ଇଡାଜ୍ଯହୋମାହୁତିଭିର୍ମନ୍ତ୍ରଶିକ୍ଷାଵିଶାରଦୈଃ। ତସ୍ମିନ୍ହି ତତୃପୁର୍ଦେଵାସ୍ତତେ ଯଜ୍ଞେ ମହର୍ଷିଭିଃ
ସେଠାରେ ବିଦ୍ୱାନ ଋଷିମାନେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଘୃତ ଓ ହୋମ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ।
ଯଥା ଦେଵାସ୍ତଥା ଵିପ୍ରା ଦକ୍ଷିଣାନ୍ନମହାଧନୈଃ। ତତୃପୁଃ ସର୍ଵଵର୍ଣାଶ୍ଚ ତସ୍ମିନ୍ଯଜ୍ଞେ ମୁଦାଽନ୍ଵିତାଃ
ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ସେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଦାନ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ବହୁ ଧନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଜାତିର ଲୋକମାନେ ସେହି ଯଜ୍ଞରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ତତୋଽଭିଷେଚନୀଯେଽହ୍ନି ବ୍ରାହ୍ମଣା ରାଜଭିଃ ସହ। ଅନ୍ତର୍ଵେଦୀଂ ପ୍ରଵିଵିଶୁଃ ସତ୍କାରାର୍ହା ମହର୍ଷଯଃ
ତାପରେ ଅଭିଷେକ ଦିନରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରାଜାମାନେ ସହିତ ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ମହାର୍ଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଭିତରକୁ ଗଲେ।
ନାରଦପ୍ରମୁଖାସ୍ତସ୍ଯାମନ୍ତର୍ଵେଦ୍ଯାଂ ମହାତ୍ମନଃ। ସମାସୀନାଃ ଶୁଶୁଭିରେ ସହରାଜର୍ଷିଭିସ୍ତଦା
ସେଠାରେ, ନାରଦଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ ରାଜା ଋଷିମାନେ ସହିତ ବସି, ସମାବେଶରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ଲାଗୁଥିଲେ।
ସମେତା ବ୍ରହ୍ମଭଵନେ ଦେଵା ଦେଵର୍ଷଯସ୍ତଥା। କର୍ମାନ୍ତରମୁପାସନ୍ତୋ ଜଜଲ୍ପୁରମିତୌଜସଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଭାଘରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ବଡ଼ ଉତ୍ସାହରେ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଏଵମେତନ୍ନ ଚାପ୍ଯେଵମେଵଂ ଚୈତନ୍ନ ଚାନ୍ଯଥା। ଇତ୍ଯୂଚୁର୍ବହଵସ୍ତତ୍ର ଵିତଣ୍ଡାଂ ଵୈ ପରସ୍ପରମ୍
ସେଠାରେ ବହୁତେ ଲୋକ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ—'ଏହିପରି ଠିକ୍', 'ଏହିପରି ନୁହେଁ', 'ଏହିପରି ଅଟୁଟ', 'ଏହିପରି ଅନ୍ୟ'—ଏପରି ମତବିରୋଧ ହେଉଥିଲା।
କୃଶାନର୍ଥାଂସ୍ତତଃ କେଚିଦକୃଶାଂସ୍ତତ୍ର କୁର୍ଵତେ। ଅକୃଶାଂଶ୍ଚ କୃଶାଂଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ହେତୁଭିଃ ଶାସ୍ତ୍ରନିଶ୍ଚଯୈଃ
କିଛି ଲୋକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତର୍କ ଉଠାଇଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ତାହାକୁ ପ୍ରତିଖଣ୍ଡନ କଲେ। କିଛି ଅପ୍ରତିଖଣ୍ଡିତକୁ ପ୍ରତିଖଣ୍ଡନ କଲେ, ଅନ୍ୟେ ପ୍ରତିଖଣ୍ଡିତକୁ ପୁନଃ ସ୍ଥାପିତ କଲେ—ତର୍କ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ନିଷ୍କର୍ଷ ଦ୍ୱାରା।
ତତ୍ର ମେଧାଵିନଃ କେଚିଦର୍ଥମନ୍ଯୈରୁଦୀରିତମ୍। ଵିଚିକ୍ଷିପୁର୍ଯଥା ଶ୍ଯେନା ନଭୋଗତମିଵାମିଷମ୍
