ଦାନଂ ଦାକ୍ଷ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତଂ ଶୌର୍ଯଂ ହ୍ରୀଃ କୀର୍ତିର୍ବୁଦ୍ଧିରୁତ୍ତମା। ସଂନତିଃ ଶ୍ରୀର୍ଧୃତିସ୍ତୁଷ୍ଟିଃ ପୁଷ୍ଟିଶ୍ଚ ନିଯତାଽଚ୍ଯୁତେ
ଦାନ, କୌଶଳ, ଶିକ୍ଷା, ପ୍ରତାପ, ଲଜ୍ଜା, କୀର୍ତି, ଉତ୍ତମ ବୁଦ୍ଧି, ନମ୍ରତା, ଶ୍ରୀ, ଧୃତି, ସନ୍ତୋଷ ଓ ପୁଷ୍ଟି—ଏହି ସବୁ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଠାରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସିଛି।
ତମିମଂ ଲୋକସମ୍ପନ୍ନମାଚାର୍ଯଂ ପିତରଂ ଗୁରୁମ୍। ଅର୍ଘ୍ଯମର୍ଚିତମର୍ଚାମଃ ସର୍ଵେ ସଙ୍କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହଥ
ଏହି ମହାପୁରୁଷ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଆମ ପାଇଁ ଅଚାର୍ଯ୍ୟ, ପିତା ଓ ଗୁରୁ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କରୁଛୁ—ସମସ୍ତେ ଏହାକୁ ମନୋମନେ ମନ୍ୟ କରନ୍ତୁ।
ଋତ୍ଵିଗ୍ଗୁରୁର୍ଵିଵାହ୍ଯଶ୍ଚ ସ୍ନାତକୋ ନୃପତିଃ ପ୍ରିଯଃ। ସର୍ଵମେତଦ୍ଧୃଷୀକେଶସ୍ତସ୍ମାଦଭ୍ଯର୍ଚିତୋଽଚ୍ଯୁତଃ
ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା, ଗୁରୁ, ବିବାହଯୋଗ୍ୟ, ସ୍ନାତକ ଓ ପ୍ରିୟ ରାଜା—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ମିଳେ। ଏହିକାରଣରୁ ହୃଷୀକେଶ, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ପୂଜା କରାଯାଇଛି।
କୃଷ୍ଣ ଏଵ ହି ଲୋକାନାମୁତ୍ପତ୍ତିରପି ଚାପ୍ଯଯଃ। କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ହି କୃତେ ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ଭୂତଂ ଚରାଚରମ୍
କୃଷ୍ଣ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ବିଶ୍ୱ ଅଛି।
ଏଷ ପ୍ରକୃତିରଵ୍ଯକ୍ତା କର୍ତା ଚୈଵ ସନାତନଃ। ପରଶ୍ଚ ସର୍ଵଭୂତେଭ୍ଯସ୍ତସ୍ମାତ୍ପୂଜ୍ଯତମୋଽଚ୍ଯୁତଃ
ସେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ପ୍ରକୃତି, ଚିରନ୍ତନ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଠାରୁ ଉପରେ। ଏହିକାରଣରୁ ଅଚ୍ୟୁତ ସବୁଠାରୁ ପୂଜ୍ୟ।
ଦ୍ଧିର୍ମନୋ ମହଦ୍ଵାଯୁସ୍ତେଜୋଽଭଃ ଖଂ ମହୀ ଚ ଯା। ଚତୁର୍ଵିଧଂ ଚ ଯଦ୍ଭୂତଂ ସର୍ଵଂ କୃଷ୍ଣେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ବୁଦ୍ଧି, ମନ, ବଡ଼ ପଞ୍ଚଭୂତ—ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ, ଚାରିପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀ—ସବୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭିତରେ ବସିଛି।
ଆଦିତ୍ଯଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମାଶ୍ଚୈଵ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଗ୍ରହାଶ୍ଚ ଯେ। ଦିଶଶ୍ଚ ଵିଦିଶଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଂ କୃଷ୍ଣେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ତାରା ଓ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ, ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗ—ସବୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭିତରେ ବସିଛି।
