ତତୋ ବହୁ ଧନଂ ରମ୍ଯଂ ଗାଵାଢ୍ଯଂ ଧନଧାନ୍ଯଵତ୍। କାର୍ତିକେଯସ୍ଯ ଦଯିତଂ ରୋହୀତକୁପାଦ୍ରଵତ୍
ସେଠାରେ ନକୁଳ ବହୁ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଲାଗିଲେ, ଯେଉଁଠି ଗାଈ, ଧାନ ଓ ଧନ ଅଧିକ ଥିଲା, ଏହି ସ୍ଥାନ ରୋହିତକ ଓ କୁପଦ୍ର, ଯାହା କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଥିଲା।
ତତ୍ର ଯୁଦ୍ଧଂ ମହଚ୍ଚାସୀଚ୍ଛୂରୈର୍ମତ୍ତମଯୂରକୈଃ। ମରୁଭୂମିଂ ସ କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନ ତଥୈଵ ବହୁଧାନ୍ଯକମ୍
ସେଠାରେ ଶୂରବୀରମାନେ, ମଦମସ୍ତ ମୟୂର ଭଳି, ଏକ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ନକୁଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମରୁଭୂମି ଓ ଧାନ-ଧାନ୍ୟରେ ଭରିଥିବା ଜମିକୁ ବଶ କଲେ।
ଶୈରୀଷକଂ ମହେତ୍ଥଂ ଚ ଵଶେ ଚକ୍ରେ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ଆକ୍ରୋଶଂ ଚୈଵ ରାଜର୍ଷି ତେନ ଯୁଦ୍ଧମଭୂନ୍ମହତ୍
ମହାପ୍ରଭାବୀ ନକୁଳ ଶୈରୀଷକ ଓ ମହେତ୍ଥକୁ ବଶ କଲେ; ଏବଂ ରାଜା ଋଷି ଆକ୍ରୋଶ ସହିତ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
ତାନ୍ଦଶାର୍ଣାନ୍ସ ଜିତ୍ଵା ଚ ପ୍ରତସ୍ଥେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନଃ। ଶିବୀଂସ୍ତ୍ରିଗର୍ତାନମ୍ବଷ୍ଠାନ୍ମାଲଵାନ୍ପଞ୍ଚ କର୍ପଟାନ୍
ଦଶାର୍ଣ୍ଣମାନେକୁ ଜିତି, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଶିବି, ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ, ଅମ୍ବଷ୍ଠ, ମାଳବ ଓ ପାଞ୍ଚ କର୍ପଟକ ଉପରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।
ତଥା ମଧ୍ଯମକେଯାଂଶ୍ଚ ଵାଟଧାନାନ୍ଦ୍ଵିଜାନଥ। ପୁନଶ୍ଚ ପରିଵୃତ୍ଯାଥ ପୁଷ୍କରାରଣ୍ଯଵାସିନଃ
ସେ ମଧ୍ୟମକେୟ, ବାଟଧାନ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ବଶ କଲେ; ପୁନି ଫେରି, ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟର ବାସିନ୍ଦାମାନେକୁ ଜିତିଲେ।
ଗଣାନୁତ୍ସଵସଙ୍କେତାନ୍ଵ୍ଯଜଯତ୍ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ। ସିନ୍ଧୁକୂଲାଶ୍ରିତା ଯେ ଚ ଗ୍ରାମଣୀଯା ମହାବଲାଃ
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବର, ସେ ଉତ୍ସବ ଦଳ ଓ ସଭାମାନେକୁ ଜିତିଲେ; ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ କୂଳରେ ବସୁଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଧାନମାନେକୁ ବଶ କଲେ।
ଶୂରାଽଽଭୀରଗଣାଶ୍ଚୈଵ ଯେ ଚାଶ୍ରିତ୍ଯ ସରସ୍ଵତୀମ୍। ଵର୍ତଯନ୍ତି ଚ ଯେ ମତ୍ସ୍ଯୈର୍ଯେ ଚ ପର୍ଵତଵାସିନଃ
ସେ ଶୂର ଅଭୀର ଗୋଷ୍ଠୀ, ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ପାଖରେ ବସୁଥିବା, ମାଛ ଧରି ଜୀବିକା କରୁଥିବା ଏବଂ ପାହାଡ଼ରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେକୁ ବଶ କଲେ।
