କିମନ୍ଯଦଵମନାନାଦ୍ଧେ ଯଦେନଂ ରାଜସଂସଦି। ଅପ୍ରାପ୍ତଲକ୍ଷଣଂ କୃଷ୍ଣମର୍ଘ୍ଯେଣାର୍ଚିତଵାନସି
ଏହି ରାଜସଭାରେ ତୁମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଯୋଗ୍ୟତା ନାହିଁ; ଏହା ଅପମାନ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଅକସ୍ମାଦ୍ଧର୍ମପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମେତି ଯଶୋ ଗତମ୍। କୋ ହି ଧର୍ମଚ୍ଯୁତେ ପୂଜାମେଵଂ ଯୁକ୍ତାଂ ନିଯୋଜଯେତ୍
ଅଚିରେ ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କ ଯଶ ଧର୍ମାତ୍ମା ଭାବରେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଛି; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଧର୍ମରୁ ଅପସରିଛି, ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ କିଏ ଦେବ?
ଯୋଯଂ ଵୃଷ୍ଣିକୁଲେ ଜାତୋ ରାଜାନଂ ହତଵାନ୍ପୁରା। ଜରାସନ୍ଧଂ ମହାତ୍ମାନମନ୍ଯାଯେନ ଦୁରାତ୍ମଵାନ୍
ଏହି ବୃଷ୍ଣି ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଲୋକ, ଯିଏ ପୂର୍ବେ ମହାତ୍ମା ଜରାସନ୍ଧଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟରେ ହତ କରିଥିଲେ, ସେ କିପରି ଧର୍ମାତ୍ମା କୁହାଯିବ?
ଅଦ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମତା ଚୈଵ ଵ୍ଯପକୃଷ୍ଟା ଯୁଧିଷ୍ଠିରାତ୍। ଦର୍ଶିତଂ କୃପଣତ୍ଵଂ ଚ କୃଷ୍ଣେଽର୍ଘ୍ଯସ୍ଯ ନିଵେଦନାତ୍
ଆଜି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଧର୍ମାତ୍ମାତ୍ୱ କମିଗଲା, ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ତାଙ୍କର କୃପଣତା ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା।
ଯଦି ଭୀତାଶ୍ଚ କୌନ୍ତେଯାଃ କୃପଣାଶ୍ଚ ତପସ୍ଵିନଃ। ନନୁ ତ୍ଵଯାଽପି ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ ଯାଂ ପୂଜାଂ ମାଧଵାର୍ହସି
ଯଦି କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରମାନେ ଭୟଭୀତ ଏବଂ କୃପଣ, ଯଦିଓ ତାପସୀ, ତଥାପି ତୁମେ ଜାଣିବା ଉଚିତ କିପରି ସମ୍ମାନ ମାଧବ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଅଥଵା କୃପଣୈରେତାମୁପନୀତାଂ ଜନାର୍ଦନ। ପୂଜାମନର୍ହଃ କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତଵାନସି
ଯଦି ଏହି ସମ୍ମାନ କୃପଣମାନେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆଣିଛନ୍ତି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ତୁମେ ଅଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ, କାହିଁକି ଏହା ଗ୍ରହଣ କଲା?
