କ୍ଷତ୍ତା ଵ୍ଯଯକରସ୍ତ୍ଵାସୀଦ୍ଵିଦୁରଃ ସର୍ଵଧର୍ମଵିତ୍। ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତ୍ଵର୍ହଣାନି ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ସର୍ଵଶଃ
ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜଣା ଵିଦୁର ଖଜାଞ୍ଚି ହେଲେ; ଦୁର୍ୟୋଧନ ସମସ୍ତ ସମ୍ମାନ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
କୁନ୍ତୀ ସାଧ୍ଵୀ ଚ ଗାନ୍ଧାରୀ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ଚାର୍ଚନମ୍।। ଅନ୍ଯାଃ ସର୍ଵାଃ ସ୍ନୁଷାସ୍ତାସାଂ ସନ୍ଦେଶଂ ଯାନ୍ତୁ ମାଚିରମ୍। ତିଷ୍ଠେତ୍କୃଷ୍ଣାନ୍ତିକେ ସୋଯମର୍ଜୁନଃ କାର୍ଯସିଦ୍ଧଯେ
କୁନ୍ତୀ ଓ ସତୀ ଗାନ୍ଧାରୀ ଜଣେ ଝିଅମାନେ ପାଇଁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ; ସମସ୍ତ ବଧୂମାନେ ତାଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୀଘ୍ର କାମ କରୁଥିଲେ। କୃଷ୍ଣା ଓ ଅର୍ଜୁନ କାମ ସଫଳ ପାଇଁ ନିକଟରେ ରହିଥିଲେ।
ଚରଣକ୍ଷାଲନେ କୃଷ୍ଣୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ସ୍ଵଯଂ ହ୍ଯଭୂତ୍। ସର୍ଵଲୋକସମାଵୃତ୍ତଃ ପିପ୍ରୀଷୁଃ ଫଲମୁତ୍ତମମ୍
କୃଷ୍ଣ ନିଜେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ପାଇଁ ଆଶା କରୁଥିଲେ।
ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମଃ ସଭାଂ ଚୈଵ ଧର୍ମରାଜଂ ଯଧିଷ୍ଠିରମ୍। ନ କଶ୍ଚିଦାହରତ୍ତତ୍ର ସହସ୍ରାଵରମର୍ହଣମ୍
ସଭା ଓ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିବା କେହି ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଅତିରିକ୍ତ ସମ୍ମାନ ଚାହିଲେ ନାହିଁ।
ରତ୍ନୈଶ୍ଚ ବହୁଭିସ୍ତତ୍ର ଧର୍ମରାଜମଵର୍ଧଯତ୍। କଥଂ ତୁ ମମ କୌରଵ୍ଯୋ ରତ୍ନଦାନୈଃ ସମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଅନେକ ରତ୍ନ ଦେଇ ସେମାନେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; କିନ୍ତୁ, ମୋ କୌରବ କିପରି ଏପରି ରତ୍ନ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସମାନ ପଦବୀ ପାଇପାରିବେ?
