ତତୋ ରତ୍ନାନ୍ଯୁପାଦାଯ ପୁରୀଂ ମାହିଷ୍ମତୀଂ ଯଯୌ।। ତତ୍ର ନୀଲେନ ରାଜ୍ଞା ସ ଚକ୍ରେ ଯୁଦ୍ଧଂ ନରର୍ଷଭଃ
ତାପରେ ରତ୍ନ ନେଇ, ସେ ମାହିଷ୍ମତୀ ନଗରକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ, ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜା ନୀଳ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ପାଣ୍ଡଵଃ ପରଵୀରଘ୍ନଃ ସହଦେଵଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍।। ତତୋଽସ୍ଯ ସୁମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧମାସୀଦ୍ଭୀରୁଭଯଙ୍କରମ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସହଦେବ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସହ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଯାହା ଭୟଭୀତମାନେ ପାଇଁ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଥିଲା।
ସୈନ୍ଯକ୍ଷଯକରଂ ଚୈଵ ପ୍ରାଣାନାଂ ସଂଶଯାଵହମ୍। ଚକ୍ରେ ତସ୍ଯ ହି ସାହାଯ୍ଯଂ ଭଗଵାନ୍ହଵ୍ଯଵାହନଃ
ଏହିପରି, ଦେବତା ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କଲେ, ଯାହାର ଫଳରେ ସେନା ନଶ୍ଟ ହେଲା ଏବଂ ମଣିଷମାନଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ସଙ୍କଟ ଆସିଲା।
ତତୋ ରଥା ହଯା ନାଗାଃ ପୁରୁଷାଃ କଵଚାନି ଚ। ପ୍ରତୀପ୍ତାନି ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ସହଦେଵବଲେ ତଦା
ତାପରେ, ରାଜା, ସହଦେବଙ୍କ ସେନାରେ ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ସେନାନୀ ଓ ତାଙ୍କର କବଚ ଆଗରେ ଜଳୁଥିବା ଦେଖାଗଲା।
ତତଃ ସୁସଂଭ୍ରାନ୍ତମନା ବଭୂଵ କୁରୁନନ୍ଦନଃ। ନୋତ୍ତରଂ ପ୍ରତିଵକ୍ତୁଂ ଚ ଶକ୍ତୋଽଭୂଜ୍ଜନମେଜଯ
ଏହା ପରେ, କୁରୁବଂଶୀ ଜନମେଜୟଙ୍କ ମନ ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ସେ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
କିମର୍ଥଂ ଭଗଵାନ୍ଵହ୍ନିଃ ପ୍ରତ୍ଯମିତ୍ରୋଽଭଵଦ୍ଯୁଧି। ସହଦେଵସ୍ଯ ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ଘଟମାନସ୍ଯ ଵୈ ଦ୍ଵିଜ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସହଦେବ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବାବେଳେ ଦେବତା ଅଗ୍ନି କାହିଁକି ଯୁଦ୍ଧରେ ବିପକ୍ଷ ହେଲେ?
ତତ୍ର ମାହିଷ୍ମତୀଵାସୀ ଭଗଵାନ୍ହଵ୍ଯଵାହନଃ। ଶ୍ରୂଯତେ ହି ଗୃହୀତୋ ଵୈ ପୁରସ୍ତାତ୍ପାରଦାରିକଃ
ମାହିଷ୍ମତୀ ନଗରରେ, ଦେବତା ଅଗ୍ନିକୁ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରେମିକ ରୂପେ ଧରି ଧରାଯାଇଥିଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ନୀଲସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ଦୁହିତା ବଭୂଵତାତୀଵ ଶୋଭନା। ସାଽଗ୍ନିହୋତ୍ରମୁପାତିଷ୍ଠଦ୍ବୋଧନାଯ ପିତୁଃ ସଦା
ନୀଳ ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ ବହୁତ ସୁନ୍ଦର ଥିଲେ; ସେ ସଦା ପିତାଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ପାଇଁ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରୁଥିଲେ।
ଵ୍ଯଜନୈର୍ଧୂଯମାନୋଽପି ତାଵତ୍ପ୍ରଜ୍ଵଲତେ ନ ସଃ।। ଯାଵଚ୍ଚାରୁପୁଟୌଷ୍ଠେନ ଵାଯୁନା ନ ଵିଧୂଯତେ
