ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଶିଶୁପାଲସ୍ତାନୁତ୍ଥାଯ ପରମାସନାତ୍। ନିର୍ଯଯୌ ସଦସସ୍ତସ୍ମାତ୍ସହିତୋ ରାଜଭିସ୍ତଦା
ଏପରି କହି ଶିଶୁପାଳ ଉତ୍ତମ ଆସନରୁ ଉଠି, ସେଇ ସମୟରେ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ସହିତ ସଭାରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ଶିଶୁପାଲମୁପାଦ୍ରଵତ୍। ଉଵାଚ ଚୈନଂ ମଧୁରଂ ସାନ୍ତ୍ଵପୂର୍ଵମିଦଂ ଵଚଃ
ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ମୃଦୁ ଏବଂ ସାନ୍ତ୍ୱନାଦାୟକ କଥା କହିଲେ।
ନେଦଂ ଯୁକ୍ତଂ ମହୀପାଲ ଯାଦୃଶଂ ଵୈ ତ୍ଵମୁକ୍ତଵାନ୍। ଅଧର୍ମଶ୍ଚ ପରୋ ରାଜନ୍ପାରୁଷ୍ଯଂ ଚ ନିରର୍ଥକମ୍
ମହୀପତି, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ଏହା ଉଚିତ ନୁହଁ। ରାଜା, ଏହା ବଡ଼ ଅନ୍ୟାୟ ଏବଂ ତୁମର କଠୋର କଥା ଅପ୍ରୟୋଜନୀୟ।
ନ ହି ଧର୍ମଂ ପରଂ ଜାତୁ ନାଵବୁଧ୍ଯେତ ପାର୍ଥିଵଃ। ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵସ୍ତ୍ଵେନଂ ମାଵମଂସ୍ଥାସ୍ତ୍ଵମନ୍ଯଥା
କୌଣସି ରାଜା ଉଚ୍ଚତମ ଧର୍ମକୁ ଅଜଣା ରହିପାରେ ନାହିଁ; ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣନ୍ତି—ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟଭାବେ ଭାବିବା ଉଚିତ ନୁହଁ।
ପଶ୍ଯ ଚୈତାନ୍ମହୀପାଲାଂସ୍ତ୍ଵତ୍ତୋ ଵୃଦ୍ଧତରାନ୍ବହୂନ୍। ମୃଷ୍ଯନ୍ତେ ଚାର୍ହଣାଂ କୃଷ୍ଣେ ତଦ୍ଵତ୍ଵଂ କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି
ଦେଖ, ଏଠାରେ ତୁମଠାରୁ ବଡ଼ ବୟସ୍କ ଅନେକ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉଛନ୍ତି; ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ମାନିବା ଉଚିତ।
ଵେଦ ତତ୍ତ୍ଵେନ କୃଷ୍ଣଂ ହି ଭୀଷ୍ଣଶ୍ଚେଦିପତେ ଭୃଶମ୍। ନ ହ୍ଯେନଂ ତ୍ଵଂ ତଥା ଯଥୈନଂ ଵେଦ କୌରଵଃ
ଚେଦିନାଥ, ଭୀଷ୍ମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସତ୍ୟରେ ଯେପରି ଜାଣନ୍ତି, ତୁମେ ସେପରି ଜାଣନ୍ତୁ ନାହାଁ; କୌରବ ଯେପରି ଜାଣନ୍ତି, ତୁମେ ତାହା ଅନୁଭବ କରୁନାହାଁ।
ନାସ୍ମୈ ଦେଯୋ ହ୍ଯନୁନଯୋ ନାଯମର୍ହତି ସାନ୍ତ୍ଵନମ୍। ଲୋକଵୃଦ୍ଧତମେ କୃଷ୍ଣେ ଯୋଽର୍ହଣାଂ ନାଭିମନ୍ଯତେ
ଯିଏ ଜଗତରେ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ମାନ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉନାହିଁ, ସେଠାରେ କୌଣସି ଅନୁନୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହଁ, ସେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ।
କ୍ଷତ୍ରିଯଃ କ୍ଷତ୍ରିଯଂ ଜିତ୍ଵା ରଣେ ରଣକୃତାଂ ଵରଃ। ଯୋ ମୁଞ୍ଚତି ଵଶେ କୃତ୍ଵା ଗୁରୁର୍ଭଵତି ତସ୍ଯ ସଃ
ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଜିତି, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ରଖି ପରେ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେ ତାଙ୍କର ଗୁରୁ ହୁଏ।
ଅସ୍ଯାଂ ହି ସମିତୌ ରାଜ୍ଞାମେକମପ୍ଯଜିତଂ ଯୁଧି। ନ ପଶ୍ଯାମି ମହୀପାଲଂ ସାତ୍ଵତୀପୁତ୍ରତେଜସା
ଏହି ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ସାତ୍ୟବତୀପୁତ୍ରଙ୍କ ତେଜରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଥିବା ଏକମାତ୍ର ମହୀପାଳକୁ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ।