ଅଯୁକ୍ତାମାତ୍ମନଃ ପୂଜାଂ ତ୍ଵଂ ପୁନର୍ବହୁମନ୍ଯସେ। ହଵିଷଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ନିଷ୍ଯନ୍ଦଂ ପ୍ରାଶିତା ଶ୍ଵେଵ ନିର୍ଜନେ
ନିଜ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନକୁ ତୁମେ ଅତି ମୂଲ୍ୟ ଦେଉଛ; ଏହା ଏପରି, ଯେଉଁଠାରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଛାଡ଼ା ପଡ଼ିଥିବା ହବି ଏକ କୁକୁର ଖାଇଥାଏ।
ନ ତ୍ଵଂ ପାର୍ଥିଵେନ୍ଦ୍ରାଣାମପମାନଃ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯତେ। ତ୍ଵାମେଵ କୁରଵୋ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ପ୍ରଲମ୍ଭନ୍ତେ ଜନାର୍ଦନ
ପାର୍ଥିବେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, କୁରୁମାନେ କେବଳ ତୁମକୁ ଚାଟୁକାରି କରୁଛନ୍ତି।
କ୍ଲୀବେ ଦାରକ୍ରିଯା ଯାଦୃଗନ୍ଧେ ଵା ରୂପଦର୍ଶନମ୍। ଅରାଜ୍ଞୋ ରାଜଵତ୍ପୂଜା ତଥା ତେ ମଧୁସୂଦନ
ଯେପରି କୃତ୍ରିମ ପୁରୁଷଙ୍କ ବିବାହ, ବା ଗନ୍ଧହୀନ ବସ୍ତୁରେ ସୁଗନ୍ଧ, କିମ୍ବା କୁବ୍ରୁପ ଜିନିଷରେ ରୂପ ଦେଖାଯିବା ଅସମ୍ଭବ, ସେପରି ରାଜା ନୁହଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ରାଜା ପରି ସମ୍ମାନ ଦେବା ଅନୁଚିତ, ମଧୁସୂଦନ।
ଦୃଷ୍ଟୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ଦୃଷ୍ଟୋ ଭୀଷ୍ମଶ୍ଚ ଯାଦୃଶଃ। ଵାସୁଦେଵୋଽପ୍ଯଯଂ ଦୃଷ୍ଟଃ ସର୍ଵମେତଦ୍ଯଥାତଥମ୍
ଏଠାରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଇଛି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଯେମିତି ଅଛନ୍ତି ସେପରି ଦେଖାଯାଇଛନ୍ତି, ଏହି ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଛୁ—ଏହା ସବୁ ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ ହେଉଛି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଶିଶୁପାଲସ୍ତାନୁତ୍ଥାଯ ପରମାସନାତ୍। ନିର୍ଯଯୌ ସଦସସ୍ତସ୍ମାତ୍ସହିତୋ ରାଜଭିସ୍ତଦା
ଏପରି କହି ଶିଶୁପାଳ ଉତ୍ତମ ଆସନରୁ ଉଠି, ସେଇ ସମୟରେ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ସହିତ ସଭାରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ଶିଶୁପାଲମୁପାଦ୍ରଵତ୍। ଉଵାଚ ଚୈନଂ ମଧୁରଂ ସାନ୍ତ୍ଵପୂର୍ଵମିଦଂ ଵଚଃ
ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ମୃଦୁ ଏବଂ ସାନ୍ତ୍ୱନାଦାୟକ କଥା କହିଲେ।
ନେଦଂ ଯୁକ୍ତଂ ମହୀପାଲ ଯାଦୃଶଂ ଵୈ ତ୍ଵମୁକ୍ତଵାନ୍। ଅଧର୍ମଶ୍ଚ ପରୋ ରାଜନ୍ପାରୁଷ୍ଯଂ ଚ ନିରର୍ଥକମ୍
ମହୀପତି, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ଏହା ଉଚିତ ନୁହଁ। ରାଜା, ଏହା ବଡ଼ ଅନ୍ୟାୟ ଏବଂ ତୁମର କଠୋର କଥା ଅପ୍ରୟୋଜନୀୟ।
ନ ହି ଧର୍ମଂ ପରଂ ଜାତୁ ନାଵବୁଧ୍ଯେତ ପାର୍ଥିଵଃ। ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵସ୍ତ୍ଵେନଂ ମାଵମଂସ୍ଥାସ୍ତ୍ଵମନ୍ଯଥା
କୌଣସି ରାଜା ଉଚ୍ଚତମ ଧର୍ମକୁ ଅଜଣା ରହିପାରେ ନାହିଁ; ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣନ୍ତି—ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟଭାବେ ଭାବିବା ଉଚିତ ନୁହଁ।
ପଶ୍ଯ ଚୈତାନ୍ମହୀପାଲାଂସ୍ତ୍ଵତ୍ତୋ ଵୃଦ୍ଧତରାନ୍ବହୂନ୍। ମୃଷ୍ଯନ୍ତେ ଚାର୍ହଣାଂ କୃଷ୍ଣେ ତଦ୍ଵତ୍ଵଂ କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି
ଦେଖ, ଏଠାରେ ତୁମଠାରୁ ବଡ଼ ବୟସ୍କ ଅନେକ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉଛନ୍ତି; ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ମାନିବା ଉଚିତ।
ଵେଦ ତତ୍ତ୍ଵେନ କୃଷ୍ଣଂ ହି ଭୀଷ୍ଣଶ୍ଚେଦିପତେ ଭୃଶମ୍। ନ ହ୍ଯେନଂ ତ୍ଵଂ ତଥା ଯଥୈନଂ ଵେଦ କୌରଵଃ
ଚେଦିନାଥ, ଭୀଷ୍ମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସତ୍ୟରେ ଯେପରି ଜାଣନ୍ତି, ତୁମେ ସେପରି ଜାଣନ୍ତୁ ନାହାଁ; କୌରବ ଯେପରି ଜାଣନ୍ତି, ତୁମେ ତାହା ଅନୁଭବ କରୁନାହାଁ।
ନାସ୍ମୈ ଦେଯୋ ହ୍ଯନୁନଯୋ ନାଯମର୍ହତି ସାନ୍ତ୍ଵନମ୍। ଲୋକଵୃଦ୍ଧତମେ କୃଷ୍ଣେ ଯୋଽର୍ହଣାଂ ନାଭିମନ୍ଯତେ
ଯିଏ ଜଗତରେ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ମାନ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉନାହିଁ, ସେଠାରେ କୌଣସି ଅନୁନୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହଁ, ସେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ।
କ୍ଷତ୍ରିଯଃ କ୍ଷତ୍ରିଯଂ ଜିତ୍ଵା ରଣେ ରଣକୃତାଂ ଵରଃ। ଯୋ ମୁଞ୍ଚତି ଵଶେ କୃତ୍ଵା ଗୁରୁର୍ଭଵତି ତସ୍ଯ ସଃ
ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଜିତି, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ରଖି ପରେ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେ ତାଙ୍କର ଗୁରୁ ହୁଏ।
ଅସ୍ଯାଂ ହି ସମିତୌ ରାଜ୍ଞାମେକମପ୍ଯଜିତଂ ଯୁଧି। ନ ପଶ୍ଯାମି ମହୀପାଲଂ ସାତ୍ଵତୀପୁତ୍ରତେଜସା
ଏହି ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ସାତ୍ୟବତୀପୁତ୍ରଙ୍କ ତେଜରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଥିବା ଏକମାତ୍ର ମହୀପାଳକୁ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ।
ନ ହି କେଵଲମସ୍ମାକମଯମର୍ଚ୍ଯତମୋଽଚ୍ଯୁତଃ। ତ୍ରଯାଣାମପି ଲୋକାନାମର୍ଚନୀଯୋ ମହାଭୁଜଃ
ଏହି ଅଚ୍ୟୁତ କେବଳ ଆମ ପାଇଁ ନୁହଁ, ସେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକର ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଅଧିକ ପୂଜ୍ୟ।
କୃଷ୍ଣେନ ହି ଜିତା ଯୁଦ୍ଧେ ବହଵଃ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭାଃ। ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଚ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯେ ନିଖିଲେନ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
କୃଷ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ପ୍ରମୁଖ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଜିତିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏହି ବୃଷ୍ଣିପୁତ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ତସ୍ମାତ୍ସତ୍ସ୍ଵପି ଵୃଦ୍ଧେଷୁ କୃଷ୍ଣମର୍ଚାମ ନେତରାନ୍। ଏଵଂ ଵକ୍ତୁଂ ନ ଚାର୍ହସ୍ତ୍ଵଂ ମା ତେଽଭୂଦ୍ବୁଦ୍ଧିରୀଦୃଶୀ
ଏହିଠାରେ ବଡ଼ବଡ଼ ବୟସ୍କ ଲୋକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆମେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନୁହଁ, କେବଳ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛୁ; ତୁମେ ଏପରି କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହଁ, ଏପରି ଚିନ୍ତା ମନରେ ଆଣିବା ଉଚିତ ନୁହଁ।
