କୃଷ୍ଣେନ ହି ଜିତା ଯୁଦ୍ଧେ ବହଵଃ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭାଃ। ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଚ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯେ ନିଖିଲେନ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
କୃଷ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ପ୍ରମୁଖ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଜିତିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏହି ବୃଷ୍ଣିପୁତ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ତସ୍ମାତ୍ସତ୍ସ୍ଵପି ଵୃଦ୍ଧେଷୁ କୃଷ୍ଣମର୍ଚାମ ନେତରାନ୍। ଏଵଂ ଵକ୍ତୁଂ ନ ଚାର୍ହସ୍ତ୍ଵଂ ମା ତେଽଭୂଦ୍ବୁଦ୍ଧିରୀଦୃଶୀ
ଏହିଠାରେ ବଡ଼ବଡ଼ ବୟସ୍କ ଲୋକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆମେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନୁହଁ, କେବଳ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛୁ; ତୁମେ ଏପରି କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହଁ, ଏପରି ଚିନ୍ତା ମନରେ ଆଣିବା ଉଚିତ ନୁହଁ।
ଜ୍ଞାନଵୃଦ୍ଧା ମଯା ରାଜନ୍ବହଵଃ ପର୍ଯୁପାସିତାଃ। `ଯସ୍ଯ ରାଜନ୍ପ୍ରଭାଵଜ୍ଞାଃ ପୁରା ସର୍ଵେ ଚ ରକ୍ଷିତାଃ'। ତେଷାଂ କଥଯତାଂ ଶୌରେରହଂ ଗୁଣଵତୋ ଗୁଣାନ୍
ରାଜା, ମୁଁ ଅନେକ ଜ୍ଞାନୀ ବୟସ୍କଙ୍କ ସେବା କରିଛି; 'ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ'—ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ଶୌରିଙ୍କ ଗୁଣ କଥା ହେଉଥିଲେ, ମୁଁ ତାହା ଶୁଣିଛି।
ସମାଗତାନାମଶ୍ରୌଷଂ ବହୂନ୍ବହୁମତାନ୍ସତାମ୍। କର୍ମାଣ୍ଯପି ଚ ଯାନ୍ଯସ୍ଯ ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ଧୀମତଃ
ଏପରି ଅନେକ ଗୁଣୀ ଓ ମାନ୍ୟ ଲୋକ ଏକଠା ହୋଇ, ଏହି ଧୀର ପୁରୁଷଙ୍କ ଜନ୍ମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଛି, ତାହା ମୁଁ ଶୁଣିଛି।
ବହୃଶଃ କଥ୍ଯମାନାନି ନରୈର୍ଭୂଯଃ ଶ୍ରୁତାନି ମେ। ନ କେଵଲଂ ଵଯଂ କାମାଚ୍ଚେଦିଗଜ ଜନାର୍ଦନମ୍
ଏହି କଥା ମୁଁ ପୁନିପୁନି ଲୋକଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଛି; ଆମେ, ଚେଦି ଓ ହାତୀମାନେ, କେବଳ ଇଚ୍ଛାବଶତଃ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁନାହୁଁ।
ନ ସମ୍ବନ୍ଧଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ କୃତାର୍ଥଂ ଵା କଥଞ୍ଚନ। ଅର୍ଚାମହେଽର୍ଚିତଂ ସଦ୍ଭିର୍ଭୁଵି ଭୂତସୁଖାଵହମ୍
ସମ୍ପର୍କ ବା କୌଣସି ଲାଭ ଦେଖି ନୁହଁ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛୁ; ତାଙ୍କୁ ଭଲ ଲୋକମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି ଏବଂ ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଯଶଃ ଶୌର୍ଯଂ ଜଯଂ ଚାସ୍ଯ ଵିଜ୍ଞାଯାର୍ଚାଂ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜ୍ମହେ ନ ଚ କଶ୍ଚିଦିହାସ୍ମାଭିଃ ସୁଵାଲୋପ୍ଯପରୀକ୍ଷିତଃ
ତାଙ୍କର କୀର୍ତି, ପ୍ରତାପ ଓ ବିଜୟକୁ ଜାଣି, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛୁ। ଏଠାରେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ଛୁଆଁକୁ ମଧ୍ୟ ଭଲଭାବେ ଯାଞ୍ଚ ଛଡ଼ା ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଇନାହିଁ।
ଗୁଣୈର୍ଵୃଦ୍ଧାନତିକ୍ରମ୍ଯ ହରିରର୍ଚ୍ଯତମୋ ମତଃ। ଜ୍ଞାନଵୃଦ୍ଧୋ ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ବଲାଧିକଃ
ଗୁଣରେ ବଡ଼ମାନେ ଠାରୁ ଅଧିକ, ହରି ସବୁଠାରୁ ପୂଜ୍ୟ ମନ୍ୟ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନରେ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତିରେ ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଵୈଶ୍ଯାନାଂ ଧାନ୍ଯଧନଵାଞ୍ଶୂଦ୍ରାଣାମେଵ ଜନ୍ମତଃ। ପୂଜ୍ଯତାଯାଂ ଚ ଗୋଵିନ୍ଦେ ହେତୂ ଦ୍ଵାଵପି ସଂସ୍ଥିତୌ
ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଧାନ୍ୟ ଓ ଧନରେ ଧନୀ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମରୁ ସମ୍ମାନିତ। ଏହି ଦୁଇଟି କାରଣ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଠାରେ ଅଛି।
ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗଵିଜ୍ଞାନଂ ବଲଂ ଚାଭ୍ଯଧିକଂ ତଥା। ନୃଣାଂ ଲୋକେ ହି କୋଽନ୍ଯୋସ୍ତି ଵିଶିଷ୍ଟଃ କେଶଵାଦୃତେ
ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ଜ୍ଞାନ, ଏବଂ ଅଧିକ ଶକ୍ତି—ଏହି ସବୁ ଛାଡ଼ି, ଏହି ଜଗତରେ କେଶବ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଏ ଅତିଶୟ ଅଛନ୍ତି?
ଦାନଂ ଦାକ୍ଷ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତଂ ଶୌର୍ଯଂ ହ୍ରୀଃ କୀର୍ତିର୍ବୁଦ୍ଧିରୁତ୍ତମା। ସଂନତିଃ ଶ୍ରୀର୍ଧୃତିସ୍ତୁଷ୍ଟିଃ ପୁଷ୍ଟିଶ୍ଚ ନିଯତାଽଚ୍ଯୁତେ
ଦାନ, କୌଶଳ, ଶିକ୍ଷା, ପ୍ରତାପ, ଲଜ୍ଜା, କୀର୍ତି, ଉତ୍ତମ ବୁଦ୍ଧି, ନମ୍ରତା, ଶ୍ରୀ, ଧୃତି, ସନ୍ତୋଷ ଓ ପୁଷ୍ଟି—ଏହି ସବୁ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଠାରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସିଛି।
ତମିମଂ ଲୋକସମ୍ପନ୍ନମାଚାର୍ଯଂ ପିତରଂ ଗୁରୁମ୍। ଅର୍ଘ୍ଯମର୍ଚିତମର୍ଚାମଃ ସର୍ଵେ ସଙ୍କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହଥ
ଏହି ମହାପୁରୁଷ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଆମ ପାଇଁ ଅଚାର୍ଯ୍ୟ, ପିତା ଓ ଗୁରୁ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କରୁଛୁ—ସମସ୍ତେ ଏହାକୁ ମନୋମନେ ମନ୍ୟ କରନ୍ତୁ।
ଋତ୍ଵିଗ୍ଗୁରୁର୍ଵିଵାହ୍ଯଶ୍ଚ ସ୍ନାତକୋ ନୃପତିଃ ପ୍ରିଯଃ। ସର୍ଵମେତଦ୍ଧୃଷୀକେଶସ୍ତସ୍ମାଦଭ୍ଯର୍ଚିତୋଽଚ୍ଯୁତଃ
ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା, ଗୁରୁ, ବିବାହଯୋଗ୍ୟ, ସ୍ନାତକ ଓ ପ୍ରିୟ ରାଜା—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ମିଳେ। ଏହିକାରଣରୁ ହୃଷୀକେଶ, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ପୂଜା କରାଯାଇଛି।
କୃଷ୍ଣ ଏଵ ହି ଲୋକାନାମୁତ୍ପତ୍ତିରପି ଚାପ୍ଯଯଃ। କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ହି କୃତେ ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ଭୂତଂ ଚରାଚରମ୍
କୃଷ୍ଣ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ବିଶ୍ୱ ଅଛି।
ଏଷ ପ୍ରକୃତିରଵ୍ଯକ୍ତା କର୍ତା ଚୈଵ ସନାତନଃ। ପରଶ୍ଚ ସର୍ଵଭୂତେଭ୍ଯସ୍ତସ୍ମାତ୍ପୂଜ୍ଯତମୋଽଚ୍ଯୁତଃ
ସେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ପ୍ରକୃତି, ଚିରନ୍ତନ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଠାରୁ ଉପରେ। ଏହିକାରଣରୁ ଅଚ୍ୟୁତ ସବୁଠାରୁ ପୂଜ୍ୟ।
