ମ୍ନୈଵାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଚେଦିରାଜମରିନ୍ଦମମ୍। ଭୀମକର୍ମା ତତୋ ଭୀଷ୍ଣୋ ଭୂଯଃ ସ ଇତମବ୍ରଵୀତ୍
ଚେଦିରାଜ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିନଥିବାଭଳି, ବଳଶାଳୀ ଭୀଷ୍ମ ପୁଣିଥରେ ଏହିପରି କହିଲେ।
ଵର୍ତମାନାମତୀତାଂ ଚ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ଏବେ ଏବଂ ପୂର୍ବର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଶୁଣ, ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
ଈଶ୍ଵରସ୍ଯୋତ୍ତମସ୍ଯୈନାଂ କର୍ମଣାଂ ଗହନାଂ ଗତିମ୍। ଅଵ୍ଯକ୍ତୋ ଵ୍ଯକ୍ତଲିଙ୍ଗସ୍ଥୋ ଯ ଏଷ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରଭୁଃ
ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଗଭୀର ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଗତିକୁ ଉତ୍ତମ ଭଗବାନ୍ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି । ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ଦୃଶ୍ୟ ଦୁହିଁ ରୂପରେ ବିଦ୍ୟମାନ ।
ପୁରା ନାରାଯଣୋ ଦେଵଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୂଃ ପ୍ରପିତାମହଃ। ସହସ୍ରଶୀର୍ଷଃ ପୁରୁଷୋ ଧ୍ରଵୋଽନନ୍ତଃ ସନାତନଃ
ପୁରୁଣା କାଳରେ, ସ୍ୱୟଂ ଜନ୍ମା, ପ୍ରପିତାମହ ଦେବ, ହଜାର ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ପୁରୁଷ, ଅଚଳ, ଅନନ୍ତ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ନାରାୟଣ ବିଦ୍ୟମାନ ଥିଲେ ।
ସହସ୍ରାସ୍ଯଃ ସହସ୍ରାଶ୍ଚଃ ସହସ୍ରଚରଣୋ ଵିଭୁଃ। ସହସ୍ରଵାହୁଃ ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ଦେଵୋ ନାମସହସ୍ରଵାନ୍
ସେ ହଜାର ମୁହଁ, ହଜାର ଆଖି, ହଜାର ପାଦ, ହଜାର ବାହୁ ଥିବା ସର୍ବଜ୍ଞ ଦେବତା; ତାଙ୍କର ହଜାର ନାମ ଅଛି ।
ସହସ୍ରମୁକୁଟୋ ଦେଵୋ ଵିଶ୍ଵରୂପୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ଅନେକଵର୍ଣୋ ଦେଵାଦିରଵ୍ଯକ୍ତାଦ୍ଵୈ ପରେ ସ୍ଥିତଃ
ହଜାର ମୁକୁଟ ଥିବା, ସମସ୍ତ ରୂପର ମାଲିକ, ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ, ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣର, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ଆଦିକରଣ, ଅଦୃଶ୍ୟତାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ରହିଛନ୍ତି ।
ଅସୃଜତ୍ସଲିଲଂ ପୂର୍ଵଂ ସ ଚ ନାରାଯଣଃ ପ୍ରଭୁଃ। ତତସ୍ତୁ ଭଗଵାଂସ୍ତୋଯେ ବ୍ରହ୍ମାଣମସୃଜତ୍ସ୍ଵଯମ୍
ସେ ନାରାୟଣ ପ୍ରଥମେ ଜଳ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ତାପରେ, ସେଇ ଜଳରେ, ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ।
ବ୍ରହ୍ମା ଚତୁର୍ମୁଖୋ ଲୋକାନ୍ସର୍ଵାଂସ୍ତାନସୃଜତ୍ସ୍ଵଯମ୍। ଆଦିକାଲେ ପୁରା ହ୍ଯେଵଂ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ଚୋଦ୍ଭଵଃ। ପୁରା ଯଃ ପ୍ରଲଯେ ପ୍ରାପ୍ତେ ନଷ୍ଟେ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମେ
ଚାରିମୁଖୀ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଆରମ୍ଭରେ ସ୍ୱୟଂ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ପୁରୁଣା କାଳରେ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଏଭଳି ହେଲା, ଯେଉଁବେଳେ ପ୍ରଳୟରେ ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ସବୁ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ।
ବ୍ରହ୍ମାଦିଷୁ ପ୍ରଲୀନେଷୁ ନଷ୍ଟେ ଲୋକେ ଚରାଚରେ। ଆଭୂତସମ୍ପ୍ଲଵେ ପ୍ରାପ୍ତେ ପ୍ରଲୀନେ ପ୍ରକୃତୌ ମହାନ୍
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଲୟ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଚରାଚର ସମସ୍ତ ଲୋକ ନଶ୍ଟ ହେଉଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଭୂତର ମହାପ୍ରଳୟ ହେବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ କିଛି ପ୍ରକୃତିରେ ଲୟ ହୁଏ ।
ଏକସ୍ମିଷ୍ଠତି ସର୍ଵାତ୍ମା ସ ତୁ ନାରାଯଣଃ ପ୍ରଭୁଃ। ନାରାଯଣସ୍ଯ ଚାଙ୍ଗାନି ସର୍ଵଦୈଵାନି ଭାରତ
ସେତେବେଳେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ନାରାୟଣ ମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ରହନ୍ତି; ଓ ଭାରତ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଅଟୁଟ ଅଂଶ ।
ଶିରସ୍ତସ୍ଯ ଦିଵଂ ରାଜନ୍ନାଭିଃ ଖଂ ଚରଣୌ ମହୀ। ଅଶ୍ଵିନୌ କର୍ଣଯୋର୍ଦେଵୌ ଚକ୍ଷୁଷୀ ଶଶିଭାସ୍କରୌ
ହେ ରାଜା, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ହେଉଛି ଦିଗନ୍ତ, ନାଭି ଆକାଶ, ପାଦ ପୃଥିବୀ; ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା ତାଙ୍କର କାନ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଆଖି ।
ଇନ୍ଦ୍ରଵୈଶ୍ଵାନରୌ ଦେଵୌ ମୁଖଂ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଅନ୍ଯାନି ସର୍ଵଦୈଵାନି ସର୍ଵାଙ୍ଗାନି ମହାତ୍ମନଃ
ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ତାହା ମହାତ୍ମାଙ୍କର ମୁଖ; ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ।
ସର୍ଵଂ ଚାପି ହରୌ ସଂସ୍ଥଂ ସୂତ୍ରେ ମଣିଗଣା ଇଵ। ଆଭୂତସମ୍ପ୍ଲଵାନ୍ତେଽଥ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵଂ ତମୋନ୍ଵିତମ୍
ସମସ୍ତ କିଛି ହରିଙ୍କ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଯେପରି ମଣି ତାନା ଦାଗରେ ଗଠିତ; ଭୂତମାନ୍ୟଙ୍କର ପ୍ରଳୟ ଶେଷରେ, ସମସ୍ତ କିଛି ଅନ୍ଧକାରରେ ବିଲୀନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
ନାରାଯଣୋ ମହାଯୋଗୀ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ପରମାତ୍ମଵାନ୍। ବ୍ରହ୍ମଭୂତସ୍ତଦାତ୍ମାନଂ ବ୍ରହ୍ମଣମସୃଜତ୍ସ୍ଵଯମ୍
ନାରାୟଣ, ମହାଯୋଗୀ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ପରମାତ୍ମାର ଧାରକ, ବ୍ରହ୍ମ ହୋଇ, ସେତେବେଳେ ନିଜ ଅଂଶରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ।
ସୋଽଧ୍ଯକ୍ଷଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ପ୍ରଭୂତପ୍ରଭଵୋଽଚ୍ଯୁତଃ। ସନତ୍କୁମାରଂ ରୁଦ୍ରଂ ଚ ସପ୍ତର୍ଷୀଶ୍ଚ ତପୋଧନାତ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଭୂତର ନିରୀକ୍ଷକ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ, ଅଚ୍ୟୁତ; ସେ ସନତ୍କୁମାର, ରୁଦ୍ର ଓ ତପସ୍ଵୀ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ।
ସର୍ଵମେଵାସୃଜଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ତଥା ଲୋକାଂସ୍ତଥା ପ୍ରଜାଃ। ତେ ଚ ତଦ୍ଵ୍ଯସୃଜଂସ୍ତତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତକାଲେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ କିଛି, ଲୋକ ଓ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏବଂ ସେମାନେ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଅନ୍ୟମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ।
ତେଭ୍ଯୋଽଭଵନ୍ମହାତ୍ମଭ୍ଯୋ ବହୁଧା ବ୍ରହ୍ମ ଶାଶ୍ଵତମ୍। କଲ୍ପାନାଂ ବହୁକୋଟ୍ଯଶ୍ଚସମତୀତାସ୍ତୁ ଭାରତ
ସେଇ ମହାତ୍ମାମାନେଠାରୁ ବହୁ ରୂପରେ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଅସଂଖ୍ୟ କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ବିତିଗଲା, ହେ ଭାରତ ।
ଆଭୂତସମ୍ପ୍ଲଵାଶ୍ଚୈଵ ବହୁଧାଽଦ୍ଧାଽପଚକ୍ରମୁଃ। ମନ୍ଵନ୍ତରଯୁଗା ରାଜନ୍ସଙ୍କଲ୍ପୋ ଭୂତସମ୍ପ୍ଲଵାଃ
ହେ ରାଜା, ବହୁ ପ୍ରକାର ଭୂତମାନ୍ୟଙ୍କର ପ୍ରଳୟ ଘଟିଛି; ମନ୍ବନ୍ତର ଓ ଯୁଗ ଚକ୍ର, ଭୂତମାନ୍ୟଙ୍କର ପ୍ରଳୟ ସମସ୍ତେ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଘଟେ ।
ଚକ୍ରଵତ୍ପରିଵର୍ତନ୍ତେ ସର୍ଵଂ ଵିଷମୁଖଂ ଜଗତ୍। ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚତୁର୍ମୁଖଂ ଦେଵଂ ଦେଵୋ ନାରାଯଣଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଚକ୍ର ପରି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଘୂରୁଛି; ସମସ୍ତ କିଛି ନଶ୍ଟ ହେବାକୁ ଯାଉଛି । ଚାରିମୁଖୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଭଗବାନ୍ ନାରାୟଣ ।
ସ ଲୋକାନାଂ ହିତାର୍ଥାଯ କ୍ଷୀରୋଦେ ଵସତି ପ୍ରଭୁଃ। ବ୍ରହ୍ମା ଚ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ଲୋକସ୍ଯ ଚ ପିତାମହଃ
ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କ୍ଷୀରସାଗରରେ ବାସ କରନ୍ତି; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କ ପିତା ।
ତତୋ ନାରାଯଣୋ ଦେଵଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରପିତାମହଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରପିତାମହ, ଦେବତା ନାରାୟଣ ଦେଖାଦେଲେ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତୋ ଵ୍ଯକ୍ତଲିଙ୍ଗସ୍ଥୋ ଯ ଏଵ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରଭୁଃ। ନରନାରାଯଣୋ ଭୂତ୍ଵା ହରିରାସୀଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ଯିଏ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ସେଇ ପବିତ୍ର ପ୍ରଭୁ ନର ଓ ନାରାୟଣ ଭାବେ ଅବତାର ନେଇଥିଲେ, ଏହି ହରି ଥିଲେ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଶକ୍ରଃ ସୂର୍ଯଶ୍ଚ ଧର୍ମଶ୍ଚୈଵ ସନାତନଃ। ବହୁଶଃ ସର୍ଵଭୂତାତ୍ମା ପ୍ରାଦୁର୍ଭଵତି କାର୍ଯତଃ। ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵାଂସ୍ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦିଵ୍ଯାନ୍ଦେଵଗଣୈର୍ଯୁତାନ୍
ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ସନାତନ ଧର୍ମ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ଅନେକଥର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅବତାର ନେଇଥାନ୍ତି; ମୁଁ ସେହି ଦିବ୍ୟ ଅବତାରମାନେ, ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ, କହିବି।
ସୁପ୍ତ୍ଵା ଯୁଗସହସ୍ରଂ ସ ପ୍ରାଦୁର୍ଭଵତି କାର୍ଯଵାନ୍। ଅନେକବହୁସାହସ୍ରୈର୍ଦେଵଦେଵୋ ଜଗତ୍ପତିଃ
ହଜାର ଯୁଗ ଶୁଇ ରହି, ସେଇ ଦେବତାଙ୍କ ଦେବତା, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ସ୍ୱାମୀ, ଅନେକ ହଜାର ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଉଠିବେ।
ବ୍ରହ୍ମାଣଂ କପିଲଂ ଚୈଵ ପରମେଷ୍ଠିଂ ତଥୈଵ ଚ। ଦେଵାନ୍ସପ୍ତର୍ଷିଭିଶ୍ଚୈଵ ଶଙ୍କରଂ ଚ ମହାଯଶାଃ
ସେ ବ୍ରହ୍ମା, କପିଳ, ପରମେଷ୍ଠି, ସପ୍ତ ଋଷି ସହିତ ଦେବମାନେ ଓ ମହାଯଶସ୍ବୀ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ସନତ୍କୁମାରଂ ଭଗଵାନ୍ମନୁଂ ଚୈଵ ପ୍ରଜାପତିମ୍। ପୁରା ଚକ୍ରେ ଚ ଦେଵାଦିଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତାଗ୍ନିସମପ୍ରଭଃ
ଭଗବାନ ସନତ୍କୁମାର, ପ୍ରଜାପତି ମନୁ ଓ ଦେବମାନେ, ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅବସ୍ଥାରେ, ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଯେନ ଚାର୍ଣଵମଧ୍ଯସ୍ଥୌ ନଷ୍ଟେସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମେ। ନଷ୍ଟଦେଵାସୁରଵରେ ପ୍ରନଷ୍ଟୋରଗରାକ୍ଷସେ
ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ ନଷ୍ଟ ହୋଇ, ମଧ୍ୟ ସମୁଦ୍ରରେ ଲୁଚିଯାଇଥିଲେ, ଦେବ-ଅସୁର, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ—
ଯୋଦ୍ଧୁକାମୌ ସୁଦୁର୍ଧର୍ଷୌ ଭ୍ରାତରୌ ମଧୁକୈଠଭୌ। ହତୌ ଭଗଵତା ତେନ ତତୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରଂ ପରମ୍
ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ଦୁର୍ଜୟ, ସେଇ ଦୁଇ ଭାଇ ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କୁ ଭଗବାନ ହତ୍ୟା କଲେ, ଏବଂ ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ଦେଲେ।
ଭୂମିଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା କୃତୌ ପୂର୍ଵାଵଜେଯୌ ଦ୍ଵୌ ମହାଽସୁରୌ। ତୌ କର୍ଣମଲସଂଭୂତୌ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ପୃଥିବୀକୁ ବାନ୍ଧି ରଖିଥିବା, ସେଇ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସୁର, ମହାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କାନର ମେଲୁ ଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ପୂର୍ବେ ଅଜୟ ଥିଲେ।
ମହାର୍ଣଵେ ପ୍ରସ୍ଵପତଃ ଶୈଲରାଜସମୌ ସ୍ଥିତୌ। ତୌ ଵିଵେଶ ସ୍ଵଯଂ ଵାଯୁର୍ବ୍ରହ୍ମଣା ସାଧୁ ଚୋଦିତଃ
ମହାସମୁଦ୍ରରେ ପର୍ବତ ଭଳି ଶୁଇଥିବା ସେମାନେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ସ୍ୱୟଂ ବାୟୁ ସେମାନଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।