ଊର୍ଧ୍ଵଂ ତିର୍ଯଗଧଶ୍ଚୈଵ ଯାଵତୀ ଜଗତୋ ଗତିଃ। ସଦେଵକେଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭଗଵାନ୍କେଶଵୋ ମୁଖମ୍
ଉପରେ, ପାଖରେ, ତଳେ—ଯେଉଁଠାରେ ଜଗତ ଚଳେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାସହିତ ଲୋକମାନେରେ, ଭଗବାନ କେଶବ ମୁଖ।
ଅଯଂ ତୁ ପୁରୁଷୋ ବାଲଃ ଶିଶୁପାଲୋ ନ ବୁଧ୍ଯତେ। ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵଦା କୃଷ୍ଣଂ ତସ୍ମାଦେଵଂ ପ୍ରଭାଷତେ
କିନ୍ତୁ ଏହି ପୁରୁଷ, ଶିଶୁପାଳ, ଅବୁଝ। ଏହିକାରଣରୁ ସେ ସବୁଠାରେ ଏମିତି କହୁଛି କୃଷ୍ଣ ବିଷୟରେ।
ଯୋ ହି ଧର୍ମଂ ଵିଚିନୁଯାଦୁତ୍କୃଷ୍ଟଂ ମତିମାନ୍ନରଃ। ସ ଵୈ ପଶ୍ଯେଦ୍ଯଥା ଧର୍ମଂ ନ ତଥା ଚେଦିରାଡଯମ୍
ଯିଏ ଧର୍ମକୁ ଖୋଜିଥାଏ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧର୍ମକୁ ବୁଝିପାରେ, ସେଠାରେ ଧର୍ମକୁ ଠିକ୍ ଦେଖିପାରେ। କିନ୍ତୁ ଚେଦିରାଜ ଏହିପରି ଧର୍ମକୁ ଦେଖିନାହାନ୍ତି।
ସଵୃଦ୍ଧବାଲେଷ୍ଵଥଵା ପାର୍ଥିଵେଷୁ ମହାତ୍ମସୁ। କୋ ନାର୍ହଂ ମନ୍ଯତେ କୃଷ୍ଣଂ କୋ ଵାପ୍ଯେନଂ ନ ପୂଜଯେତ୍
ବଡ଼ମାନେ, ଛୁଆଁମାନେ କିମ୍ବା ମହାନ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ କିଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅପୂଜ୍ୟ ଭାବେ ଭାବେ? କିଏ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବେ ନାହିଁ?
ଅଥୈନାଂ ଦୁଷ୍କୃତାଂ ପୂଜାଂ ଶିଶୁପାଲୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଯତି। ଦୁଷ୍କୃତାଯାଂ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ତଥାଽଯଂ କର୍ତୁମର୍ହତି
ଏବେ ଶିଶୁପାଳ ଏହି ପୂଜାକୁ ଅନୁଚିତ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରୁଛନ୍ତି; ଯେପରି ଏହା ଭୁଲ କାମ, ସେପରି ସେଠି ଯଥାଯଥ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଗାଙ୍ଗେଯେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଶିଶୁପାଲଶ୍ଚୁକୋପ ତମ୍। କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ସୁନୀଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽଥ ସହଦେଵୋଽବ୍ରଵୀତ୍ତଦା
ଗାଙ୍ଗେୟ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଶିଶୁପାଳ ତାଙ୍କୁ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ସୁନୀଥଙ୍କୁ ରୁଷ୍ଟ ଦେଖି, ସହଦେବ ତା'ବେଳେ କହିଲେ।
ମତିପୂର୍ଵମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଚେଦିରାଜ ମଯା କୃତମ୍। ତନ୍ମେ ନିଗଦତସ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ କାରଣାଦତ୍ର ମେ ଶୃଣୁ
ଚେଦିରାଜ, ଏଠାରେ ସବୁ କିଛି ମୁଁ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି କରିଛି; ଏହାର ସତ୍ୟ ଏବଂ କାରଣ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।
ସ ପାର୍ଥିଵାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଗୁରୁଃ କୃଷ୍ଣୋଽପରୋ ନ ହି। ତସ୍ମାଦଭ୍ଯର୍ଚିତୋଽସ୍ମାଭିଃ ସର୍ଵେ ସଂମନ୍ତୁମର୍ହଥ