ଦ୍ଧିର୍ମନୋ ମହଦ୍ଵାଯୁସ୍ତେଜୋଽଭଃ ଖଂ ମହୀ ଚ ଯା। ଚତୁର୍ଵିଧଂ ଚ ଯଦ୍ଭୂତଂ ସର୍ଵଂ କୃଷ୍ଣେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ବୁଦ୍ଧି, ମନ, ବଡ଼ ପଞ୍ଚଭୂତ—ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ, ଚାରିପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀ—ସବୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭିତରେ ବସିଛି।
ଆଦିତ୍ଯଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମାଶ୍ଚୈଵ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଗ୍ରହାଶ୍ଚ ଯେ। ଦିଶଶ୍ଚ ଵିଦିଶଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଂ କୃଷ୍ଣେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ତାରା ଓ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ, ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗ—ସବୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭିତରେ ବସିଛି।
ଏଷ ରୁଦ୍ରଶ୍ଚ ସର୍ଵାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ଚୈଵ ସନାତନଃ। ଅକ୍ଷରଂ କ୍ଷରରୂପେଣ ମାନୁଷତ୍ଵମୁପାଗତଃ
ସେ ରୁଦ୍ର, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ଓ ଚିରନ୍ତନ ବ୍ରହ୍ମା। ଅକ୍ଷୟ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ସ୍ୱରୂପ ଏବେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି।
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରମୁଖା ଵେଦା ଗାଯତ୍ରୀ ଚ୍ଛନ୍ଦସାଂ ମୁଖମ୍। ରାଜା ମୁଖଂ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ନଦୀନାଂ ସାଗରୋ ମୁଖମ୍
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ବେଦମାନେର ମୁଖ, ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦମାନେର ମୁଖ, ରାଜା ମଣିଷମାନେର ମୁଖ, ନଦୀମାନେର ମୁଖ ସାଗର।
ନକ୍ଷତ୍ରାଣାଂ ମୁଖଂ ଚନ୍ଦ୍ର ଆଦିତ୍ଯସ୍ତେଜସାଂ ମୁଖମ୍। ପର୍ଵତାନାଂ ମୁଖଂ ମେରୁର୍ଗରୁଡଃ ପତତାଂ ମୁଖମ୍
ତାରାମାନେର ମୁଖ ଚନ୍ଦ୍ର, ତେଜସ୍ବୀବସ୍ତୁମାନେର ମୁଖ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପର୍ବତମାନେର ମୁଖ ମେରୁ, ପକ୍ଷୀମାନେର ମୁଖ ଗରୁଡ଼।
ଊର୍ଧ୍ଵଂ ତିର୍ଯଗଧଶ୍ଚୈଵ ଯାଵତୀ ଜଗତୋ ଗତିଃ। ସଦେଵକେଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭଗଵାନ୍କେଶଵୋ ମୁଖମ୍
ଉପରେ, ପାଖରେ, ତଳେ—ଯେଉଁଠାରେ ଜଗତ ଚଳେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାସହିତ ଲୋକମାନେରେ, ଭଗବାନ କେଶବ ମୁଖ।
ଅଯଂ ତୁ ପୁରୁଷୋ ବାଲଃ ଶିଶୁପାଲୋ ନ ବୁଧ୍ଯତେ। ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵଦା କୃଷ୍ଣଂ ତସ୍ମାଦେଵଂ ପ୍ରଭାଷତେ
କିନ୍ତୁ ଏହି ପୁରୁଷ, ଶିଶୁପାଳ, ଅବୁଝ। ଏହିକାରଣରୁ ସେ ସବୁଠାରେ ଏମିତି କହୁଛି କୃଷ୍ଣ ବିଷୟରେ।
ଯୋ ହି ଧର୍ମଂ ଵିଚିନୁଯାଦୁତ୍କୃଷ୍ଟଂ ମତିମାନ୍ନରଃ। ସ ଵୈ ପଶ୍ଯେଦ୍ଯଥା ଧର୍ମଂ ନ ତଥା ଚେଦିରାଡଯମ୍
ଯିଏ ଧର୍ମକୁ ଖୋଜିଥାଏ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧର୍ମକୁ ବୁଝିପାରେ, ସେଠାରେ ଧର୍ମକୁ ଠିକ୍ ଦେଖିପାରେ। କିନ୍ତୁ ଚେଦିରାଜ ଏହିପରି ଧର୍ମକୁ ଦେଖିନାହାନ୍ତି।
ସଵୃଦ୍ଧବାଲେଷ୍ଵଥଵା ପାର୍ଥିଵେଷୁ ମହାତ୍ମସୁ। କୋ ନାର୍ହଂ ମନ୍ଯତେ କୃଷ୍ଣଂ କୋ ଵାପ୍ଯେନଂ ନ ପୂଜଯେତ୍
ବଡ଼ମାନେ, ଛୁଆଁମାନେ କିମ୍ବା ମହାନ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ କିଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅପୂଜ୍ୟ ଭାବେ ଭାବେ? କିଏ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବେ ନାହିଁ?