ଜ୍ଞାନଵୃଦ୍ଧା ମଯା ରାଜନ୍ବହଵଃ ପର୍ଯୁପାସିତାଃ। `ଯସ୍ଯ ରାଜନ୍ପ୍ରଭାଵଜ୍ଞାଃ ପୁରା ସର୍ଵେ ଚ ରକ୍ଷିତାଃ'। ତେଷାଂ କଥଯତାଂ ଶୌରେରହଂ ଗୁଣଵତୋ ଗୁଣାନ୍
ରାଜା, ମୁଁ ଅନେକ ଜ୍ଞାନୀ ବୟସ୍କଙ୍କ ସେବା କରିଛି; 'ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ'—ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ଶୌରିଙ୍କ ଗୁଣ କଥା ହେଉଥିଲେ, ମୁଁ ତାହା ଶୁଣିଛି।
ସମାଗତାନାମଶ୍ରୌଷଂ ବହୂନ୍ବହୁମତାନ୍ସତାମ୍। କର୍ମାଣ୍ଯପି ଚ ଯାନ୍ଯସ୍ଯ ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ଧୀମତଃ
ଏପରି ଅନେକ ଗୁଣୀ ଓ ମାନ୍ୟ ଲୋକ ଏକଠା ହୋଇ, ଏହି ଧୀର ପୁରୁଷଙ୍କ ଜନ୍ମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଛି, ତାହା ମୁଁ ଶୁଣିଛି।
ବହୃଶଃ କଥ୍ଯମାନାନି ନରୈର୍ଭୂଯଃ ଶ୍ରୁତାନି ମେ। ନ କେଵଲଂ ଵଯଂ କାମାଚ୍ଚେଦିଗଜ ଜନାର୍ଦନମ୍
ଏହି କଥା ମୁଁ ପୁନିପୁନି ଲୋକଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଛି; ଆମେ, ଚେଦି ଓ ହାତୀମାନେ, କେବଳ ଇଚ୍ଛାବଶତଃ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁନାହୁଁ।
ନ ସମ୍ବନ୍ଧଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ କୃତାର୍ଥଂ ଵା କଥଞ୍ଚନ। ଅର୍ଚାମହେଽର୍ଚିତଂ ସଦ୍ଭିର୍ଭୁଵି ଭୂତସୁଖାଵହମ୍
ସମ୍ପର୍କ ବା କୌଣସି ଲାଭ ଦେଖି ନୁହଁ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛୁ; ତାଙ୍କୁ ଭଲ ଲୋକମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି ଏବଂ ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଯଶଃ ଶୌର୍ଯଂ ଜଯଂ ଚାସ୍ଯ ଵିଜ୍ଞାଯାର୍ଚାଂ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜ୍ମହେ ନ ଚ କଶ୍ଚିଦିହାସ୍ମାଭିଃ ସୁଵାଲୋପ୍ଯପରୀକ୍ଷିତଃ
ତାଙ୍କର କୀର୍ତି, ପ୍ରତାପ ଓ ବିଜୟକୁ ଜାଣି, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛୁ। ଏଠାରେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ଛୁଆଁକୁ ମଧ୍ୟ ଭଲଭାବେ ଯାଞ୍ଚ ଛଡ଼ା ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଇନାହିଁ।
ଗୁଣୈର୍ଵୃଦ୍ଧାନତିକ୍ରମ୍ଯ ହରିରର୍ଚ୍ଯତମୋ ମତଃ। ଜ୍ଞାନଵୃଦ୍ଧୋ ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ବଲାଧିକଃ
ଗୁଣରେ ବଡ଼ମାନେ ଠାରୁ ଅଧିକ, ହରି ସବୁଠାରୁ ପୂଜ୍ୟ ମନ୍ୟ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନରେ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତିରେ ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଵୈଶ୍ଯାନାଂ ଧାନ୍ଯଧନଵାଞ୍ଶୂଦ୍ରାଣାମେଵ ଜନ୍ମତଃ। ପୂଜ୍ଯତାଯାଂ ଚ ଗୋଵିନ୍ଦେ ହେତୂ ଦ୍ଵାଵପି ସଂସ୍ଥିତୌ
ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଧାନ୍ୟ ଓ ଧନରେ ଧନୀ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମରୁ ସମ୍ମାନିତ। ଏହି ଦୁଇଟି କାରଣ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଠାରେ ଅଛି।
ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗଵିଜ୍ଞାନଂ ବଲଂ ଚାଭ୍ଯଧିକଂ ତଥା। ନୃଣାଂ ଲୋକେ ହି କୋଽନ୍ଯୋସ୍ତି ଵିଶିଷ୍ଟଃ କେଶଵାଦୃତେ
ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ଜ୍ଞାନ, ଏବଂ ଅଧିକ ଶକ୍ତି—ଏହି ସବୁ ଛାଡ଼ି, ଏହି ଜଗତରେ କେଶବ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଏ ଅତିଶୟ ଅଛନ୍ତି?