ପଖାରେ ହଳାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳି ଉଠୁନଥିଲା, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସୁନ୍ଦର ଠୋଠରୁ ଫୁଙ୍କା ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।
ତତଃ ସ ଭଗଵାନଗ୍ନିଶ୍ଚକମେ ତାଂ ସୁଦର୍ଶନାମ୍। ନୀଲସ୍ଯ ରାଜ୍ଞଃ ସର୍ଵେଷାମୁପନୀତଶ୍ଚ ସୋଽଭଵତ୍
ତାପରେ ଦେବତା ଅଗ୍ନି ସେ ସୁନ୍ଦରୀକୁ ଚାହିଲେ, ଏବଂ ରାଜା ନୀଳ ସମସ୍ତଙ୍କ ନିକଟକୁ ତାଙ୍କୁ ଆଣିଦେଲେ।
ତତୋ ବ୍ରହ୍ମଣରୂପେଣ ରମମାଣୋ ଯଦୃଚ୍ଛଯା।। ଚକମେ ତାଂ ଵରାରୋହାଂ କନ୍ଯାମୁତ୍ପଲଲୋଚନାମ୍।। ତଂ ତୁ ରାଜା ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରମଶାସଦ୍ଧାର୍ମିକସ୍ତଦା
ପରେ, ଅଗ୍ନି ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧରି ସେ ଉତ୍ପଳନୟନୀ, ଉଚ୍ଚନିତମ୍ବା କନ୍ୟା ସହ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ରହିଲେ; କିନ୍ତୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ନିଷେଧ କଲେ।
ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ତତଃ କୋପାଦ୍ଭଗଵାନ୍ହଵ୍ଯଵାହନଃ। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମିତୋ ରାଜା ଜଗାମ ଶିରସାଽଵନିମ୍
ତାପରେ, ଦେବତା ଅଗ୍ନି କ୍ରୋଧରେ ତୀବ୍ର ଭାବେ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲେ; ଏହା ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ରାଜା ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଭୂମିକୁ ଛୁଇଁଲେ।
ତତଃ କାଲେନ ତାଂ କନ୍ଯାଂ ତଥୈଵ ହି ତଦା ନୃପଃ। ପ୍ରଦଦୌ ଵିପ୍ରରୂପାଯ ଵହ୍ରଯେ ଶିରସା ନତଃ
କିଛି ସମୟ ପରେ, ରାଜା ପୁଣି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧରିଥିବା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଚ ତାଂ ସୁଭ୍ରୁଂ ନୀଲରାଜ୍ଞଃ ସୁତାଂ ତଦା। ଚକ୍ରେ ପ୍ରସାଦଂ ଭଗଵାଂସ୍ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ଵିଭାଵସୁଃ
ନୀଳ ରାଜାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଭୃକ୍ତି ଥିବା ଝିଅକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଦେବତା ଅଗ୍ନି ରାଜା ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
ଵରେଣ ଚ୍ଛନ୍ଦଯାମାସ ତଂ ନୃପଂ ସ୍ଵିଷ୍ଟକୃତ୍ତମଃ। ଅଭଯଂ ଚ ସ ଜଗ୍ରାହ ସ୍ଵସୈନ୍ଯେ ଵୈ ମହୀପତିଃ
ଅଗ୍ନି, ସର୍ବୋତ୍ତମ ହୋମ ଗ୍ରାହକ, ରାଜାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାମତ ବର ଦେଲେ; ଏବଂ ରାଜା ନିଜ ସେନା ପାଇଁ ନିରାପତ୍ତା ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଯେ କେଚିଦଜ୍ଞାନାତ୍ତାଂ ପୁରୀଂ ନୃପାଃ। ଜିଗୀଷନ୍ତି ବଲାଦ୍ରାଜଂସ୍ତେ ଦହ୍ଯନ୍ତେ ସ୍ମ ଵହ୍ନିନା
ତାହାପରୁ, ଯେଉଁ ରାଜାମାନେ ଅଜ୍ଞାନରେ ଶକ୍ତିବଳେ ସେଇ ପୁରୀକୁ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ସ୍ଯାଂ ପୁର୍ଯାଂ ତଦା ଚୈଵ ମାହିଷ୍ମତ୍ଯାଂ କୁରୂଦ୍ଵହ। ବଭୂଵୁରନତିଗ୍ରାହ୍ଯ ଯୋଷିତଶ୍ଛନ୍ଦତଃ କିଲ
ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମାହିଷ୍ମତୀ ପୁରୀରେ ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ବିନା କେବେବି ଜବରଦସ୍ତି ନେଯାଉଥିଲେ ନାହିଁ।
ଏଵମଗ୍ନିର୍ଵରଂ ପ୍ରାଦାତ୍ସ୍ତ୍ରୀଣାମପ୍ରତିଵାରଣେ। ରିଣ୍ଯସ୍ତତ୍ର ଚ ରାଜାନସ୍ତତ୍ପୁରଂ ଭରତର୍ଷଭ