ଏଷ ରୁଦ୍ରଶ୍ଚ ସର୍ଵାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ଚୈଵ ସନାତନଃ। ଅକ୍ଷରଂ କ୍ଷରରୂପେଣ ମାନୁଷତ୍ଵମୁପାଗତଃ
ସେ ରୁଦ୍ର, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ଓ ଚିରନ୍ତନ ବ୍ରହ୍ମା। ଅକ୍ଷୟ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ସ୍ୱରୂପ ଏବେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି।
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରମୁଖା ଵେଦା ଗାଯତ୍ରୀ ଚ୍ଛନ୍ଦସାଂ ମୁଖମ୍। ରାଜା ମୁଖଂ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ନଦୀନାଂ ସାଗରୋ ମୁଖମ୍
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ବେଦମାନେର ମୁଖ, ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦମାନେର ମୁଖ, ରାଜା ମଣିଷମାନେର ମୁଖ, ନଦୀମାନେର ମୁଖ ସାଗର।
ନକ୍ଷତ୍ରାଣାଂ ମୁଖଂ ଚନ୍ଦ୍ର ଆଦିତ୍ଯସ୍ତେଜସାଂ ମୁଖମ୍। ପର୍ଵତାନାଂ ମୁଖଂ ମେରୁର୍ଗରୁଡଃ ପତତାଂ ମୁଖମ୍
ତାରାମାନେର ମୁଖ ଚନ୍ଦ୍ର, ତେଜସ୍ବୀବସ୍ତୁମାନେର ମୁଖ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପର୍ବତମାନେର ମୁଖ ମେରୁ, ପକ୍ଷୀମାନେର ମୁଖ ଗରୁଡ଼।
ଊର୍ଧ୍ଵଂ ତିର୍ଯଗଧଶ୍ଚୈଵ ଯାଵତୀ ଜଗତୋ ଗତିଃ। ସଦେଵକେଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭଗଵାନ୍କେଶଵୋ ମୁଖମ୍
ଉପରେ, ପାଖରେ, ତଳେ—ଯେଉଁଠାରେ ଜଗତ ଚଳେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାସହିତ ଲୋକମାନେରେ, ଭଗବାନ କେଶବ ମୁଖ।
ଅଯଂ ତୁ ପୁରୁଷୋ ବାଲଃ ଶିଶୁପାଲୋ ନ ବୁଧ୍ଯତେ। ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵଦା କୃଷ୍ଣଂ ତସ୍ମାଦେଵଂ ପ୍ରଭାଷତେ
କିନ୍ତୁ ଏହି ପୁରୁଷ, ଶିଶୁପାଳ, ଅବୁଝ। ଏହିକାରଣରୁ ସେ ସବୁଠାରେ ଏମିତି କହୁଛି କୃଷ୍ଣ ବିଷୟରେ।
ଯୋ ହି ଧର୍ମଂ ଵିଚିନୁଯାଦୁତ୍କୃଷ୍ଟଂ ମତିମାନ୍ନରଃ। ସ ଵୈ ପଶ୍ଯେଦ୍ଯଥା ଧର୍ମଂ ନ ତଥା ଚେଦିରାଡଯମ୍
ଯିଏ ଧର୍ମକୁ ଖୋଜିଥାଏ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧର୍ମକୁ ବୁଝିପାରେ, ସେଠାରେ ଧର୍ମକୁ ଠିକ୍ ଦେଖିପାରେ। କିନ୍ତୁ ଚେଦିରାଜ ଏହିପରି ଧର୍ମକୁ ଦେଖିନାହାନ୍ତି।
ସଵୃଦ୍ଧବାଲେଷ୍ଵଥଵା ପାର୍ଥିଵେଷୁ ମହାତ୍ମସୁ। କୋ ନାର୍ହଂ ମନ୍ଯତେ କୃଷ୍ଣଂ କୋ ଵାପ୍ଯେନଂ ନ ପୂଜଯେତ୍
ବଡ଼ମାନେ, ଛୁଆଁମାନେ କିମ୍ବା ମହାନ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ କିଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅପୂଜ୍ୟ ଭାବେ ଭାବେ? କିଏ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବେ ନାହିଁ?
ଅଥୈନାଂ ଦୁଷ୍କୃତାଂ ପୂଜାଂ ଶିଶୁପାଲୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଯତି। ଦୁଷ୍କୃତାଯାଂ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ତଥାଽଯଂ କର୍ତୁମର୍ହତି
ଏବେ ଶିଶୁପାଳ ଏହି ପୂଜାକୁ ଅନୁଚିତ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରୁଛନ୍ତି; ଯେପରି ଏହା ଭୁଲ କାମ, ସେପରି ସେଠି ଯଥାଯଥ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଗାଙ୍ଗେଯେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଶିଶୁପାଲଶ୍ଚୁକୋପ ତମ୍। କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ସୁନୀଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽଥ ସହଦେଵୋଽବ୍ରଵୀତ୍ତଦା
ଗାଙ୍ଗେୟ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଶିଶୁପାଳ ତାଙ୍କୁ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ସୁନୀଥଙ୍କୁ ରୁଷ୍ଟ ଦେଖି, ସହଦେବ ତା'ବେଳେ କହିଲେ।
ମତିପୂର୍ଵମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଚେଦିରାଜ ମଯା କୃତମ୍। ତନ୍ମେ ନିଗଦତସ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ କାରଣାଦତ୍ର ମେ ଶୃଣୁ
ଚେଦିରାଜ, ଏଠାରେ ସବୁ କିଛି ମୁଁ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି କରିଛି; ଏହାର ସତ୍ୟ ଏବଂ କାରଣ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।
ସ ପାର୍ଥିଵାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଗୁରୁଃ କୃଷ୍ଣୋଽପରୋ ନ ହି। ତସ୍ମାଦଭ୍ଯର୍ଚିତୋଽସ୍ମାଭିଃ ସର୍ଵେ ସଂମନ୍ତୁମର୍ହଥ
ସମସ୍ତ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣ ଠାରୁ ବଡ଼ କେହି ନାହାନ୍ତି; ତେଣୁ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଛୁ, ଆପଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ମନେ ପକାନ୍ତୁ।
ଯୋ ଵା ସହତେ କଶ୍ଚିଦ୍ରାଜ୍ଞାଂ ସବଲଵାହନଃ। କ୍ଷିପ୍ରଂ ଯୁଦ୍ଧାଯ ନିର୍ଯାତୁ ତସ୍ଯ ମୂର୍ଧ୍ନ୍ଯାହିତଂ ପଦମ୍
ଯଦି କୌଣସି ରାଜା ତାଙ୍କର ସେନା ଓ ଯାନସହିତ ଏହାକୁ ସହିପାରିବେ, ସେ ଶୀଘ୍ର ଯୁଦ୍ଧକୁ ବାହାରୁନ୍ତୁ; ସମ୍ମାନର ସ୍ଥାନ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଦିଅନ୍ତୁ।
ତତୋ ନ ଵ୍ଯାଜହାରୈଷାଂ କଶ୍ଚିଦ୍ବୁଦ୍ଧିମତାଂ ସତାମ୍
ତାପରେ, ଏଠାରେ ଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ବିପକ୍ଷରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ମାନିନାଂ ବଲିନାଂ ରାଜ୍ଞାଂ ମଧ୍ଯେ ସନ୍ଦର୍ଶିତେ ପଦେ। ଏଵମୁକ୍ତେ ସୁନୀଥସ୍ଯ ସହଦେଵେନ କେଶଵେ
ଅହଂକାରୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେଇ ସ୍ଥାନ ଦେଖାଯାଇଲା, ଏବଂ ସହଦେବ ଏଭଳି କେଶବ ବିଷୟରେ ସୁନୀଥଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସ୍ଵଭାଵରକ୍ତେ ନଯନେ କୋପାଦ୍ରକ୍ତତରେ କୃତେ। ତସ୍ଯ କୋପଂ ସମୁଦ୍ଭୂତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଭୀଷ୍ମଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଜନ୍ମସିଦ୍ଧ ଲାଲ ଥିଲା, କ୍ରୋଧରେ ସେଉଁଠି ଅଧିକ ଲାଲ ହେଲା; ତାଙ୍କର ଏହି କ୍ରୋଧ ଦେଖି, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭୀଷ୍ମ ବୁଝିଲେ।
ଆଚଚକ୍ଷେ ପୁନସ୍ତସ୍ମୈ କୃଷ୍ଣସ୍ଯୈଵୋତ୍ତରାନ୍ଗୁଣାନ୍। ସ ସୁନୀଥଂ ସମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ତାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାନ୍ମହୀକ୍ଷିତଃ