ଯଜ୍ଞମିତ୍ଯେଵ ରାଜାନଃ ସ୍ପର୍ଧମାନା ଦଦୁର୍ଧନମ୍। ଭଵନୈଃ ସଵିମାନାଗ୍ରୈଃ ସୋଦର୍କୈର୍ବଲସଂଵୃତୈଃ
ରାଜାମାନେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରି, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଧନ ଦେଲେ, ଏବଂ ମହଳ, ଉଚ୍ଚ ମିନାର ଓ ସେନା ସହିତ ଭରିଥିଲେ।
ଲୋକରାଜଵିମାନୈଶ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାଵସଥୈଃ ସହ। କୃତୈରାଵସଥୈର୍ଦିଵ୍ଯୈର୍ଵିମାନପ୍ରତିମୈସ୍ତଥା
ରାଜାମାନେ ପାଇଁ ଦେବତାଙ୍କ ମହଳ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଗୃହ, ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ମହଳ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ଉଡ଼ୁଥିବା ମହଳ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଵିଚିତ୍ରୈ ରତ୍ଵଵଦ୍ଭିଶ୍ଚ ଋଦ୍ଧ୍ଯା ପରମଯା ଯୁତୈଃ। ରାଜଭିଶ୍ଚ ସମାଵୃତ୍ତୈରତୀଵ ଶ୍ରୀସମୃଦ୍ଧିଭିଃ। ଅଶୋଭତ ସଦୋ ରାଜନ୍କୌନ୍ତେଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ବିଭିନ୍ନ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ଶ୍ରୀମାନ୍ତ ରାଜାମାନେ ଘେରିଥିବା, ମହାନ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଙ୍କ ସଭା ବେଶ୍ ଜଗମଗାଉଥିଲା।
ଋଦ୍ଧ୍ଯା ତୁ ଵରୁଣଂ ଦେଵଂ ସ୍ପର୍ଧମାନୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଷଡଗ୍ନିନାଥ ଯଜ୍ଞେନ ସୋଽଯଜଦ୍ଦକ୍ଷିଣାଵତା
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କର ଧନ-ଏଶ୍ୱର୍ୟରେ ବରୁଣ ଦେବଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରି, ଷଡଅଗ୍ନି ନାମକ ବୃହତ୍ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦାନ-ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ କରିଥିଲେ।
ସର୍ଵାଞ୍ଜନାନ୍ସର୍ଵକାମୈଃ ସମୃଦ୍ଧୈଃ ସମତର୍ପଯତ୍। ଅନ୍ନଵାନ୍ବହୁଭକ୍ଷ୍ଯଶ୍ଚ ଭୁକ୍ତଵଜ୍ଜନସଂଵୃତଃ। ରତ୍ନୋପହାରସମ୍ପନ୍ନୋ ବଭୂଵ ସ ସମାଗମଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୋଗବସ୍ତୁ ଦେଇ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲେ। ଖାଦ୍ୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମିଠା-ମଣ୍ଡା ଅଧିକ ପରିମାଣରେ ଥିଲା, ଏବଂ ଏହି ସମାରୋହ ରତ୍ନ ଉପହାରରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଲୋକମାନେ ପେଟ ଭରି ଖାଇ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ।
ଇଡାଜ୍ଯହୋମାହୁତିଭିର୍ମନ୍ତ୍ରଶିକ୍ଷାଵିଶାରଦୈଃ। ତସ୍ମିନ୍ହି ତତୃପୁର୍ଦେଵାସ୍ତତେ ଯଜ୍ଞେ ମହର୍ଷିଭିଃ
ସେଠାରେ ବିଦ୍ୱାନ ଋଷିମାନେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଘୃତ ଓ ହୋମ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ।
ଯଥା ଦେଵାସ୍ତଥା ଵିପ୍ରା ଦକ୍ଷିଣାନ୍ନମହାଧନୈଃ। ତତୃପୁଃ ସର୍ଵଵର୍ଣାଶ୍ଚ ତସ୍ମିନ୍ଯଜ୍ଞେ ମୁଦାଽନ୍ଵିତାଃ
ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ସେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଦାନ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ବହୁ ଧନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଜାତିର ଲୋକମାନେ ସେହି ଯଜ୍ଞରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ତତୋଽଭିଷେଚନୀଯେଽହ୍ନି ବ୍ରାହ୍ମଣା ରାଜଭିଃ ସହ। ଅନ୍ତର୍ଵେଦୀଂ ପ୍ରଵିଵିଶୁଃ ସତ୍କାରାର୍ହା ମହର୍ଷଯଃ
