ନଷ୍ଟଚନ୍ଦ୍ରାର୍କକିରଣମମ୍ବରଂ ସମପଦ୍ଯତ। ନାଗାନାମୁତ୍ତମୋ ହର୍ଷସ୍ତଥା ଵର୍ଷତି ଵାସଵେ
ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ହାରାଇ ଆକାଶ ଅନ୍ଧକାର ହୋଇଗଲା; ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବର୍ଷାରେ ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
ଆପୂର୍ଯତ ମହୀ ଚାପି ସଲିଲେନ ସମନ୍ତତଃ। ରସାତଲମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ଶୀତଲଂ ଵିମଲଂ ଜଲମ୍
ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ଶୀତଳ ଓ ପବିତ୍ର ଜଳ ରସାତଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଗଲା।
ତଦା ଭୂରଭଵଚ୍ଛନ୍ନା ଜଲୋର୍ମିଭିରନେକଶଃ। ରାମଣୀଯକମାଗଚ୍ଛନ୍ମାତ୍ରା ସହ ଭୁଜଂଗମାଃ
ସେ ସମୟରେ ପୃଥିବୀର ଅନେକ ଅଂଶ ଜଳର ତରଙ୍ଗରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା; ସେତେବେଳେ ନାଗମାନେ ତାଙ୍କର ମାଆ ସହିତ ଶୋଭା ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ।
ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଟାସ୍ତତୋ ନାଗା ଜଲଧାରାପ୍ଲୁତାସ୍ତଦା। ସୁପର୍ଣେନୋହ୍ଯମାନାସ୍ତେ ଜଗ୍ମୁସ୍ତଂ ଦ୍ଵୀପମାଶୁ ଵୈ
ତାପରେ ଆନନ୍ଦିତ ନାଗମାନେ, ଜଳଧାରାରେ ଭିଜିଯାଇ, ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ସେ ଦ୍ୱୀପକୁ ଉଠାଯାଇଥିଲେ।
ତଂ ଦ୍ଵୀପଂ ମକରାଵାସଂ ଵିହିତଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା। ତତ୍ର ତେ ଲଵଣଂ ଘୋରଂ ଦଦୃଶୁଃ ପୂର୍ଵମାଗତାଃ
ସେ ଦ୍ୱୀପଟି ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ମକରମାନେ ବସିଥାନ୍ତି; ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ପହଞ୍ଚିଥିବାମାନେ ଭୟଙ୍କର ଲୁଣ ଦେଖିଥିଲେ।
ସୁପର୍ଣସହିତାଃ ସର୍ପାଃ କାନନଂ ଚ ମନୋରମମ୍। ସାଗରାମ୍ବୁପରିକ୍ଷିପ୍ତଂ ପକ୍ଷିସଙ୍ଘନିଜାଦିତମ୍
ସୁପର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ନାଗମାନେ ସେଠାରେ ଏକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସାଗରର ଜଳରେ ଘେରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ।
ଵିଚିତ୍ରଫଲପୁଷ୍ପାଭିର୍ଵନରାଜିଭିରାଵୃତମ୍। ଭଵନୈରାଵୃତଂ ରମ୍ଯୈସ୍ତଥା ପଦ୍ମାକରୈରପି
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଥିବା ଜଙ୍ଗଲର ଶାରି ଥିଲା, ଶୁଭ୍ର ଘର ଓ ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ପ୍ରସନ୍ନସଲିଲୈଶ୍ଚାପି ହ୍ଵଦୈର୍ଦିଵ୍ଯୈର୍ଵିଭୂଷିତମ୍। ଦିଵ୍ଯଗନ୍ଧଵହୈଃ ପୁଣ୍ଯୈର୍ମାରୁତୈରୁପଵୀଜିତମ୍
ସେଠାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳ ଓ ଦିବ୍ୟ ହ୍ରଦ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ୍ରିତ ହୋଇଥିଲା, ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଆଣୁଥିବା ପବନ ଦ୍ୱାରା ଠଣ୍ଡା ହେଉଥିଲା।
ଉତ୍ପତଦ୍ଭିରିଵାକାଶଂ ଵୃକ୍ଷୈର୍ମଲଯଜୈରପି। ଶୋଭିତଂ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷାଣି ମୁଞ୍ଚଦ୍ଭିର୍ମାରୁତୋଦ୍ଧତୈଃ
ମଲୟ ଗଛମାନେ ମାନେ ଆକାଶକୁ ଉଡୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ପବନରେ ଚାଲିଯାଉଥିବା ଫୁଲ ଝରି ଝରି ପଡୁଥିଲା।
ଵାଯୁଵିକ୍ଷିପ୍ତକୁସୁମୈସ୍ତଥାଽନ୍ଯୈରପି ପାଦପୈଃ। କିରଦ୍ଭିରିଵ ତତ୍ରସ୍ଥାନ୍ନାଗାନ୍ପୁଷ୍ପାମ୍ବୁଵୃଷ୍ଟିଭିଃ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ପବନରେ ଚାଲିଯାଉଥିବା ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା, ସେଠାରେ ଥିବା ନାଗମାନେ ଉପରେ ଫୁଲ ଓ ଜଳର ବୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ।
ମନଃସଂହର୍ଷଜଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସାଂ ପ୍ରିଯମ୍। ମତ୍ତଭ୍ରମସ୍ସଂଘୁଷ୍ଟଂ ମନୋଜ୍ଞାକୃତିଦର୍ଶନମ୍
