ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମ୍ନି ସ୍ଥିତେ ଵୀରେ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦେ। କଥଂ କୃଷ୍ଣସ୍ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ନର୍ଚିତଃ କୁରୁନନ୍ଦନ
ଅଶ୍ୱଥାମା ଯେଉଁଠାରେ ବିର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ, ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ରାଜା, କୁରୁ ବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ତୁମେ କିପରି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲା?
ଦୁର୍ଯୋଧନେ ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ରେ ସ୍ଥିତେ ପୁରୁଷସତ୍ତମେ। କୃପେ ଚ ଭାରତାଚାର୍ଯେ କଥଂ କୃଷ୍ଣସ୍ତ୍ଵଯାଽର୍ଚିତଃ
ଦୁର୍ଯୋଧନ ଯେଉଁଠାରେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲେ, ଏବଂ କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ ଭାରତ ବଂଶର ଶିକ୍ଷକ ଥିଲେ, ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ରାଜା, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ସମ୍ମାନ କଲା?
ଦ୍ରୁମଂ କମ୍ପୁରୁଷାଚାର୍ଯମତିକ୍ରମ୍ଯ ତଥାଽର୍ଚିତଃ। ଭୀଷ୍ମକେ ଚୈଵ ଦୁର୍ଧର୍ଷେ ପାଣ୍ଡୁଵତ୍କୃତଲକ୍ଷଣେ
ଦ୍ରୋଣ ଯେଉଁଠାରେ ବିରମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିକ୍ଷକ, ଭୀଷ୍ମ ଯେଉଁଠାରେ ଅଦମ୍ୟ ଏବଂ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ପରି ରାଜା ଗୁଣରେ ଚିହ୍ନିତ, ସେମାନଙ୍କୁ ଅଗ୍ରହ କରି ତୁମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲା.
ନୃପେ ଚ ରୁକ୍ମିଣି ଶ୍ରେଷ୍ଠେ ଏକଲଵ୍ଯେ ତଥୈଵ ଚ। ଶଲ୍ଯେ ମଦ୍ରାଧିପେ ଚୈଵ କଥଂ କୃଷ୍ଣସ୍ତ୍ଵଯାର୍ଚିତଃ
ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ପିତା, ଏକଲବ୍ୟ ଏବଂ ମଦ୍ର ଦେଶର ଶାଲ୍ୟ ଥିଲେ, ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ସମ୍ମାନ କଲା?
ଅଯଂ ଚ ସର୍ଵରାଜ୍ଞାଂ ଵୈ ବଲଶ୍ଲାଘୀ ମହାବଲଃ। ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯସ୍ଯ ଦଯିତଃ ଶିଷ୍ଯୋ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଭାରତ
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଗର୍ବ କରୁଥିବା ଏକ ମହାବଳୀ ଅଛନ୍ତି, ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଶିଷ୍ୟ, ଭାରତ, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁତ୍ର.
ଯେନାତ୍ମବଲମାଶ୍ରିତ୍ଯ ରାଜାନୋ ଯୁଧି ନିର୍ଜିତାଃ। ତଂ ଚ କର୍ଣମତିକ୍ରମ୍ଯ କଥଂ କୃଷ୍ଣସ୍ତ୍ଵଯାର୍ଚିତଃ
ଯିଏ ନିଜ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରି ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଜାମାନେକୁ ଜିତିଛି, ସେ କର୍ଣ୍ଣକୁ ଅଗ୍ରହ କରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ସମ୍ମାନ କଲା?
ନୈଵର୍ତ୍ଵିଙ୍ନୈଵ ଚାଚାର୍ଯୋ ନ ରାଜା ମଧୁସୂଦନଃ। ଅର୍ଚିତଶ୍ଚ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ କିମନ୍ଯତ୍ପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା
ମଧୁସୂଦନ କୃଷ୍ଣ ନ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୀ, ନ ଶିକ୍ଷକ, ନ ରାଜା; ତଥାପି, କୁରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲା — ଏହା ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ, କେବଳ ପ୍ରିୟତା ପାଇଁ।
ଅଥଵାଽଭ୍ଯର୍ଚନୀଯୋଽଯଂ ଯୁଷ୍ମାକଂ ମଧୁସୂଦନଃ। କିଂ ରାଜଭିରିହାନୀତୈରଵମାନାଯ ଭାରତ
ନାହିଁ ତ ଏହି ମଧୁସୂଦନ ତୁମେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୂଜନୀୟ, ତେବେ ଏହି ରାଜାମାନେକୁ ଏଠାରେ ଆଣିଥିବା କାହିଁକି, ଭାରତ, ଅପମାନ ପାଇଁ?
ଵଯଂ ତୁ ନ ଭଯାଦସ୍ଯ କୌନ୍ତେଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ପ୍ରଯଚ୍ଛାମଃ କରାନ୍ସର୍ଵେ ନ ଲୋଭାନ୍ନ ଚ ସାନ୍ତ୍ଵନାତ୍
କିନ୍ତୁ ଆମେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଭୟ, ଲୋଭ କିମ୍ବା ସମ୍ମିଳନ ପାଇଁ କର ଦେଉନାହିଁ।
ଅସ୍ଯ ଧର୍ମପ୍ରଵୃତ୍ତସ୍ଯ ପାର୍ଥିଵତ୍ଵଂ ଚିକୀର୍ଷତଃ। କରାନସ୍ମୈ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମଃ ସୋଽଯମସ୍ମାନ୍ନ ମନ୍ଯତେ
ଏହି ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଆମେ କର ଦେଉଛୁ; କିନ୍ତୁ ସେ ଆମକୁ ଗଣାନାହିଁ।
କିମନ୍ଯଦଵମନାନାଦ୍ଧେ ଯଦେନଂ ରାଜସଂସଦି। ଅପ୍ରାପ୍ତଲକ୍ଷଣଂ କୃଷ୍ଣମର୍ଘ୍ଯେଣାର୍ଚିତଵାନସି
ଏହି ରାଜସଭାରେ ତୁମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଯୋଗ୍ୟତା ନାହିଁ; ଏହା ଅପମାନ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଅକସ୍ମାଦ୍ଧର୍ମପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମେତି ଯଶୋ ଗତମ୍। କୋ ହି ଧର୍ମଚ୍ଯୁତେ ପୂଜାମେଵଂ ଯୁକ୍ତାଂ ନିଯୋଜଯେତ୍
ଅଚିରେ ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କ ଯଶ ଧର୍ମାତ୍ମା ଭାବରେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଛି; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଧର୍ମରୁ ଅପସରିଛି, ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ କିଏ ଦେବ?
ଯୋଯଂ ଵୃଷ୍ଣିକୁଲେ ଜାତୋ ରାଜାନଂ ହତଵାନ୍ପୁରା। ଜରାସନ୍ଧଂ ମହାତ୍ମାନମନ୍ଯାଯେନ ଦୁରାତ୍ମଵାନ୍
ଏହି ବୃଷ୍ଣି ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଲୋକ, ଯିଏ ପୂର୍ବେ ମହାତ୍ମା ଜରାସନ୍ଧଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟରେ ହତ କରିଥିଲେ, ସେ କିପରି ଧର୍ମାତ୍ମା କୁହାଯିବ?
ଅଦ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମତା ଚୈଵ ଵ୍ଯପକୃଷ୍ଟା ଯୁଧିଷ୍ଠିରାତ୍। ଦର୍ଶିତଂ କୃପଣତ୍ଵଂ ଚ କୃଷ୍ଣେଽର୍ଘ୍ଯସ୍ଯ ନିଵେଦନାତ୍
ଆଜି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଧର୍ମାତ୍ମାତ୍ୱ କମିଗଲା, ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ତାଙ୍କର କୃପଣତା ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା।
ଯଦି ଭୀତାଶ୍ଚ କୌନ୍ତେଯାଃ କୃପଣାଶ୍ଚ ତପସ୍ଵିନଃ। ନନୁ ତ୍ଵଯାଽପି ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ ଯାଂ ପୂଜାଂ ମାଧଵାର୍ହସି
ଯଦି କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରମାନେ ଭୟଭୀତ ଏବଂ କୃପଣ, ଯଦିଓ ତାପସୀ, ତଥାପି ତୁମେ ଜାଣିବା ଉଚିତ କିପରି ସମ୍ମାନ ମାଧବ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଅଥଵା କୃପଣୈରେତାମୁପନୀତାଂ ଜନାର୍ଦନ। ପୂଜାମନର୍ହଃ କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତଵାନସି
ଯଦି ଏହି ସମ୍ମାନ କୃପଣମାନେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆଣିଛନ୍ତି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ତୁମେ ଅଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ, କାହିଁକି ଏହା ଗ୍ରହଣ କଲା?