ଅଥୈନାଂ ଦୁଷ୍କୃତାଂ ପୂଜାଂ ଶିଶୁପାଲୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଯତି। ଦୁଷ୍କୃତାଯାଂ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ତଥାଽଯଂ କର୍ତୁମର୍ହତି
ଏବେ ଶିଶୁପାଳ ଏହି ପୂଜାକୁ ଅନୁଚିତ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରୁଛନ୍ତି; ଯେପରି ଏହା ଭୁଲ କାମ, ସେପରି ସେଠି ଯଥାଯଥ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଗାଙ୍ଗେଯେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଶିଶୁପାଲଶ୍ଚୁକୋପ ତମ୍। କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ସୁନୀଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽଥ ସହଦେଵୋଽବ୍ରଵୀତ୍ତଦା
ଗାଙ୍ଗେୟ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଶିଶୁପାଳ ତାଙ୍କୁ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ସୁନୀଥଙ୍କୁ ରୁଷ୍ଟ ଦେଖି, ସହଦେବ ତା'ବେଳେ କହିଲେ।
ମତିପୂର୍ଵମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଚେଦିରାଜ ମଯା କୃତମ୍। ତନ୍ମେ ନିଗଦତସ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ କାରଣାଦତ୍ର ମେ ଶୃଣୁ
ଚେଦିରାଜ, ଏଠାରେ ସବୁ କିଛି ମୁଁ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି କରିଛି; ଏହାର ସତ୍ୟ ଏବଂ କାରଣ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।
ସ ପାର୍ଥିଵାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଗୁରୁଃ କୃଷ୍ଣୋଽପରୋ ନ ହି। ତସ୍ମାଦଭ୍ଯର୍ଚିତୋଽସ୍ମାଭିଃ ସର୍ଵେ ସଂମନ୍ତୁମର୍ହଥ
ସମସ୍ତ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣ ଠାରୁ ବଡ଼ କେହି ନାହାନ୍ତି; ତେଣୁ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଛୁ, ଆପଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ମନେ ପକାନ୍ତୁ।
ଯୋ ଵା ସହତେ କଶ୍ଚିଦ୍ରାଜ୍ଞାଂ ସବଲଵାହନଃ। କ୍ଷିପ୍ରଂ ଯୁଦ୍ଧାଯ ନିର୍ଯାତୁ ତସ୍ଯ ମୂର୍ଧ୍ନ୍ଯାହିତଂ ପଦମ୍
ଯଦି କୌଣସି ରାଜା ତାଙ୍କର ସେନା ଓ ଯାନସହିତ ଏହାକୁ ସହିପାରିବେ, ସେ ଶୀଘ୍ର ଯୁଦ୍ଧକୁ ବାହାରୁନ୍ତୁ; ସମ୍ମାନର ସ୍ଥାନ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଦିଅନ୍ତୁ।
ତତୋ ନ ଵ୍ଯାଜହାରୈଷାଂ କଶ୍ଚିଦ୍ବୁଦ୍ଧିମତାଂ ସତାମ୍
ତାପରେ, ଏଠାରେ ଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ବିପକ୍ଷରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।