ସେଠାରେ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ଦିବ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଥିଲା, ଯାହା ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି, ମଦମସ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷିମାନେ ଗୁଞ୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଥିଲା।
ରମଣୀଯଂ ଶିଵଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵୈର୍ଜନମନୋହରୈଃ। ନାନାପକ୍ଷିରୁତଂ ରମ୍ଯଂ କଦ୍ରୂପୁତ୍ରପ୍ରହର୍ଷଣମ୍
ସେଠାରେ ଶୋଭାମୟ, ଶୁଭ ଓ ପୁଣ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଥିଲା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀର ଗୀତରେ ମଧୁର ହୋଇଥିଲା, ଏହା କଦ୍ରୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ତତ୍ତେ ଵନଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଵିଜହ୍ରୁଃ ପନ୍ନଗାସ୍ତଦା। ଅବ୍ରୁଵଂଶ୍ଚ ମହାଵୀର୍ଯଂ ସୁପର୍ଣଂ ପତଗେଶ୍ଵରମ୍
ସେଠାରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପହଞ୍ଚି ନାଗମାନେ ଆନନ୍ଦ କରିଲେ; ସେମାନେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵହାସ୍ମାନପରଂ ଦ୍ଵୀପଂ ସୁରମ୍ଯଂ ଵିମଲୋଦକମ୍। ତ୍ଵଂ ହି ଦେଶାନ୍ବହୂନ୍ରମ୍ଯାନ୍ଵ୍ରଜନ୍ପଶ୍ଯସି ଖେଚର
"ଆମକୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ଦ୍ୱୀପକୁ ନେଇଯାଅ, ଯେଉଁଠାରେ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ପବିତ୍ର ଜଳ ଅଛି; କାରଣ ତୁମେ ଆକାଶରେ ଘୁରି ଘୁରି ଅନେକ ଶୋଭାମୟ ଦେଶ ଦେଖ।"
ସ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯାବ୍ରଵୀତ୍ପକ୍ଷୀ ମାତରଂ ଵିନତୋ ତଦା। କିଂ କାରଣଂ ମଯା ମାତଃ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସର୍ପଭାଷିତମ୍
ତାପରେ ପକ୍ଷୀଟି ଭାବି, ତାଙ୍କର ମାଆ ବିନତାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମାଆ, ମୁଁ କାହିଁକି ନାଗମାନେ କହିଥିବା କଥା କରିବା ଉଚିତ?"
ଦାସୀଭୂତାସ୍ମି ଦୁର୍ଯୋଗାତ୍ସପତ୍ନ୍ଯାଃ ପତଗୋତ୍ତମ। ପଣଂ ଵିତଥମାସ୍ଥାଯ ସର୍ପୈରୁପଧିନା କୃତମ୍
"ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଓ ସହପତ୍ନୀଙ୍କ ଚାଳାକିରେ ମୁଁ ଦାସୀ ହୋଇଯାଇଛି; ନାଗମାନେ ମୋତେ ଭୁଲ ବଜି ଦେଇ ଠକେଇଥିଲେ।"
ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ କଥିତେ ମାତ୍ରା କାରଣେ ଗଗନେତରଃ। ଉଵାଚ ଵଚନଂ ସର୍ପାଂସ୍ତେନ ଦୁଃଖେନ ଦୁଃଖିତଃ
ମାଆ ସେ କାରଣ କହିବା ପରେ, ଆକାଶରେ ଚଳାଉଥିବା ସେ ପକ୍ଷୀ, ସେ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ନାଗମାନେ ପାଖରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
କିମାହୃତ୍ଯ ଵିଦିତ୍ଵା ଵା କିଂ ଵା କୃତ୍ଵେହ ପୌରୁଷମ୍। ଦାସ୍ଯାଦ୍ଵୋ ଵିପ୍ରମୁଚ୍ଯେଯଂ ତଥ୍ଯଂ ଵଦତ ଲେଲିହାଃ
"କଣ ଆଣିଲେ ବା କଣ ଜାଣିଲେ, କିମ୍ବା କଣ ଶୌର୍ୟ କରିଲେ, ମୋ ମାଆ ଦାସୀ ହେବାରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ? ସତ କଥା କହ, ହେ ଲେଲିହା।"
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସମବ୍ରୁଵନ୍ସର୍ପା ଆହରାମୃତମୋଜସା। ତତୋ ଦାସ୍ଯାଦ୍ଵିପ୍ରମୋକ୍ଷୋ ଭଵିତା ତଵ ଖେଚର
ଏହା ଶୁଣି ନାଗମାନେ କହିଲେ: "ତୁମେ ଶକ୍ତିରେ ଅମୃତ ଆଣ; ତେବେ ତୁମ ମାଆ ଦାସୀ ହେବାରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ, ହେ ଆକାଶଚାରୀ।"
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଗରୁଡଃ ସର୍ପୈସ୍ତତୋ ମାତରମବ୍ରଵୀତ୍। ଗଚ୍ଛାମ୍ଯମୃତମାହର୍ତୁଂ ଭକ୍ଷ୍ଯମିଚ୍ଛାମି ଵେଦିତୁମ୍
ନାଗମାନେ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଗରୁଡ଼ ତାଙ୍କର ମାଆଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୁଁ ଅମୃତ ଆଣିବାକୁ ଯିବି; ମୁଁ କଣ ଖାଇପାରିବି ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।"