ସେଠାରେ କିଛି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଅନ୍ୟମାନେ କହିଥିବା ଅର୍ଥକୁ ତର୍କ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଗୃଧ୍ର ଆକାଶରେ ଉଡୁଥିବା ମାଂସକୁ ଛିନିନେଇଥାଏ।
କେଚିଦ୍ଧର୍ମାର୍ଥକୁଶଲାଃ କେଚିତ୍ତତ୍ର ମହାଵ୍ରତାଃ। ରେମିରେ କଥଯନ୍ତଶ୍ଚ ସର୍ଵଭାଷ୍ଯଵିଦାଂ ଵରାଃ
କିଛି ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ, କିଛି ମହାବ୍ରତୀ ଥିଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଭାଷ୍ୟ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରଧାନ, ଆଲୋଚନା କରି ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ।
ସା ଵେଦିର୍ଵେଦସମ୍ପନ୍ନୈର୍ଦେଵଦ୍ଵିଜମହର୍ଷିଭିଃ। ଆବଭାସେ ସମାକୀର୍ଣା ନକ୍ଷତ୍ରୈର୍ଦ୍ଯୌରିଵାଯତା
ଏହି ବେଦୀ ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବେଦ ଶିକ୍ଷାପ୍ରାପ୍ତ ମହାର୍ଷିମାନେ ସହିତ ଭରି ଥିଲା, ଯେପରି ଆକାଶ ତାରାମଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ।
ନ ତସ୍ଯାଂ ସନ୍ନିଧୌ ଶୂଦ୍ରଃ କଶ୍ଚିଦାସୀନ୍ନ ଚାଵ୍ରତୀ। ଅନ୍ତର୍ଵେଦ୍ଯାଂ ତଦା ରାଜନ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରନିଵେଶନେ
ସେଠାରେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପରେ, କୌଣସି ଶୂଦ୍ର କିମ୍ବା ଅନୁଶାସନ ହୀନ ବ୍ୟକ୍ତି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ନାହିଁ।
ତାଂ ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵତୋ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ତଦା ଯଜ୍ଞଵିଧାନଜାମ୍। ତୁତୋଷ ନାରଦଃ ପଶ୍ଯନ୍ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ଯଜ୍ଞରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶ୍ରୀ ଓ ମହିମାକୁ ଦେଖି, ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଏଇ ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ନାରଦ ଖୁସି ହେଲେ।
ଅଥ ଚିନ୍ତାଂ ସମାପେଦେ ସ ମୁନିର୍ମନୁଜାଧିପ। ନାରଦସ୍ତୁ ତଦା ପଶ୍ଯନ୍ସର୍ଵକ୍ଷତ୍ରସମାଗମମ୍
ତାପରେ, ସେ ମୁନି ନାରଦ, ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଏକତ୍ରିକରଣ ଦେଖି, ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ।
ସସ୍ମାର ଚ ପୁରାଵୃତ୍ତାଂ କଥାଂ ତାଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ। ଅଂଶାଵତରଣେ ଯାଽସୌ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଭଵନେଽଭଵତ୍
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ପୁରୁଣା କଥାକୁ ମନେ ପକାଇଲେ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଗୃହରେ ଅଂଶାବତାର ସମୟରେ ଘଟିଥିଲା।
ଦେଵାନାଂ ସଙ୍ଗମଂ ତଂ ତୁ ଵିଜ୍ଞାଯ କୁରୁନନ୍ଦନ। ନାରଦଃ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଂ ସସ୍ମାର ମନସା ହରିମ୍