ତାପରେ ଅଭିଷେକ ଦିନରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରାଜାମାନେ ସହିତ ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ମହାର୍ଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଭିତରକୁ ଗଲେ।
ନାରଦପ୍ରମୁଖାସ୍ତସ୍ଯାମନ୍ତର୍ଵେଦ୍ଯାଂ ମହାତ୍ମନଃ। ସମାସୀନାଃ ଶୁଶୁଭିରେ ସହରାଜର୍ଷିଭିସ୍ତଦା
ସେଠାରେ, ନାରଦଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ ରାଜା ଋଷିମାନେ ସହିତ ବସି, ସମାବେଶରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ଲାଗୁଥିଲେ।
ସମେତା ବ୍ରହ୍ମଭଵନେ ଦେଵା ଦେଵର୍ଷଯସ୍ତଥା। କର୍ମାନ୍ତରମୁପାସନ୍ତୋ ଜଜଲ୍ପୁରମିତୌଜସଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଭାଘରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ବଡ଼ ଉତ୍ସାହରେ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଏଵମେତନ୍ନ ଚାପ୍ଯେଵମେଵଂ ଚୈତନ୍ନ ଚାନ୍ଯଥା। ଇତ୍ଯୂଚୁର୍ବହଵସ୍ତତ୍ର ଵିତଣ୍ଡାଂ ଵୈ ପରସ୍ପରମ୍
ସେଠାରେ ବହୁତେ ଲୋକ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ—'ଏହିପରି ଠିକ୍', 'ଏହିପରି ନୁହେଁ', 'ଏହିପରି ଅଟୁଟ', 'ଏହିପରି ଅନ୍ୟ'—ଏପରି ମତବିରୋଧ ହେଉଥିଲା।
କୃଶାନର୍ଥାଂସ୍ତତଃ କେଚିଦକୃଶାଂସ୍ତତ୍ର କୁର୍ଵତେ। ଅକୃଶାଂଶ୍ଚ କୃଶାଂଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ହେତୁଭିଃ ଶାସ୍ତ୍ରନିଶ୍ଚଯୈଃ
କିଛି ଲୋକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତର୍କ ଉଠାଇଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ତାହାକୁ ପ୍ରତିଖଣ୍ଡନ କଲେ। କିଛି ଅପ୍ରତିଖଣ୍ଡିତକୁ ପ୍ରତିଖଣ୍ଡନ କଲେ, ଅନ୍ୟେ ପ୍ରତିଖଣ୍ଡିତକୁ ପୁନଃ ସ୍ଥାପିତ କଲେ—ତର୍କ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ନିଷ୍କର୍ଷ ଦ୍ୱାରା।
ତତ୍ର ମେଧାଵିନଃ କେଚିଦର୍ଥମନ୍ଯୈରୁଦୀରିତମ୍। ଵିଚିକ୍ଷିପୁର୍ଯଥା ଶ୍ଯେନା ନଭୋଗତମିଵାମିଷମ୍
ସେଠାରେ କିଛି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଅନ୍ୟମାନେ କହିଥିବା ଅର୍ଥକୁ ତର୍କ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଗୃଧ୍ର ଆକାଶରେ ଉଡୁଥିବା ମାଂସକୁ ଛିନିନେଇଥାଏ।
କେଚିଦ୍ଧର୍ମାର୍ଥକୁଶଲାଃ କେଚିତ୍ତତ୍ର ମହାଵ୍ରତାଃ। ରେମିରେ କଥଯନ୍ତଶ୍ଚ ସର୍ଵଭାଷ୍ଯଵିଦାଂ ଵରାଃ
କିଛି ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ, କିଛି ମହାବ୍ରତୀ ଥିଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଭାଷ୍ୟ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରଧାନ, ଆଲୋଚନା କରି ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ।
ସା ଵେଦିର୍ଵେଦସମ୍ପନ୍ନୈର୍ଦେଵଦ୍ଵିଜମହର୍ଷିଭିଃ। ଆବଭାସେ ସମାକୀର୍ଣା ନକ୍ଷତ୍ରୈର୍ଦ୍ଯୌରିଵାଯତା
ଏହି ବେଦୀ ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବେଦ ଶିକ୍ଷାପ୍ରାପ୍ତ ମହାର୍ଷିମାନେ ସହିତ ଭରି ଥିଲା, ଯେପରି ଆକାଶ ତାରାମଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ।
ନ ତସ୍ଯାଂ ସନ୍ନିଧୌ ଶୂଦ୍ରଃ କଶ୍ଚିଦାସୀନ୍ନ ଚାଵ୍ରତୀ। ଅନ୍ତର୍ଵେଦ୍ଯାଂ ତଦା ରାଜନ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରନିଵେଶନେ
ସେଠାରେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପରେ, କୌଣସି ଶୂଦ୍ର କିମ୍ବା ଅନୁଶାସନ ହୀନ ବ୍ୟକ୍ତି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ନାହିଁ।