ସମୁଦ୍ରକୁକ୍ଷାଵେକାନ୍ତେ ନିଷାଦାଲଯମୁତ୍ତମମ୍। `ଭଵନାନି ନିଷାଦାନାଂ ତତ୍ର ସନ୍ତି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ସମୁଦ୍ରର ଗଭୀର କୂଳରେ ନିଷାଦମାନେ ରହୁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୃହ ଅଛି; ସେଠି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଷାଦମାନଙ୍କର ଘରବାଡ଼ି ଅଛି।
ପାପିନାଂ ନଷ୍ଟଲୋକାନାଂ ନିର୍ଘୃଣାନାଂ ଦୁରାତ୍ମନାମ୍'। ନିଷାଦାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ତାନ୍ଭୁକ୍ତ୍ଵାଽମୃତମାନଯ
ପାପୀ, ଲୋକରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ନିଷ୍ଠୁର ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ନିଷାଦମାନେ ହଜାର-ହଜାର ଅଛନ୍ତି—ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରି, ଅମୃତ ଆଣିଦିଅ।
ନ ଚ ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ହନ୍ତୁଂ କାର୍ଯା ବୁଦ୍ଧିଃ କଥଂଚନ। ଅଵଧ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ହ୍ଯନଲୋପମଃ
କେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ଏବଂ ନିର୍ମଳ।
ଅଗ୍ନିରର୍କୋ ଵିଷଂ ଶସ୍ତ୍ରଂ ଵିପ୍ରୋ ଭଵତି କୋପିତଃ। ଗୁରୁର୍ହି ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ
ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବିଷ ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ର—ଏମାନେ ସବୁ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମାନ ହୁଅନ୍ତି; ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଗୁରୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଏଵମାଦିସ୍ଵରୂପୈସ୍ତୁ ସତାଂ ଵୈ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ମତଃ। ସ ତେ ତାତ ନ ହନ୍ତଵ୍ଯଃ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧେନାପି ସର୍ଵଥା
ଏପରି ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସଦ୍ଜନମାନେ ମହତ୍ବ ଦେଇଥାନ୍ତି; ତେଣୁ, ପୁଅ, କେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯେପରି ରୂଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାମଭିଦ୍ରୋହୋ ନ କର୍ତଵ୍ଯଃ କଥଂଚନ। ନ ହ୍ଯେଵମଗ୍ନିର୍ନାଦିତ୍ଯୋ ଭସ୍ମ କୁର୍ଯାତ୍ତଥାନଘ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଉପରେ କେବେ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯେପରି ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷକୁ ଭସ୍ମ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହାରୁ ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ।
ଯଥା କୁର୍ଯାଦଭିକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସଂଶିତଵ୍ରତଃ। ତଦେତୈର୍ଵିଵିଧୈର୍ଲିଙ୍ଗୈସ୍ତ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଯାସ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍
ଯେପରି ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ କରନ୍ତି, ସେହି ବିଭିନ୍ନ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜକୁ ଚିହ୍ନିପାରିବ।
ଭୂତାନାମଗ୍ରଭୂର୍ଵିପ୍ରୋ ଵର୍ଣଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପିତା ଗୁରୁଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ସବୁ ଜାତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପିତା ଏବଂ ଗୁରୁ।
କିଂସ୍ଵିଦଗ୍ନିନିଭୋ ଭାତି କିଂସ୍ଵିତ୍ସୌମ୍ଯପ୍ରଦର୍ଶନଃ। ଯଥାହମଭିଜାନୀଯାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଲକ୍ଷଣୈଃ ଶୁଭୈଃ
କିଏ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ? କିଏ ମୃଦୁ ଚରିତ୍ର ଦେଖାଏ? କେଉଁ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିବି?
ଯସ୍ତେ କଣ୍ଠମନୁପ୍ରାପ୍ତୋ ନିଗୀର୍ଣଂ ବଡିଶଂ ଯଥା
ଯିଏ ତୁମ ଗଳାକୁ ପହଞ୍ଚିଛି, ଯେପରି ଏକ ଅଂଗୁରି ଗିଲିଯିବା ପରି—