂନ୍ଵର୍ଷାଯୁତାନପ୍ସୁ ଶଯାନୌ ନ ଚ କମ୍ପିତୌ
ସେଇ ଦୁଇଜଣ, ଜଳର ଗର୍ଭରେ ଚାରିମୁହଁ ନେଇଥିଲେ; ଅନେକ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳରେ ଶୁଇ ରହିଲେ, କେବେ ହେଲେ ନ ହଲେ।
ଅଥ ଦୀର୍ଘସ୍ଯ କାଲସ୍ଯ ତାଵୁଭୌ ମଧୁକୈଠଭୌ। ଆଜଗ୍ମତୁସ୍ତୌ ତଂ ଦେଶଂ ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ଏହାପରେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ଦୁଇଁଜଣେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ବସିଥିଲେ।
ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲୋକନାଥସ୍ତୁ ରୋଷାତ୍ସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ। ଉତ୍ପପାତାଥ ଶଯନାତ୍ପଦ୍ମନାଭୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
ସେମାନେକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ସ୍ୱାମୀ, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି ହୋଇ, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ପଦ୍ମନାଭ ଶୟନ ଉପରୁ ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ।