ଭୂମିପାଲଗଣାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସପ୍ରଭାନିଵ ତୋଯଦାନ୍। ଘକାଯାନ୍ନିଵସତୋ ଯୂଥପାନିଵ ଯୂଥପଃ
ସମସ୍ତ ଭୂମିପାଳମାନେ, ତାଳିକା ସହ ମେଘରେ ଚମକି ଉଠିଥିବା ତଡିତ ପରି, ଏକଠା ହୋଇ ନିବାସ କରୁଥିବା, ଯଥା ଏକ ନେତା ସହ ଦଳ।
ବଲିନଃ ସିଂହସଙ୍କାଶାନ୍ମହୀମାଵୃତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତଃ। ତତୋ ଜନୌଘସମ୍ବାଧଂ ରାଜସାଗରମଵ୍ଯଯମ୍
ସିଂହ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପୃଥିବୀରେ ଉଭୟ ହୋଇ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ; ତାପରେ ଜନସମୂହରେ ଭରି ଯାଇ, ରାଜସାଗର ଅସୀମ ହେଇଗଲା।
ନାଦଯନ୍ରଥଘୋଷେଣ ହ୍ଯୁପାଯାନ୍ମଧୁସୂଦନଃ। ଅସୂର୍ଯମିଵ ସୂର୍ଯେଣ ନିଵାତମିଵ ଵାଯୁନା
ରଥର ଗୁଞ୍ଜନରେ ନାଦ କରି, ମଧୁସୂଦନ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିବା ପରି, ବାୟୁ ନିର୍ବାତ ଦୂର କରିବା ପରି।
କୃଷ୍ଣେନ ସମୁପେତେନ ଜହର୍ଷେ ଭାରତଂ ପୁରମ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣକ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ତୁ ପୂଜାର୍ଥଂ ହ୍ଯର୍ଥଧର୍ମଵିତ୍
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ, ଭାରତମାନେର ସହର ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା, କାରଣ ସେ ଧନ ଓ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ।
ସହଦେଵୋ ଵିଶେଷଜ୍ଞୋ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରଃ କୃତୋଽଭଵତ୍। ଭଗଵନ୍ତଂ ତୁ ଭୂତାନାଂ ଭାସ୍ଵନ୍ତମିଵ ତେଜସା
ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ପୁଅ ସହଦେବ, ଯିଏ ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭାସ୍କର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଗଲେ।
ଵିଶନ୍ତଂ ଯଜ୍ଞଭୂମିଂ ତାଂ ସିତସ୍ଯାଵରଜଂ ପ୍ରଭୁମ୍। ତେଜୋରାଶିମୃଷିଂ ଵିପ୍ରମଦୃଶ୍ଯଂ ଵୈ ଵିଜାନତାମ୍
ସିତାଙ୍କ ଅନୁଯା ଏହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମହାପୁରୁଷ, ଏକ ମହା ରୁଷି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ତେଜର ଆଗାର, ଯଜ୍ଞ ଭୂମିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ, ଜଣା ଲୋକମାନେ ଦେଖିଲେ।
ଵଯୋଧିକାନାଂ ଵୃଦ୍ଧାନାଂ ମାର୍ଗମାତ୍ମନି ତିଷ୍ଠତାମ୍। ଜଗତସ୍ତସ୍ଥୁଷଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଭଵାପ୍ଯଯମଚ୍ଯୁତମ୍
ବୟସରେ ବଡ଼ ଏବଂ ନିଜ ମାର୍ଗରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ବୃଦ୍ଧମାନେ ଏବଂ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସେଠାରେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଓ ନାଶର ଅବିନାଶୀ ଉତ୍ସ ଭାବେ ଚିହ୍ନିଲେ।
ଅନନ୍ତମନ୍ତଂ ଶତ୍ରୂଣାମମିତ୍ରଗଣମର୍ଦନମ୍। ପ୍ରଭଵଂ ସର୍ଵଭୂତାନାମାପତ୍ସ୍ଵଭଯମଚ୍ଯୁତମ୍
ସେ ଅନନ୍ତ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଶେଷ, ଶତ୍ରୁ ଦଳକୁ ଦଳିଦେଇଥିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଉତ୍ସ ଏବଂ ଆପଦ ସମୟରେ ଅଚ୍ୟୁତ ଆଶ୍ରୟ।
ଭଵିଷ୍ଯଂ ଭାଵନଂ ଭୂତଂ ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାମରିନ୍ଦମମ୍। ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃଷ୍ଣମାଯାନ୍ତଂ ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯାମିତୌଜସମ୍
ସେ ଭବିଷ୍ୟତ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଭୂତକାଳ ଏବଂ ଦ୍ୱାରକାର ଶତ୍ରୁ ଦଳକୁ ଦଳିଦେଇଥିବା; କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଅପାର ଶକ୍ତି ସହିତ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଯଥାର୍ହଂ କେଶଵେ ଵୃତ୍ତିଂ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ ପାଣ୍ଡଵଃ। ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ୍ଯକାନିଷ୍ଠ୍ଯସଂଯୋଗଂ ସମ୍ପ୍ରଧାର୍ଯ ଗୁଣାଗୁଣୈଃ
ପାଣ୍ଡବ କେଶବଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ବଡ଼ ଓ ଛୋଟ ଅନୁସାରେ, ଗୁଣ ଓ ଅଗୁଣ ଭାବି।
ଆରିରାଧଯିଷୁର୍ଧର୍ମଃ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାନ୍। ମହଦାଦିତ୍ଯସଙ୍କାଶମାସନଂ ଚ ଜଗତ୍ପତେଃ। ଦଦୌ ନାସାଦିତଂ କୈଶ୍ଚିତ୍ତସ୍ମିନ୍ନୁପଵିଵେଶ ସଃ
ଧର୍ମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେ ଜଗତ୍ପତିଙ୍କୁ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅସନ ଦେଲେ, ଯାହାକୁ କେହି ଅପରିଚିତ ଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ଏଠାରେ ବସିଲେ।
ତତୋ ଭୀଷ୍ମୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ରାଜନ୍ଧର୍ମରାଜଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍। କ୍ରିଯତାମର୍ହଣଂ ରାଜ୍ଞାଂ ଯଥାର୍ହମିତି ଭାରତ
ତାପରେ ଭୀଷ୍ମ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଆଦର ଦିଅ।'
ଆଚାର୍ଯମୃତ୍ଵିଜଂ ଚୈଵ ସଂଯୁଜଂ ଚ ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ସ୍ନାତକଂ ଚ ପ୍ରିଯଂ ପ୍ରାହୁଃ ଷଡର୍ଘାର୍ହାନ୍ନୃପଂ ତଥା
ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ରିତ୍ୱିଜ୍, ସହଚର, ସ୍ନାତକ, ପ୍ରିୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଏବଂ ରାଜା—ଏହି ଛଅ ଜଣ ଅର୍ଘ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ମନାଯାନ୍ତି।
ଏତାନର୍ଘ୍ଯାନଭିଗତାନାହୁଃ ସଂଵତ୍ସରୋଷିତାନ୍। ତ ଇମେ କାଲପୂଗସ୍ଯ ମହତୋଽସ୍ମାନୁପାଗତାଃ
ଏମାନେ ଅର୍ଘ୍ୟ ନ ପାଇଥିବା ଏବଂ ଏକ ବର୍ଷ ରହିଥିବା ଲୋକମାନେ ଏପରି ମନାଯାନ୍ତି; ଏବେ ଏମାନେ ଏହି ବଡ଼ ଏକତ୍ରିକରଣରେ ଆସିଛନ୍ତି।
ଏଷାମେକୈକଶୋ ରାଜନ୍ନର୍ଘ ଆନୀଯତାମିତି। ଅଥ ତୈଷାଂ ଵରିଷ୍ଠାଯ ସମର୍ଥାଯୋପନୀଯତାମ୍
ରାଜା, ଏମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଅଲଗା ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଅ; ପରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଯୋଗ୍ୟ ଜଣଙ୍କୁ ଏହା ଦିଅ।
କସ୍ମୈ ଭଵାନ୍ମନ୍ଯତେଽର୍ଘମେକସ୍ମୈ କୁରୁନନ୍ଦନ। ଉପନୀଯମାନଂ ଯୁକ୍ତଂ ଚ ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ପିତାମହ
କୁରୁବଂଶୀ, ତୁମେ କାହାକୁ ପ୍ରଥମେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଭାବୁଛ? ବଡ଼ପା, କାହାକୁ ଦେବା ଉଚିତ ତାହା ମୋତେ କହ।
ତତୋ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଵାର୍ଷ୍ଣେଯଂ ମନ୍ଯତେ କୃଷ୍ଣମର୍ହଣୀଯତମଂ ଭୁଵି
ତାପରେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ନିଶ୍ଚିତ ବୁଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ କୃଷ୍ଣ, ଭାର୍ଷ୍ଣେୟଙ୍କୁ ପୃଥିବୀରେ ସବୁଠୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ଭାବିଲେ।
ଏଷ ହ୍ଯେଷାଂ ସମସ୍ତାନାଂ ତେଜୋବଲପରାକ୍ରମୈଃ। ମଧ୍ଯେ ତପନ୍ନିଵାଭାତି ଜ୍ଯୋତିଷାମିଵ ଭାସ୍କରଃ
ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ତେଜ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମରେ, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ଅସୂର୍ଯମିଵ ସୂର୍ଯେଣ ନିର୍ଵାତମିଵ ଵାଯୁନା। ଭାସିତଂ ହ୍ଲାଦିତଂ ଚୈଵ କୃଷ୍ଣେନେଦଂ ସଦୋ ହି ନଃ
ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସୁର୍ୟମାନେକୁ ଆଲୋକିତ କରେ, ବା ବାୟୁ ନିର୍ବାତକୁ ସଜାଗ କରେ, ସେପରି କୃଷ୍ଣ ଏହି ସଭାକୁ ଆଲୋକିତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ କରିଛନ୍ତି।
ତସ୍ମୈ ଭୀଷ୍ମାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତଃ ସହଦେଵଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଉପଜହ୍ରେଽଥ ଵିଧିଵଦ୍ଵାର୍ଷ୍ଣେଯାଯାର୍ଘ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସହଦେବ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଭାର୍ଷ୍ଣେୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲେ।
ଗାମର୍ଘ୍ଯଂ ମଧୁପର୍କଂ ଚ ହ୍ଯାନୀଯୋପାହରତ୍ତଦା। ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ରାଜନ୍ନିଦମାସୀତ୍ତଦାଽଦ୍ଭୁତମ୍
ସେ ଗାଁ, ମଧୁ ଓ ଦହି ଭିତରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଆଣି ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ; ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା, ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ଘଟିଲା।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ସର୍ଵେ ପୂଜାଂ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଭୂଯସୀମ୍। ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯାନ୍ଯୋନ୍ଯମାସୀନା ହୃଦଯୈସ୍ତାମଧାରଯନ୍
କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଏହି ବଡ଼ ସମ୍ମାନ ଦେଖି, ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ଏହି ଘଟଣାକୁ ନିଜ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କଲେ।
ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ତାଂ କୃଷ୍ଣଃ ଶାସ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା। ଶିଶୁପାଲସ୍ତୁ ତାଂ ପୂଜାଂ ଵାସୁଦେଵେ ନ ଚକ୍ଷମେ
କୃଷ୍ଣ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଏହି ସମ୍ମାନ ଗ୍ରହଣ କଲେ; କିନ୍ତୁ ଶିଶୁପାଳ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଏହି ପୂଜା ଦେଉଥିବା ଦେଖି ସହିପାରିଲେନି।
ଉପାଲଭ୍ଯ ସ ଭୀଷ୍ମଂ ଚ ଧର୍ମରାଜଂ ଚ ସଂସଦି। ଅଵାକ୍ଷିପଦ୍ଵାସୁଦେଵଂ ଚେଦିରାଜୋ ମହାବଲଃ
ତାପରେ ଚେଦିର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ସଭାରେ ଭୀଷ୍ମ ଓ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ଉପାଲଭ୍ୟ କରି, ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ।
ତେଷାମାକାରଭାଵଜ୍ଞଃ ସହଦେଵୋ ନ ଚକ୍ଷମେ। ମାନିନାଂ ବଲିନାଂ ରାଜ୍ଞାଂ ପୁରୁଃ ସନ୍ଦର୍ଶିତେ ପଦେ
ସହଦେବ ତାଙ୍କର ଭାବ ଓ ମନୋଭାବ ବୁଝି, ଏହି ଅପମାନ ସହିପାରିଲେନି; କାରଣ ଏକ ଅଭିମାନୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାଙ୍କୁ ସଭାରେ ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଦେଖାଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିର୍ମହତ୍ଯାସୀତ୍ସହଦେଵସ୍ଯ ମୂର୍ଧନି। ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ଵୃଷ୍ଣୀନା ସୁନୀଥଃ ଶତ୍ରୁରବ୍ରଵୀତ୍
ସହଦେବଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ବଡ଼ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ହେଲା; ଜନ୍ମ ଠାରୁ ବୃଷ୍ଣି ଜାତିର ଶତ୍ରୁ ସୁନୀଥ କହିଲେ।
ପ୍ରଷ୍ଟା ଵିଯୋନିଜୋ ରାଜା ପ୍ରତିଵକ୍ତା ନଦୀସୁତଃ। ପ୍ରତିଗ୍ରହୀତା ଗୋପାଲଃ ପ୍ରଦାତା ଚ ଵିଯୋନିଜଃ
ଆକାଶର ଜନ୍ମ ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛନ୍ତି, ନଦୀର ପୁଅ ଉତ୍ତର ଦେଉଛନ୍ତି, ଗୋପାଳ ଗ୍ରହଣ କରୁଛନ୍ତି, ଆକାଶର ଜନ୍ମ ଦାନ କରୁଛନ୍ତି।
ସଦସ୍ଯା ମୂକଵତ୍ସର୍ଵେ ଆସତେଽତ୍ର କିମୁଚ୍ଯତେ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଵିହସ୍ଯାଶୁ ପାଣ୍ଡୁଂ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍
ସଭାର ସମସ୍ତ ସଦସ୍ୟ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ହୋଇ ବସିଥିଲେ—କଣ କହିବା? ଏହିପରି କହି ହସି, ସେ ତୁରନ୍ତ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପୁନି କହିଲେ।
ଅତିପଶ୍ଯସି ଵା ସର୍ଵାନ୍ନ ଵା ପଶ୍ଯସି ପାଣ୍ଡଵ। ତିଷ୍ଠତ୍ସ୍ଵନ୍ଯେଷୁ ପୂଜ୍ଯେଷୁ ଗୋପମର୍ଚିତଵାନସି
ପାଣ୍ଡବ, ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖୁଛ କି, କିମ୍ବା ଦେଖୁନାହିଁ? ଅନ୍ୟ ଅର୍ହ ଲୋକ ଦଣ୍ଡାଇ ରହିଛନ୍ତି, ତୁମେ ଗୋପାଳକୁ ପୂଜା କରିଛ।
ଏତେ ଚୈଵୋଭଯେ ତାତ କାର୍ଯସ୍ଯ ତୁ ଵିନାଶକେ। ଅତିଦୃଷ୍ଟିରଦୃଷ୍ଟିର୍ଵା ତଯୋଃ କିଂ ତ୍ଵଂ ସମାସ୍ଥିତଃ
ଏହି ଦୁଇଟି, ବେଶି ମୂଲ୍ୟ ଦେବା କିମ୍ବା ଅନଦେଖି କରିବା, କାର୍ଯ୍ୟର ନାଶ କରେ; ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟିକୁ ତୁମେ ଚୟନ କରିଛ?