ସମସ୍ତ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣ ଠାରୁ ବଡ଼ କେହି ନାହାନ୍ତି; ତେଣୁ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଛୁ, ଆପଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ମନେ ପକାନ୍ତୁ।
ଯୋ ଵା ସହତେ କଶ୍ଚିଦ୍ରାଜ୍ଞାଂ ସବଲଵାହନଃ। କ୍ଷିପ୍ରଂ ଯୁଦ୍ଧାଯ ନିର୍ଯାତୁ ତସ୍ଯ ମୂର୍ଧ୍ନ୍ଯାହିତଂ ପଦମ୍
ଯଦି କୌଣସି ରାଜା ତାଙ୍କର ସେନା ଓ ଯାନସହିତ ଏହାକୁ ସହିପାରିବେ, ସେ ଶୀଘ୍ର ଯୁଦ୍ଧକୁ ବାହାରୁନ୍ତୁ; ସମ୍ମାନର ସ୍ଥାନ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଦିଅନ୍ତୁ।
ତତୋ ନ ଵ୍ଯାଜହାରୈଷାଂ କଶ୍ଚିଦ୍ବୁଦ୍ଧିମତାଂ ସତାମ୍
ତାପରେ, ଏଠାରେ ଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ବିପକ୍ଷରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ମାନିନାଂ ବଲିନାଂ ରାଜ୍ଞାଂ ମଧ୍ଯେ ସନ୍ଦର୍ଶିତେ ପଦେ। ଏଵମୁକ୍ତେ ସୁନୀଥସ୍ଯ ସହଦେଵେନ କେଶଵେ
ଅହଂକାରୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେଇ ସ୍ଥାନ ଦେଖାଯାଇଲା, ଏବଂ ସହଦେବ ଏଭଳି କେଶବ ବିଷୟରେ ସୁନୀଥଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସ୍ଵଭାଵରକ୍ତେ ନଯନେ କୋପାଦ୍ରକ୍ତତରେ କୃତେ। ତସ୍ଯ କୋପଂ ସମୁଦ୍ଭୂତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଭୀଷ୍ମଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଜନ୍ମସିଦ୍ଧ ଲାଲ ଥିଲା, କ୍ରୋଧରେ ସେଉଁଠି ଅଧିକ ଲାଲ ହେଲା; ତାଙ୍କର ଏହି କ୍ରୋଧ ଦେଖି, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭୀଷ୍ମ ବୁଝିଲେ।
ଆଚଚକ୍ଷେ ପୁନସ୍ତସ୍ମୈ କୃଷ୍ଣସ୍ଯୈଵୋତ୍ତରାନ୍ଗୁଣାନ୍। ସ ସୁନୀଥଂ ସମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ତାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାନ୍ମହୀକ୍ଷିତଃ
ଭୀଷ୍ମ ପୁଣିଥରେ ସୁନୀଥଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ; ସେ ସୁନୀଥ ଓ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
ଉଵାଚ ଵଦତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଇଦଂ ମତିମତାଂ ଵରଃ। ସହଦେଵେନ ରାଜାନୋ ଯଦୁକ୍ତଂ କେଶଵଂ ପ୍ରତି। ତତ୍ତଥେତି ଵିଜାନୀଧ୍ଵଂ ଭୂଯଶ୍ଚାତ୍ର ଵିବୋଧତ
ସେ, କଥା କହିବାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କହିଲେ: 'ସହଦେବ ମାଧ୍ୟମରେ ରାଜାମାନେ କେଶବଙ୍କୁ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ଏହା ସଠିକ୍; ଏଠାରେ ଆଉ ଶୁଣନ୍ତୁ।'
ତତୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚଃ କାଲେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଜ୍ଞାପନାର୍ଥାଯ ସର୍ଵେଷାଂ ଭୀଷ୍ମଂ ପୁନରଥାବ୍ରଵୀତ୍
ସେଇ ସମୟରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାଇବା ପାଇଁ ପୁଣିଥରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵିସ୍ତରେଣାସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ କର୍ମାଣୀଚ୍ଛାମି ସର୍ଵଶଃ। ଶ୍ରୋତୁଂ ଭଗଵତସ୍ତାନି ପ୍ରବ୍ରଵୀହି ପିତାମହ
ମୁଁ ଏହି ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ; ହେ ପିତାମହ, ଭଗବାନଙ୍କର ସେଗୁଡ଼ିକ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