ହେ କୁରୁବଂଶୀ, ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଏହି ସମାବେଶ ଜାଣି, ନାରଦ ମନରେ ପଦ୍ମନୟନ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ସାକ୍ଷାତ୍ସ ଵିବୁଧାରିଘ୍ନଃ କ୍ଷତ୍ରେ ନାରାଯଣୋ ଵିଭୁଃ। ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ପାଲଯଂଶ୍ଚେମାଂ ଜାତଃ ପରପୁରଞ୍ଜଯଃ
ସେଠାରେ, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିଥିବା, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସକ୍ଷାତ୍ ନାରାୟଣ, ଶପଥ ପାଳନ କରି, ଶତ୍ରୁ ଦେଶ ଜୟ କରିଥିଲେ।
ନ୍ଦିଦେଶ ପୁରା ଯୋଽସୌ ଵିବୁଧାନ୍ଭୂତକୃତ୍ସ୍ଵଯମ୍। ନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିନିଘ୍ନନ୍ତଃ ପୁନର୍ଲୋକାନଵାପ୍ସ୍ଯଥ
ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ଦେବମାନେ ଏକାପରକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବାବେଳେ ସ୍ୱୟଂ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ସେ ଭୂତମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପୁନି କହିଲେ — 'ତମେ ପୁନି ଲୋକମାନେ ପାଇବେ'.
ଇତି ନାରାଯଣଃ ଶମ୍ଭୁର୍ଭଗଵାନ୍ଭୂତଭାଵନଃ। ଆଦିଶ୍ଯ ଵିବୁଧାନ୍ସର୍ଵାନଜାଯତ ଯଦୁକ୍ଷଯେ
ଏଭଳି ନାରାୟଣ, ଶମ୍ଭୁ, ଭୂତମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ନିର୍ଦେଶ ଦେଇ, ଯଦୁବଂଶର ଶେଷରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
କ୍ଷିତାଵନ୍ଧକଵୃଷ୍ଣୀନାଂ ଵଂଶେ ଵଂଶଭୃତାଂ ଵରଃ। ପରଯା ଶୁଶୁଭେ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ନକ୍ଷତ୍ରାଣାମିଵୋଡୁରାଟ୍
ପୃଥିବୀରେ ଅନ୍ଧକ ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ବଂଶରେ, ବଂଶଧରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀରେ ଚମକି ଉଠିଲେ, ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି।
ଯସ୍ଯ ବାହୁବଲଂ ସେନ୍ଦ୍ରାଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵ ଉପାସତେ। ସୋଯଂ ମାନୁଷଵନ୍ନାମ ହରିରାସ୍ତେଽରିମର୍ଦନଃ
ଯାହାର ବାହୁବଳକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ହରି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କରିବା, ଏବେ ମାନବ ନାମରେ ରହୁଛନ୍ତି।
ଅହୋ ବତ ମହଦ୍ଭୂତଂ ସ୍ଵଯମ୍ଭୂର୍ଯଦିଦଂ ସ୍ଵଯମ୍। ଆଦାସ୍ଯତି ପୁନଃ କ୍ଷତ୍ରମେଵଂ ବଲସମନ୍ଵିତମ୍
ଆହା, କି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ, ସ୍ୱୟଂ ଜନ୍ମାତା ପ୍ରଭୁ ପୁନି ଏପରି ଶକ୍ତି ସହ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରିବେ।
ଇତ୍ଯେତାଂ ନାରଦଶ୍ଚିନ୍ତାଂ ଚିନ୍ତଯାମାସ ସର୍ଵଵିତ୍। ହରିଂ ନାରାଯଣଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଯଜ୍ଞୈରୀଜ୍ଯଂ ତମୀଶ୍ଵରମ୍
ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ ନାରଦ, ହରି ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଜଣାଇ, ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିତ ଏଇଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଧର୍ମଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ମହାଧ୍ଵରେ ମହାବୁଦ୍ଧିସ୍ତସ୍ଥୌ ସ ବହୁମାନତଃ