କତ୍ସ୍ନଂ ପଞ୍ଚନନ୍ଦଂ ଚୈଵ ତଥୈଵାମରପର୍ଵତମ୍। ଉତ୍ତରଜ୍ଯୋତିଷଂ ଚୈଵ ତଥା ଦିଵ୍ଯକଟଂ ପୁରମ୍
ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପଞ୍ଚନନ୍ଦ, ଅମରପର୍ବତ, ଉତ୍ତର ଜ୍ୟୋତିଷ ଓ ଦିବ୍ୟକଟ ନଗରକୁ ଜିତିଲେ।
ଦ୍ଵାରପାଲଂ ଚ ତରସା ଵଶେ ଚକ୍ରେ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ରାମଠାନ୍ହାରହୂଣାଂଶ୍ଚ ପ୍ରତୀଚ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ଯେ ନୃପାଃ
ମହାପ୍ରଭାବୀ ନକୁଳ ଦ୍ୱାରପାଳକୁ ଶକ୍ତିରେ ବଶ କଲେ; ରାମଠ, ହାରହୂଣ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ରାଜାମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିଲେ।
ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସ ଵଶେ ଚକ୍ରେ ଶାସନାଦେଵ ପାଣ୍ଡଵଃ। ତତ୍ରସ୍ଥଃ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଵାସୁଦେଵାଯ ଭାରତ
ପାଣ୍ଡବ ସେମାନେ ସବୁଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞାରେ ବଶ କଲେ; ଏବଂ ସେଠି ରହି, ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଖବର ପଠାଇଲେ, ହେ ଭାରତ।
ସ ଚାସ୍ଯ ଗତଭୀ ରାଜନ୍ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ଶାସନମ୍। ତତଃ ଶାକଲମଭ୍ଯେତ୍ଯ ମଦ୍ରାଣାଂ ପୁଟଭେଦନମ୍
ଓ ରାଜା, ସେ ଭୟ ହରାଇ, ଆଜ୍ଞାକୁ ସ୍ୱୀକାର କଲା। ପରେ ଶାକଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ମଦ୍ର ଓ ପୁଟଭେଦନ ଜନତାକୁ ଅପନେଇଲା।
ମାତୁଲଂ ପ୍ରୀତିପୂର୍ଵେଣ ଶଲ୍ଯଂ ଚକ୍ରେ ଵଶେ ବଲୀ। ସ ତେନ ସତ୍କୃତୋ ରାଜ୍ଞା ସତ୍କାରାର୍ହୋ ଵିଶାମ୍ପତେ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାମା ଶାଲ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ ନିଜ ଅଧୀନ କଲା। ଏହି ରାଜା, ଯେଉଁଠାରେ ସମ୍ମାନ ଦରକାର, ସେ ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ ଦେଲା।
ରତ୍ନାନି ଭୂରୀଣ୍ଯାଦାଯ ସମ୍ପ୍ରତସ୍ଥେ ଯୁଧାଂ ପତିଃ। ତତଃ ସାଗରକୁକ୍ଷିସ୍ଥାନ୍ମ୍ଲେଚ୍ଛାନ୍ପରମଦାରୁଣାନ୍
ଯୁଦ୍ଧର ନାୟକ ବହୁ ରତ୍ନ ନେଇ, ଯାତ୍ରା କଲା। ପରେ ସାଗର ତଟର ଭୟଙ୍କର ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନେକୁ ଅପନେଇଲା।
ପହ୍ଲଵାନ୍ଵର୍ବରାଂଶ୍ଚୈଵ କିରାତାନ୍ଯଵନାଞ୍ଶକାନ୍। ତତୋ ରତ୍ନାନ୍ଯପାଦାଯ ଵଶେ କୃତ୍ଵା ଚ ପାର୍ଥିଵାନ୍। ନ୍ଯଵର୍ତତ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ନକୁଲଶ୍ଚିତ୍ରମାର୍ଗଵିତ୍
ପହ୍ଲବ, ବର୍ବର, କିରାତ, ଯବନ ଓ ଶକମାନେକୁ ଅପନେଇ, ତାଙ୍କର ରତ୍ନ ନେଇ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ନିଜ ଅଧୀନ କଲା। ପରେ କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଅନେକ ପଥର ଜ୍ଞାତା ନକୁଳ ଫେରିଗଲା।