କର୍ମଣାମାନୁପୂର୍ଵା ଚ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵାଶ୍ଚ ଯେ ଵିଭୋଃ। ଯଥା ଚ ପ୍ରକୃତିଃ କୃଷ୍ଣେ ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ପିତାମହ
ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟର କ୍ରମ, ତାଙ୍କର ଅବତାରଗୁଡ଼ିକ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ — ଏହା ସବୁ ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ହେ ପିତାମହ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ଭୀଷ୍ମଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଭରତର୍ଷଭ। ଯୁଧିଷ୍ଠିରମମିତ୍ରଘ୍ନଂ ତସ୍ମିନ୍ତ୍ରାଜସମାଗମେ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଭୀଷ୍ମ ରାଜାମାନଙ୍କ ସଭାରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶକ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସମକ୍ଷଂ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯେଵ ଶତକ୍ରତୋଃ। କର୍ମାଣ୍ଯସୁକରାଣ୍ଯନ୍ଯୈରାଚଚକ୍ଷେ ଜନାଧିପ
ବାସୁଦେବଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ଯେପରି ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ରାଜା ଅନ୍ୟମାନେ ଯାହା କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି, ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।
ଶୃଣ୍ଵତାଂ ପାର୍ଥିଵାନାଂ ଚ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଚାନ୍ତିକେ। ଇଦଂ ମତିମତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କୃଷ୍ଣଂ ପ୍ରତି ଵିଶାମ୍ପତେ
ରାଜାମାନେ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ, ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ମ୍ନୈଵାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଚେଦିରାଜମରିନ୍ଦମମ୍। ଭୀମକର୍ମା ତତୋ ଭୀଷ୍ଣୋ ଭୂଯଃ ସ ଇତମବ୍ରଵୀତ୍
ଚେଦିରାଜ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିନଥିବାଭଳି, ବଳଶାଳୀ ଭୀଷ୍ମ ପୁଣିଥରେ ଏହିପରି କହିଲେ।
ଵର୍ତମାନାମତୀତାଂ ଚ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ଏବେ ଏବଂ ପୂର୍ବର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଶୁଣ, ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
ଈଶ୍ଵରସ୍ଯୋତ୍ତମସ୍ଯୈନାଂ କର୍ମଣାଂ ଗହନାଂ ଗତିମ୍। ଅଵ୍ଯକ୍ତୋ ଵ୍ଯକ୍ତଲିଙ୍ଗସ୍ଥୋ ଯ ଏଷ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରଭୁଃ
ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଗଭୀର ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଗତିକୁ ଉତ୍ତମ ଭଗବାନ୍ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି । ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ଦୃଶ୍ୟ ଦୁହିଁ ରୂପରେ ବିଦ୍ୟମାନ ।
ପୁରା ନାରାଯଣୋ ଦେଵଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୂଃ ପ୍ରପିତାମହଃ। ସହସ୍ରଶୀର୍ଷଃ ପୁରୁଷୋ ଧ୍ରଵୋଽନନ୍ତଃ ସନାତନଃ