ଅଯୁକ୍ତାମାତ୍ମନଃ ପୂଜାଂ ତ୍ଵଂ ପୁନର୍ବହୁମନ୍ଯସେ। ହଵିଷଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ନିଷ୍ଯନ୍ଦଂ ପ୍ରାଶିତା ଶ୍ଵେଵ ନିର୍ଜନେ
ନିଜ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନକୁ ତୁମେ ଅତି ମୂଲ୍ୟ ଦେଉଛ; ଏହା ଏପରି, ଯେଉଁଠାରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଛାଡ଼ା ପଡ଼ିଥିବା ହବି ଏକ କୁକୁର ଖାଇଥାଏ।
ନ ତ୍ଵଂ ପାର୍ଥିଵେନ୍ଦ୍ରାଣାମପମାନଃ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯତେ। ତ୍ଵାମେଵ କୁରଵୋ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ପ୍ରଲମ୍ଭନ୍ତେ ଜନାର୍ଦନ
ପାର୍ଥିବେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, କୁରୁମାନେ କେବଳ ତୁମକୁ ଚାଟୁକାରି କରୁଛନ୍ତି।
କ୍ଲୀବେ ଦାରକ୍ରିଯା ଯାଦୃଗନ୍ଧେ ଵା ରୂପଦର୍ଶନମ୍। ଅରାଜ୍ଞୋ ରାଜଵତ୍ପୂଜା ତଥା ତେ ମଧୁସୂଦନ
ଯେପରି କୃତ୍ରିମ ପୁରୁଷଙ୍କ ବିବାହ, ବା ଗନ୍ଧହୀନ ବସ୍ତୁରେ ସୁଗନ୍ଧ, କିମ୍ବା କୁବ୍ରୁପ ଜିନିଷରେ ରୂପ ଦେଖାଯିବା ଅସମ୍ଭବ, ସେପରି ରାଜା ନୁହଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ରାଜା ପରି ସମ୍ମାନ ଦେବା ଅନୁଚିତ, ମଧୁସୂଦନ।
ଦୃଷ୍ଟୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ଦୃଷ୍ଟୋ ଭୀଷ୍ମଶ୍ଚ ଯାଦୃଶଃ। ଵାସୁଦେଵୋଽପ୍ଯଯଂ ଦୃଷ୍ଟଃ ସର୍ଵମେତଦ୍ଯଥାତଥମ୍
ଏଠାରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଇଛି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଯେମିତି ଅଛନ୍ତି ସେପରି ଦେଖାଯାଇଛନ୍ତି, ଏହି ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଛୁ—ଏହା ସବୁ ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ ହେଉଛି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଶିଶୁପାଲସ୍ତାନୁତ୍ଥାଯ ପରମାସନାତ୍। ନିର୍ଯଯୌ ସଦସସ୍ତସ୍ମାତ୍ସହିତୋ ରାଜଭିସ୍ତଦା
ଏପରି କହି ଶିଶୁପାଳ ଉତ୍ତମ ଆସନରୁ ଉଠି, ସେଇ ସମୟରେ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ସହିତ ସଭାରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ଶିଶୁପାଲମୁପାଦ୍ରଵତ୍। ଉଵାଚ ଚୈନଂ ମଧୁରଂ ସାନ୍ତ୍ଵପୂର୍ଵମିଦଂ ଵଚଃ
ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ମୃଦୁ ଏବଂ ସାନ୍ତ୍ୱନାଦାୟକ କଥା କହିଲେ।
ନେଦଂ ଯୁକ୍ତଂ ମହୀପାଲ ଯାଦୃଶଂ ଵୈ ତ୍ଵମୁକ୍ତଵାନ୍। ଅଧର୍ମଶ୍ଚ ପରୋ ରାଜନ୍ପାରୁଷ୍ଯଂ ଚ ନିରର୍ଥକମ୍
ମହୀପତି, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ଏହା ଉଚିତ ନୁହଁ। ରାଜା, ଏହା ବଡ଼ ଅନ୍ୟାୟ ଏବଂ ତୁମର କଠୋର କଥା ଅପ୍ରୟୋଜନୀୟ।
ନ ହି ଧର୍ମଂ ପରଂ ଜାତୁ ନାଵବୁଧ୍ଯେତ ପାର୍ଥିଵଃ। ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵସ୍ତ୍ଵେନଂ ମାଵମଂସ୍ଥାସ୍ତ୍ଵମନ୍ଯଥା
କୌଣସି ରାଜା ଉଚ୍ଚତମ ଧର୍ମକୁ ଅଜଣା ରହିପାରେ ନାହିଁ; ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣନ୍ତି—ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟଭାବେ ଭାବିବା ଉଚିତ ନୁହଁ।
ପଶ୍ଯ ଚୈତାନ୍ମହୀପାଲାଂସ୍ତ୍ଵତ୍ତୋ ଵୃଦ୍ଧତରାନ୍ବହୂନ୍। ମୃଷ୍ଯନ୍ତେ ଚାର୍ହଣାଂ କୃଷ୍ଣେ ତଦ୍ଵତ୍ଵଂ କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି
ଦେଖ, ଏଠାରେ ତୁମଠାରୁ ବଡ଼ ବୟସ୍କ ଅନେକ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉଛନ୍ତି; ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ମାନିବା ଉଚିତ।
ଵେଦ ତତ୍ତ୍ଵେନ କୃଷ୍ଣଂ ହି ଭୀଷ୍ଣଶ୍ଚେଦିପତେ ଭୃଶମ୍। ନ ହ୍ଯେନଂ ତ୍ଵଂ ତଥା ଯଥୈନଂ ଵେଦ କୌରଵଃ
ଚେଦିନାଥ, ଭୀଷ୍ମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସତ୍ୟରେ ଯେପରି ଜାଣନ୍ତି, ତୁମେ ସେପରି ଜାଣନ୍ତୁ ନାହାଁ; କୌରବ ଯେପରି ଜାଣନ୍ତି, ତୁମେ ତାହା ଅନୁଭବ କରୁନାହାଁ।
ନାସ୍ମୈ ଦେଯୋ ହ୍ଯନୁନଯୋ ନାଯମର୍ହତି ସାନ୍ତ୍ଵନମ୍। ଲୋକଵୃଦ୍ଧତମେ କୃଷ୍ଣେ ଯୋଽର୍ହଣାଂ ନାଭିମନ୍ଯତେ
ଯିଏ ଜଗତରେ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ମାନ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉନାହିଁ, ସେଠାରେ କୌଣସି ଅନୁନୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହଁ, ସେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ।
କ୍ଷତ୍ରିଯଃ କ୍ଷତ୍ରିଯଂ ଜିତ୍ଵା ରଣେ ରଣକୃତାଂ ଵରଃ। ଯୋ ମୁଞ୍ଚତି ଵଶେ କୃତ୍ଵା ଗୁରୁର୍ଭଵତି ତସ୍ଯ ସଃ
ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଜିତି, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ରଖି ପରେ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେ ତାଙ୍କର ଗୁରୁ ହୁଏ।
ଅସ୍ଯାଂ ହି ସମିତୌ ରାଜ୍ଞାମେକମପ୍ଯଜିତଂ ଯୁଧି। ନ ପଶ୍ଯାମି ମହୀପାଲଂ ସାତ୍ଵତୀପୁତ୍ରତେଜସା
ଏହି ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ସାତ୍ୟବତୀପୁତ୍ରଙ୍କ ତେଜରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଥିବା ଏକମାତ୍ର ମହୀପାଳକୁ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ।
ନ ହି କେଵଲମସ୍ମାକମଯମର୍ଚ୍ଯତମୋଽଚ୍ଯୁତଃ। ତ୍ରଯାଣାମପି ଲୋକାନାମର୍ଚନୀଯୋ ମହାଭୁଜଃ
ଏହି ଅଚ୍ୟୁତ କେବଳ ଆମ ପାଇଁ ନୁହଁ, ସେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକର ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଅଧିକ ପୂଜ୍ୟ।