ଭୀଷ୍ମ ପୁଣିଥରେ ସୁନୀଥଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ; ସେ ସୁନୀଥ ଓ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
ଉଵାଚ ଵଦତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଇଦଂ ମତିମତାଂ ଵରଃ। ସହଦେଵେନ ରାଜାନୋ ଯଦୁକ୍ତଂ କେଶଵଂ ପ୍ରତି। ତତ୍ତଥେତି ଵିଜାନୀଧ୍ଵଂ ଭୂଯଶ୍ଚାତ୍ର ଵିବୋଧତ
ସେ, କଥା କହିବାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କହିଲେ: 'ସହଦେବ ମାଧ୍ୟମରେ ରାଜାମାନେ କେଶବଙ୍କୁ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ଏହା ସଠିକ୍; ଏଠାରେ ଆଉ ଶୁଣନ୍ତୁ।'
ତତୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚଃ କାଲେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଜ୍ଞାପନାର୍ଥାଯ ସର୍ଵେଷାଂ ଭୀଷ୍ମଂ ପୁନରଥାବ୍ରଵୀତ୍
ସେଇ ସମୟରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାଇବା ପାଇଁ ପୁଣିଥରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵିସ୍ତରେଣାସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ କର୍ମାଣୀଚ୍ଛାମି ସର୍ଵଶଃ। ଶ୍ରୋତୁଂ ଭଗଵତସ୍ତାନି ପ୍ରବ୍ରଵୀହି ପିତାମହ
ମୁଁ ଏହି ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ; ହେ ପିତାମହ, ଭଗବାନଙ୍କର ସେଗୁଡ଼ିକ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
କର୍ମଣାମାନୁପୂର୍ଵା ଚ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵାଶ୍ଚ ଯେ ଵିଭୋଃ। ଯଥା ଚ ପ୍ରକୃତିଃ କୃଷ୍ଣେ ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ପିତାମହ
ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟର କ୍ରମ, ତାଙ୍କର ଅବତାରଗୁଡ଼ିକ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ — ଏହା ସବୁ ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ହେ ପିତାମହ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ଭୀଷ୍ମଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଭରତର୍ଷଭ। ଯୁଧିଷ୍ଠିରମମିତ୍ରଘ୍ନଂ ତସ୍ମିନ୍ତ୍ରାଜସମାଗମେ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଭୀଷ୍ମ ରାଜାମାନଙ୍କ ସଭାରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶକ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସମକ୍ଷଂ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯେଵ ଶତକ୍ରତୋଃ। କର୍ମାଣ୍ଯସୁକରାଣ୍ଯନ୍ଯୈରାଚଚକ୍ଷେ ଜନାଧିପ
ବାସୁଦେବଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ଯେପରି ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ରାଜା ଅନ୍ୟମାନେ ଯାହା କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି, ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।
ଶୃଣ୍ଵତାଂ ପାର୍ଥିଵାନାଂ ଚ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଚାନ୍ତିକେ। ଇଦଂ ମତିମତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କୃଷ୍ଣଂ ପ୍ରତି ଵିଶାମ୍ପତେ
ରାଜାମାନେ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ, ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।