ପୁରୁଣା କାଳରେ, ସ୍ୱୟଂ ଜନ୍ମା, ପ୍ରପିତାମହ ଦେବ, ହଜାର ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ପୁରୁଷ, ଅଚଳ, ଅନନ୍ତ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ନାରାୟଣ ବିଦ୍ୟମାନ ଥିଲେ ।
ସହସ୍ରାସ୍ଯଃ ସହସ୍ରାଶ୍ଚଃ ସହସ୍ରଚରଣୋ ଵିଭୁଃ। ସହସ୍ରଵାହୁଃ ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ଦେଵୋ ନାମସହସ୍ରଵାନ୍
ସେ ହଜାର ମୁହଁ, ହଜାର ଆଖି, ହଜାର ପାଦ, ହଜାର ବାହୁ ଥିବା ସର୍ବଜ୍ଞ ଦେବତା; ତାଙ୍କର ହଜାର ନାମ ଅଛି ।
ସହସ୍ରମୁକୁଟୋ ଦେଵୋ ଵିଶ୍ଵରୂପୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ଅନେକଵର୍ଣୋ ଦେଵାଦିରଵ୍ଯକ୍ତାଦ୍ଵୈ ପରେ ସ୍ଥିତଃ
ହଜାର ମୁକୁଟ ଥିବା, ସମସ୍ତ ରୂପର ମାଲିକ, ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ, ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣର, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ଆଦିକରଣ, ଅଦୃଶ୍ୟତାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ରହିଛନ୍ତି ।
ଅସୃଜତ୍ସଲିଲଂ ପୂର୍ଵଂ ସ ଚ ନାରାଯଣଃ ପ୍ରଭୁଃ। ତତସ୍ତୁ ଭଗଵାଂସ୍ତୋଯେ ବ୍ରହ୍ମାଣମସୃଜତ୍ସ୍ଵଯମ୍
ସେ ନାରାୟଣ ପ୍ରଥମେ ଜଳ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ତାପରେ, ସେଇ ଜଳରେ, ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ।
ବ୍ରହ୍ମା ଚତୁର୍ମୁଖୋ ଲୋକାନ୍ସର୍ଵାଂସ୍ତାନସୃଜତ୍ସ୍ଵଯମ୍। ଆଦିକାଲେ ପୁରା ହ୍ଯେଵଂ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ଚୋଦ୍ଭଵଃ। ପୁରା ଯଃ ପ୍ରଲଯେ ପ୍ରାପ୍ତେ ନଷ୍ଟେ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମେ
ଚାରିମୁଖୀ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଆରମ୍ଭରେ ସ୍ୱୟଂ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ପୁରୁଣା କାଳରେ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଏଭଳି ହେଲା, ଯେଉଁବେଳେ ପ୍ରଳୟରେ ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ସବୁ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ।
ବ୍ରହ୍ମାଦିଷୁ ପ୍ରଲୀନେଷୁ ନଷ୍ଟେ ଲୋକେ ଚରାଚରେ। ଆଭୂତସମ୍ପ୍ଲଵେ ପ୍ରାପ୍ତେ ପ୍ରଲୀନେ ପ୍ରକୃତୌ ମହାନ୍
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଲୟ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଚରାଚର ସମସ୍ତ ଲୋକ ନଶ୍ଟ ହେଉଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଭୂତର ମହାପ୍ରଳୟ ହେବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ କିଛି ପ୍ରକୃତିରେ ଲୟ ହୁଏ ।
ଏକସ୍ମିଷ୍ଠତି ସର୍ଵାତ୍ମା ସ ତୁ ନାରାଯଣଃ ପ୍ରଭୁଃ। ନାରାଯଣସ୍ଯ ଚାଙ୍ଗାନି ସର୍ଵଦୈଵାନି ଭାରତ
ସେତେବେଳେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ନାରାୟଣ ମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ରହନ୍ତି; ଓ ଭାରତ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଅଟୁଟ ଅଂଶ ।