ସେଠାରେ ଧର୍ମବିଦ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମହାଯଜ୍ଞରେ, ମହାବୁଦ୍ଧି ଅତି ଆଦର ସହ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ତତଃ ସମୁଦିତା ମୁଖ୍ଯୈର୍ଗୁଣୈର୍ଗୁଣଵତାଂ ଵରାଃ। ବହଵୋ ଭାଵିତାତ୍ମାନଃ ପୃଥକ୍ପୃଥଗରିନ୍ଦମାଃ
ତାପରେ ଗୁଣବତ୍ତାରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିବା ଅନେକ ମହାପୁରୁଷ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ନିଜ ଗୁଣରେ ଉଲ୍ଲେଖ୍ୟ, ଏକାଏକି ଏକଠା ହେଲେ।
ଆତ୍ମକୃତ୍ଯମିତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପାଞ୍ଚାଲାସ୍ତତ୍ର ସର୍ଵଶଃ। ସମୀଯୁର୍ଵୃଷ୍ଣଯଶ୍ଚୈଵ ତଦାଽନୀକାଗ୍ରହାରିଣଃ
ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବୁଝି, ସମସ୍ତ ପାଞ୍ଚାଳ ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନେ, ସେ ସମୟରେ, ସେଠାରେ ଏକଠା ହେଲେ।
ଦାରାଃ ସଜନାମାତ୍ଯା ଵହନ୍ତୋ ରତ୍ନସଞ୍ଚଯାନ୍। ଵିକୃଷ୍ଟତ୍ଵାଚ୍ଚ ଦେଶସ୍ଯ ଗୁରୁଭାରତଯା ଚ ତେ
ସେମାନେ ନିଜ ଜନାନୀ, ସଜନ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ, ରତ୍ନର ଭାର ଉଠାଇ, ଦୂର ଦେଶ ଓ ଭାରର ଦୁଃଖରେ ଅତି କ୍ଲାନ୍ତ ହେଇ ଆସିଲେ।
ଯଯୁଃ ପ୍ରମୁଦିତାଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ଭଗଵନ୍ତଂ ସମନ୍ଵଯୁଃ। ବଲଶେଷଂ ସମୁଦିତଂ ପରିଗୃହ୍ଯ ସମନ୍ତତଃ
ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଯାତ୍ରା କରି, ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ଚାରିପାଖରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଶକ୍ତି ଏକଠା କଲେ।
ଅଜଶ୍ଚକ୍ରାଯୁଧଃ ଶୌରିରମିତ୍ରଗଣମର୍ଦନଃ। ବଲାଧିକାରେ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ସଂମାନ୍ଯାନକଦୁନ୍ଦୁଭିମ୍
ଅଜ, ଚକ୍ରଧାରୀ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କରିବା, ସମ୍ମାନ ସହ ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କୁ ସେନାର ନେତୃତ୍ୱ ଦେଲେ।
ସମ୍ପ୍ରାଯାଦ୍ଯାଦଵଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଜଯମାନେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରେ। ଉଚ୍ଚାଵଚମୁପାଦାଯ ଧର୍ମରାଜାଯ ମାଧଵଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଜୟ ପାଇଥିବାବେଳେ, ଯାଦବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଯାତ୍ରା କଲେ, ମାଧବ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଉପହାର ନେଇ ଆସିଲେ।
ଧନୌଘଂ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ଖାଣ୍ଡଵପ୍ରସ୍ଥମାଯଯୌ। ତତ୍ର ଯଜ୍ଞଗତାନ୍ପଶ୍ଯଂଶ୍ଚୈଦ୍ଯଵର୍ଗସମାଗତାନ୍
ଏକ ଅତ୍ୟଧିକ ଧନ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ଖାଣ୍ଡବପ୍ରସ୍ଥକୁ ଆସିଲେ, ଯଜ୍ଞରେ ଏକଠା ହୋଇଥିବା ଚେଦିମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।