ନ ହି କେଵଲମସ୍ମାକମଯମର୍ଚ୍ଯତମୋଽଚ୍ଯୁତଃ। ତ୍ରଯାଣାମପି ଲୋକାନାମର୍ଚନୀଯୋ ମହାଭୁଜଃ
ଏହି ଅଚ୍ୟୁତ କେବଳ ଆମ ପାଇଁ ନୁହଁ, ସେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକର ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଅଧିକ ପୂଜ୍ୟ।
କୃଷ୍ଣେନ ହି ଜିତା ଯୁଦ୍ଧେ ବହଵଃ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭାଃ। ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଚ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯେ ନିଖିଲେନ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
କୃଷ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ପ୍ରମୁଖ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଜିତିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏହି ବୃଷ୍ଣିପୁତ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ତସ୍ମାତ୍ସତ୍ସ୍ଵପି ଵୃଦ୍ଧେଷୁ କୃଷ୍ଣମର୍ଚାମ ନେତରାନ୍। ଏଵଂ ଵକ୍ତୁଂ ନ ଚାର୍ହସ୍ତ୍ଵଂ ମା ତେଽଭୂଦ୍ବୁଦ୍ଧିରୀଦୃଶୀ
ଏହିଠାରେ ବଡ଼ବଡ଼ ବୟସ୍କ ଲୋକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆମେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନୁହଁ, କେବଳ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛୁ; ତୁମେ ଏପରି କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହଁ, ଏପରି ଚିନ୍ତା ମନରେ ଆଣିବା ଉଚିତ ନୁହଁ।
ଜ୍ଞାନଵୃଦ୍ଧା ମଯା ରାଜନ୍ବହଵଃ ପର୍ଯୁପାସିତାଃ। `ଯସ୍ଯ ରାଜନ୍ପ୍ରଭାଵଜ୍ଞାଃ ପୁରା ସର୍ଵେ ଚ ରକ୍ଷିତାଃ'। ତେଷାଂ କଥଯତାଂ ଶୌରେରହଂ ଗୁଣଵତୋ ଗୁଣାନ୍
ରାଜା, ମୁଁ ଅନେକ ଜ୍ଞାନୀ ବୟସ୍କଙ୍କ ସେବା କରିଛି; 'ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ'—ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ଶୌରିଙ୍କ ଗୁଣ କଥା ହେଉଥିଲେ, ମୁଁ ତାହା ଶୁଣିଛି।
ସମାଗତାନାମଶ୍ରୌଷଂ ବହୂନ୍ବହୁମତାନ୍ସତାମ୍। କର୍ମାଣ୍ଯପି ଚ ଯାନ୍ଯସ୍ଯ ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ଧୀମତଃ
ଏପରି ଅନେକ ଗୁଣୀ ଓ ମାନ୍ୟ ଲୋକ ଏକଠା ହୋଇ, ଏହି ଧୀର ପୁରୁଷଙ୍କ ଜନ୍ମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଛି, ତାହା ମୁଁ ଶୁଣିଛି।
ବହୃଶଃ କଥ୍ଯମାନାନି ନରୈର୍ଭୂଯଃ ଶ୍ରୁତାନି ମେ। ନ କେଵଲଂ ଵଯଂ କାମାଚ୍ଚେଦିଗଜ ଜନାର୍ଦନମ୍
ଏହି କଥା ମୁଁ ପୁନିପୁନି ଲୋକଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଛି; ଆମେ, ଚେଦି ଓ ହାତୀମାନେ, କେବଳ ଇଚ୍ଛାବଶତଃ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁନାହୁଁ।
ନ ସମ୍ବନ୍ଧଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ କୃତାର୍ଥଂ ଵା କଥଞ୍ଚନ। ଅର୍ଚାମହେଽର୍ଚିତଂ ସଦ୍ଭିର୍ଭୁଵି ଭୂତସୁଖାଵହମ୍