ତାଂ ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵତୋ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ତଦା ଯଜ୍ଞଵିଧାନଜାମ୍। ତୁତୋଷ ନାରଦଃ ପଶ୍ଯନ୍ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ଯଜ୍ଞରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶ୍ରୀ ଓ ମହିମାକୁ ଦେଖି, ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଏଇ ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ନାରଦ ଖୁସି ହେଲେ।
ଅଥ ଚିନ୍ତାଂ ସମାପେଦେ ସ ମୁନିର୍ମନୁଜାଧିପ। ନାରଦସ୍ତୁ ତଦା ପଶ୍ଯନ୍ସର୍ଵକ୍ଷତ୍ରସମାଗମମ୍
ତାପରେ, ସେ ମୁନି ନାରଦ, ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଏକତ୍ରିକରଣ ଦେଖି, ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ।
ସସ୍ମାର ଚ ପୁରାଵୃତ୍ତାଂ କଥାଂ ତାଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ। ଅଂଶାଵତରଣେ ଯାଽସୌ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଭଵନେଽଭଵତ୍
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ପୁରୁଣା କଥାକୁ ମନେ ପକାଇଲେ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଗୃହରେ ଅଂଶାବତାର ସମୟରେ ଘଟିଥିଲା।
ଦେଵାନାଂ ସଙ୍ଗମଂ ତଂ ତୁ ଵିଜ୍ଞାଯ କୁରୁନନ୍ଦନ। ନାରଦଃ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଂ ସସ୍ମାର ମନସା ହରିମ୍
ହେ କୁରୁବଂଶୀ, ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଏହି ସମାବେଶ ଜାଣି, ନାରଦ ମନରେ ପଦ୍ମନୟନ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ସାକ୍ଷାତ୍ସ ଵିବୁଧାରିଘ୍ନଃ କ୍ଷତ୍ରେ ନାରାଯଣୋ ଵିଭୁଃ। ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ପାଲଯଂଶ୍ଚେମାଂ ଜାତଃ ପରପୁରଞ୍ଜଯଃ
ସେଠାରେ, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିଥିବା, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସକ୍ଷାତ୍ ନାରାୟଣ, ଶପଥ ପାଳନ କରି, ଶତ୍ରୁ ଦେଶ ଜୟ କରିଥିଲେ।
ନ୍ଦିଦେଶ ପୁରା ଯୋଽସୌ ଵିବୁଧାନ୍ଭୂତକୃତ୍ସ୍ଵଯମ୍। ନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିନିଘ୍ନନ୍ତଃ ପୁନର୍ଲୋକାନଵାପ୍ସ୍ଯଥ
ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ଦେବମାନେ ଏକାପରକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବାବେଳେ ସ୍ୱୟଂ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ସେ ଭୂତମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପୁନି କହିଲେ — 'ତମେ ପୁନି ଲୋକମାନେ ପାଇବେ'.
ଇତି ନାରାଯଣଃ ଶମ୍ଭୁର୍ଭଗଵାନ୍ଭୂତଭାଵନଃ। ଆଦିଶ୍ଯ ଵିବୁଧାନ୍ସର୍ଵାନଜାଯତ ଯଦୁକ୍ଷଯେ
ଏଭଳି ନାରାୟଣ, ଶମ୍ଭୁ, ଭୂତମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ନିର୍ଦେଶ ଦେଇ, ଯଦୁବଂଶର ଶେଷରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
କ୍ଷିତାଵନ୍ଧକଵୃଷ୍ଣୀନାଂ ଵଂଶେ ଵଂଶଭୃତାଂ ଵରଃ। ପରଯା ଶୁଶୁଭେ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ନକ୍ଷତ୍ରାଣାମିଵୋଡୁରାଟ୍
ପୃଥିବୀରେ ଅନ୍ଧକ ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ବଂଶରେ, ବଂଶଧରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀରେ ଚମକି ଉଠିଲେ, ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି।
ଯସ୍ଯ ବାହୁବଲଂ ସେନ୍ଦ୍ରାଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵ ଉପାସତେ। ସୋଯଂ ମାନୁଷଵନ୍ନାମ ହରିରାସ୍ତେଽରିମର୍ଦନଃ
ଯାହାର ବାହୁବଳକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ହରି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କରିବା, ଏବେ ମାନବ ନାମରେ ରହୁଛନ୍ତି।