କରମାଣାଂ ସହସ୍ରାଣି କୋଶଂ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଊହର୍ଦଶ ମହାରାଜ କୃଚ୍ଛ୍ରାଦିଵ ମହାଧନମ୍
ହଜାର ହଜାର କର ଏବଂ ବିପୁଳ ଧନ, ମହାରାଜା, ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆତ୍ମାର ଖଜାନାକୁ ଦେଲା, ଯେଉଁ ଧନ ଦୁଃଖରୁ ଉଠିଥିବା ପରି।
ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥଗତଂ ଵୀରମଭ୍ଯେତ୍ଯ ସ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍। ତତୋ ମାଦ୍ରୀସୁତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ଧନଂ ତସ୍ମୈ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦେଖିଲା। ମାଦ୍ରୀର ପୁତ୍ର ଶ୍ରୀମାନ୍ ତାଙ୍କୁ ସେ ଧନ ଦେଲା।
ଏଵଂ ଵିଜିତ୍ଯ ନକୁଲୋ ଦିଶଂ ଵରୁଣପାଲିତାମ୍। ପ୍ରତୀଚୀଂ ଵାସୁଦେଵେନ ନିର୍ଜିତାଂ ଭରତର୍ଷଭ
ଏଭଳି ନକୁଳ ବରୁଣ ରକ୍ଷିତ ଦିଗକୁ ଜିତିଲା, ଓ ବସୁଦେବ ଜିତିଥିବା ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଅପନେଇଲା, ଓ ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ରକ୍ଷଣାଦ୍ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ସତ୍ଯସ୍ଯ ପରିପାଲନାତ୍। ଶତ୍ରୂଣାଂ କ୍ଷପଣାଚ୍ଚୈଵ ସ୍ଵକର୍ମନିରତାଃ ପ୍ରଜାଃ
ଧର୍ମରାଜଙ୍କର ରକ୍ଷା, ସତ୍ୟର ପାଳନ ଓ ଶତ୍ରୁମାନେର ନାଶ ଦ୍ୱାରା, ଲୋକମାନେ ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱରେ ଲଗି ରହିଲେ।
ବଲୀନାଂ ସମ୍ଯଗାଦାନାଦ୍ଧର୍ମତଶ୍ଚାନୁଶାସନାତ୍। ନିକାମଵର୍ଷୀ ପର୍ଜନ୍ଯଃ ସ୍ଫୀତୋ ଜନପଦୋଽଭଵତ୍
ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦାନ ଓ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଶାସନ ଦ୍ୱାରା, ବର୍ଷା ପ୍ରଚୁର ହେଲା ଓ ଦେଶ ଉନ୍ନତ ହେଲା।
ସର୍ଵାରମ୍ଭାଃ ସୁପ୍ରଵୃତ୍ତା ଗୋରକ୍ଷା କର୍ଷଣଂ ଵଣିକ୍। ଵିଶେଷାତ୍ସର୍ଵମେଵୈତତ୍ସଞ୍ଜଜ୍ଞେ ରାଜକର୍ମଣଃ
ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଭଲ ଚାଲିଲା—ଗୋରକ୍ଷା, ଚାଷ ଓ ବ୍ୟବସାୟ। ଏହି ସବୁ ରାଜାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଫଳିଲା।
ଦସ୍ଯୁଭ୍ଯୋ ଵଞ୍ଚକେଭ୍ଯୋ ଵା ରାଜନ୍ପ୍ରତି ପରସ୍ପରମ୍। ରାଜଵଲ୍ଲଭତଶ୍ଚୈଵ ନାଶ୍ରୂଯନ୍ତ ମୃଷାଗିରଃ
ଦସ୍ୟୁ ଓ ଠକମାନେ, କିମ୍ବା ପରସ୍ପର, ଓ ରାଜାଙ୍କର ଦୟାରୁ, ମିଥ୍ୟା କଥା କେହି ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ।
ଅଵର୍ଷଂ ଚାତିଵର୍ଷଂ ଚ ଵ୍ଯାଧିପାଵକମୂର୍ଛନମ୍। ସର୍ଵମେତତ୍ତଦା ନାସୀଦ୍ଧର୍ମନିତ୍ଯେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରେ
ଅବର୍ଷା, ଅତିବର୍ଷା, ରୋଗ, ଅଗ୍ନି ଓ ଅଚେତନତା—ଏହି ସବୁ କିଛି ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ସମୟରେ ଘଟିଲା ନାହିଁ।
ପ୍ରିଯଂ କର୍ତୁମୁପସ୍ଥାତୁଂ ବଲିକର୍ମ ସ୍ଵଭାଵଜମ୍। ଅଭିହର୍ତୁଂ ନୃପା ଜଗ୍ମୁର୍ନାନ୍ଯୈଃ କାର୍ଯୈଃ କଥଞ୍ଚନଃ
ରାଜାମାନେ କେବଳ ନିଜର ବଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ, ପ୍ରିୟ କାମ କରିବାକୁ ଆସିଲେ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ କେହି ଆସିଲେ ନାହିଁ।
ଧର୍ମୈର୍ଧନାଗମୈସ୍ତସ୍ଯ ଵଵଧେ ନିଚଯୋ ମହାନ୍। କର୍ତୁଂ ଯସ୍ଯ ନ ଶକ୍ଯେନ କ୍ଷଯୋ ଵର୍ଷଶତୈରପି
ଧର୍ମ ଓ ଧନ ଆର୍ଜନ ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କର ଧନ ସଂଗ୍ରହ ବଡ଼ ହେଲା, ଯାହା ଶତବର୍ଷ ଯାଏଁ କ୍ଷୟ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ସ୍ଵକୋଷ୍ଠସ୍ଯ ପରୀମାଣଂ କୋଶସ୍ଯ ଚ ମହୀପତିଃ। ଵିଜ୍ଞାଯ ରାଜା କୌନ୍ତେଯୋ ଯଜ୍ଞାଯୈଵ ମନୋ ଦଧେ
ନିଜ ଖଜାନା ଓ ଧନର ମାପ ଜାଣି, କୌନ୍ତେୟ ରାଜା ଏବେ କେବଳ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ମନ ଲଗାଇଲେ।
ସୁହୃଦଶ୍ଚୈଵ ଯେ ସର୍ଵେ ପୃଥକ୍ଚ ସହଚାବ୍ରୁଵନ୍। ଯଜ୍ଞକାଲସ୍ତଵ ଵିଭୋ କ୍ରିଯତାମତ୍ର ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ସମସ୍ତ ମିତ୍ରମାନେ, ଏକା ଏକା ଓ ସମୁହରେ, କହିଲେ—‘ଓ ପ୍ରଭୁ, ଏଠାରେ ଏବେ ଯଜ୍ଞର ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଉ।’
ଅଥୈଵଂ ବ୍ରୁଵତାମେଵ ତେଷାମଭ୍ଯାଯଯୌ ହରିଃ। ଋଷିଃ ପୁରାଣୋ ଵେଦାତ୍ମା ଦୃଶ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ଵିଜାନତାମ୍
ଏପରି କଥା ହେଉଥିବାବେଳେ, ହରି, ପୁରାତନ ଋଷି, ବେଦର ଅବତାର, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦେଖିପାରିଥିବା, ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ଜଗତସ୍ତସ୍ଥୁଷାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପ୍ରଭଵଶ୍ଚାପ୍ଯଯଶ୍ଚ ହ। ଭୂତଭଵ୍ଯଭଵନ୍ନାଥଃ କେଶଵଃ କେଶିସୂଦନଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଓ ଅଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶର କାରଣ, ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତମାନର ନାଥ—କେଶବ, କେଶିବଧ।
ପ୍ରାକାରଃ ସର୍ଵଵୃଷ୍ଣୀନାମାପତ୍ସ୍ଵଭଯଦୋଽରିହା। ବଲାଧିକାରେ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ସମ୍ଯଗାନକଦୁନ୍ଦୁଭିମ୍
ସମସ୍ତ ବୃଷ୍ଣିମାନେଙ୍କର ଦୁର୍ଗ ଆପତ୍କାଳରେ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିଲା। ସେହି ଦୁର୍ଗକୁ ସେନାପତିଙ୍କ ହାତରେ ଦେଇ, ଠିକ୍ ଭାବେ ବାଜା, ଢୋଳ ଓ ସଙ୍ଗୀତର ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥିଲା।
ଉଚ୍ଚାଵଚମୁପାଦାଯ ଧର୍ମରାଜାଯ ମାଧଵଃ। ଧନୌଘଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ବଲେନ ମହତା ଵୃତଃ
ମାଧବ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମାନ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଧନ ସଂଗ୍ରହ କରି, ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇ ଆସିଥିଲେ।