ସମ୍ପର୍କ ବା କୌଣସି ଲାଭ ଦେଖି ନୁହଁ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛୁ; ତାଙ୍କୁ ଭଲ ଲୋକମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି ଏବଂ ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଯଶଃ ଶୌର୍ଯଂ ଜଯଂ ଚାସ୍ଯ ଵିଜ୍ଞାଯାର୍ଚାଂ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜ୍ମହେ ନ ଚ କଶ୍ଚିଦିହାସ୍ମାଭିଃ ସୁଵାଲୋପ୍ଯପରୀକ୍ଷିତଃ
ତାଙ୍କର କୀର୍ତି, ପ୍ରତାପ ଓ ବିଜୟକୁ ଜାଣି, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛୁ। ଏଠାରେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ଛୁଆଁକୁ ମଧ୍ୟ ଭଲଭାବେ ଯାଞ୍ଚ ଛଡ଼ା ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଇନାହିଁ।
ଗୁଣୈର୍ଵୃଦ୍ଧାନତିକ୍ରମ୍ଯ ହରିରର୍ଚ୍ଯତମୋ ମତଃ। ଜ୍ଞାନଵୃଦ୍ଧୋ ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ବଲାଧିକଃ
ଗୁଣରେ ବଡ଼ମାନେ ଠାରୁ ଅଧିକ, ହରି ସବୁଠାରୁ ପୂଜ୍ୟ ମନ୍ୟ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନରେ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତିରେ ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଵୈଶ୍ଯାନାଂ ଧାନ୍ଯଧନଵାଞ୍ଶୂଦ୍ରାଣାମେଵ ଜନ୍ମତଃ। ପୂଜ୍ଯତାଯାଂ ଚ ଗୋଵିନ୍ଦେ ହେତୂ ଦ୍ଵାଵପି ସଂସ୍ଥିତୌ
ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଧାନ୍ୟ ଓ ଧନରେ ଧନୀ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମରୁ ସମ୍ମାନିତ। ଏହି ଦୁଇଟି କାରଣ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଠାରେ ଅଛି।
ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗଵିଜ୍ଞାନଂ ବଲଂ ଚାଭ୍ଯଧିକଂ ତଥା। ନୃଣାଂ ଲୋକେ ହି କୋଽନ୍ଯୋସ୍ତି ଵିଶିଷ୍ଟଃ କେଶଵାଦୃତେ
ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ଜ୍ଞାନ, ଏବଂ ଅଧିକ ଶକ୍ତି—ଏହି ସବୁ ଛାଡ଼ି, ଏହି ଜଗତରେ କେଶବ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଏ ଅତିଶୟ ଅଛନ୍ତି?
ଦାନଂ ଦାକ୍ଷ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତଂ ଶୌର୍ଯଂ ହ୍ରୀଃ କୀର୍ତିର୍ବୁଦ୍ଧିରୁତ୍ତମା। ସଂନତିଃ ଶ୍ରୀର୍ଧୃତିସ୍ତୁଷ୍ଟିଃ ପୁଷ୍ଟିଶ୍ଚ ନିଯତାଽଚ୍ଯୁତେ
ଦାନ, କୌଶଳ, ଶିକ୍ଷା, ପ୍ରତାପ, ଲଜ୍ଜା, କୀର୍ତି, ଉତ୍ତମ ବୁଦ୍ଧି, ନମ୍ରତା, ଶ୍ରୀ, ଧୃତି, ସନ୍ତୋଷ ଓ ପୁଷ୍ଟି—ଏହି ସବୁ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଠାରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସିଛି।
ତମିମଂ ଲୋକସମ୍ପନ୍ନମାଚାର୍ଯଂ ପିତରଂ ଗୁରୁମ୍। ଅର୍ଘ୍ଯମର୍ଚିତମର୍ଚାମଃ ସର୍ଵେ ସଙ୍କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହଥ
ଏହି ମହାପୁରୁଷ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଆମ ପାଇଁ ଅଚାର୍ଯ୍ୟ, ପିତା ଓ ଗୁରୁ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କରୁଛୁ—ସମସ୍ତେ ଏହାକୁ ମନୋମନେ ମନ୍ୟ କରନ୍ତୁ।
ଋତ୍ଵିଗ୍ଗୁରୁର୍ଵିଵାହ୍ଯଶ୍ଚ ସ୍ନାତକୋ ନୃପତିଃ ପ୍ରିଯଃ। ସର୍ଵମେତଦ୍ଧୃଷୀକେଶସ୍ତସ୍ମାଦଭ୍ଯର୍ଚିତୋଽଚ୍ଯୁତଃ
ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା, ଗୁରୁ, ବିବାହଯୋଗ୍ୟ, ସ୍ନାତକ ଓ ପ୍ରିୟ ରାଜା—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ମିଳେ। ଏହିକାରଣରୁ ହୃଷୀକେଶ, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ପୂଜା କରାଯାଇଛି।
କୃଷ୍ଣ ଏଵ ହି ଲୋକାନାମୁତ୍ପତ୍ତିରପି ଚାପ୍ଯଯଃ। କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ହି କୃତେ ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ଭୂତଂ ଚରାଚରମ୍
କୃଷ୍ଣ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ବିଶ୍ୱ ଅଛି।
ଏଷ ପ୍ରକୃତିରଵ୍ଯକ୍ତା କର୍ତା ଚୈଵ ସନାତନଃ। ପରଶ୍ଚ ସର୍ଵଭୂତେଭ୍ଯସ୍ତସ୍ମାତ୍ପୂଜ୍ଯତମୋଽଚ୍ଯୁତଃ
ସେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ପ୍ରକୃତି, ଚିରନ୍ତନ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଠାରୁ ଉପରେ। ଏହିକାରଣରୁ ଅଚ୍ୟୁତ ସବୁଠାରୁ ପୂଜ୍ୟ।
ଦ୍ଧିର୍ମନୋ ମହଦ୍ଵାଯୁସ୍ତେଜୋଽଭଃ ଖଂ ମହୀ ଚ ଯା। ଚତୁର୍ଵିଧଂ ଚ ଯଦ୍ଭୂତଂ ସର୍ଵଂ କୃଷ୍ଣେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ବୁଦ୍ଧି, ମନ, ବଡ଼ ପଞ୍ଚଭୂତ—ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ, ଚାରିପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀ—ସବୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭିତରେ ବସିଛି।
ଆଦିତ୍ଯଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମାଶ୍ଚୈଵ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଗ୍ରହାଶ୍ଚ ଯେ। ଦିଶଶ୍ଚ ଵିଦିଶଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଂ କୃଷ୍ଣେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ତାରା ଓ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ, ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗ—ସବୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭିତରେ ବସିଛି।
ଏଷ ରୁଦ୍ରଶ୍ଚ ସର୍ଵାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ଚୈଵ ସନାତନଃ। ଅକ୍ଷରଂ କ୍ଷରରୂପେଣ ମାନୁଷତ୍ଵମୁପାଗତଃ
ସେ ରୁଦ୍ର, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ଓ ଚିରନ୍ତନ ବ୍ରହ୍ମା। ଅକ୍ଷୟ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ସ୍ୱରୂପ ଏବେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି।
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରମୁଖା ଵେଦା ଗାଯତ୍ରୀ ଚ୍ଛନ୍ଦସାଂ ମୁଖମ୍। ରାଜା ମୁଖଂ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ନଦୀନାଂ ସାଗରୋ ମୁଖମ୍
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ବେଦମାନେର ମୁଖ, ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦମାନେର ମୁଖ, ରାଜା ମଣିଷମାନେର ମୁଖ, ନଦୀମାନେର ମୁଖ ସାଗର।
ନକ୍ଷତ୍ରାଣାଂ ମୁଖଂ ଚନ୍ଦ୍ର ଆଦିତ୍ଯସ୍ତେଜସାଂ ମୁଖମ୍। ପର୍ଵତାନାଂ ମୁଖଂ ମେରୁର୍ଗରୁଡଃ ପତତାଂ ମୁଖମ୍
ତାରାମାନେର ମୁଖ ଚନ୍ଦ୍ର, ତେଜସ୍ବୀବସ୍ତୁମାନେର ମୁଖ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପର୍ବତମାନେର ମୁଖ ମେରୁ, ପକ୍ଷୀମାନେର ମୁଖ ଗରୁଡ଼।