ଏପରିଭାବେ ଅଗ୍ନି ବର ଦେଲେ ଯେ, ସେଠାରେ ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ବିନା କେବେବି ନେଯିବାଯିବେ ନାହିଁ, ଏବଂ ସେଇ ପୁରୀର ରାଜାମାନେ ସେ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
ର୍ଜଯନ୍ତି ଚ ରାଜାନସ୍ତତ୍ପୁରଂ ଭରତର୍ଷଭ। ଭଯାଦଗ୍ନେର୍ମହାରାଜ ତଦାପ୍ରଭୃତି ସର୍ଵଦା
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାହାପରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଭୟରେ ସେଇ ପୁରୀକୁ ସଦା ଶାସନ କରୁଥିଲେ।
ସହଦେଵସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ସୈନ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଯାର୍ଦିତମ୍। ପରୀତମଗ୍ନିନା ରାଜନ୍ନାକମ୍ପତ ଯଥାଽଚଲଃ। ଉପସ୍ପୃଶ୍ଯ ଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ଵା ସୋଽବ୍ରଵୀତ୍ପାଵକଂ ତତଃ
କିନ୍ତୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସହଦେବ ନିଜ ସେନାକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଆବୃତ ଓ ଭୟଭୀତ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ପାହାଡ଼ ପରି ଅଡ଼ିଗ ରହିଲେ; ଜଳ ଛୁଇଁ ଶୁଚି ହୋଇ, ସେଉଁଠି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତ୍ଵଦର୍ଥୋଽଯଂ ସମାରମ୍ଭଃ କୃଷ୍ଣଵର୍ତ୍ମନ୍ନମୋସ୍ତୁ ତେ। ମୁଖଂ ତ୍ଵମସି ଦେଵାନାଂ ଯଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵମସି ପାଵକ
ତୁମ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଇଛି; କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଥରେ ଚଳିଥିବା ତୁମକୁ ମୋର ନମସ୍କାର। ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁହଁ ତୁମେ, ବଳି ହେଉଛ, ହେ ପାବକ।
ପାଵନାତ୍ପାଵକଶ୍ଚାସି ଵହନାଦ୍ଧଵ୍ଯଵାହନଃ। ଵେଦାସ୍ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ଜାତା ଵୈ ଜାତଵେଦାସ୍ତତୋ ହ୍ଯସି
ଶୁଦ୍ଧ କରିବାରୁ ତୁମେ ପାବକ, ବଳି ଉଠାଇ ନେବାରୁ ହବ୍ୟବାହନ। ବେଦମାନେ ତୁମ ପାଇଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେଠିପାଇଁ ତୁମେ ଜାତବେଦ।
ଚିତ୍ରଭାନୁଃ ସୁରେଶଶ୍ଚ ଅନଲସ୍ତ୍ଵଂ ଵିଭାଵସୋ। ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରସ୍ପୃଶଶ୍ଚାସି ହୁତାଶୋ ଜ୍ଵଲନଃ ଶିଖୀ
ତୁମେ ଚିତ୍ରଭାନୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଥ, ଅନଳ ଓ ବିଭାବସୁ। ସ୍ୱର୍ଗର ଦ୍ୱାରକୁ ଛୁଁଅ, ତୁମେ ହୁତାଶ, ଜ୍ୱଳନ ଓ ଶିଖୀ।
ଵୈଶ୍ଵାନରସ୍ତ୍ଵଂ ପିଙ୍ଗେଶଃ ପ୍ଲଵଙ୍ଗୋ ଭୂରିତେଜସଃ। କୁମାରସୂସ୍ତ୍ଵଂ ଭଗଵାନ୍ରୁଦ୍ରଗର୍ଭୋ ହିରଣ୍ଯକୃତ୍
ତୁମେ ବୈଶ୍ୱାନର, ପିଙ୍ଗେଶ, ବହୁ ତେଜସ୍ୱୀ ପ୍ଲବଙ୍ଗ। ତୁମେ କୁମାରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଭଗବାନ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଗର୍ଭ, ହିରଣ୍ୟମୟ।
ଅଗ୍ନିର୍ଦଦାତୁ ମେ ତେଜୋ ଵାଯୁଃ ପ୍ରାଣଂ ଦଦାତୁ ମେ। ପୃଥିଵୀ ବଲମାଦଧ୍ଯାଚ୍ଛିଵଂ ଚାପୋ ଦିଶନ୍ତୁ ମେ
ଅଗ୍ନି ମୋତେ ତେଜ ଦିଅନ୍ତୁ, ବାୟୁ ମୋତେ ଶ୍ୱାସ ଦିଅନ୍ତୁ। ପୃଥିବୀ ଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ, ଜଳ ମୋତେ ଶୁଭ ଦିଅନ୍ତୁ।
ଅପାଂ ଗର୍ଭ ମହାସତ୍ଵ ଜାତଵେଦଃ ସୁରେଶ୍ଵର। ଦେଵାନାଂ ମୁଖମଗ୍ନେ ତ୍ଵଂ ସତ୍ଯେନ ଵିପୁନୀହି ମାମ୍
ହେ ଅଗ୍ନି, ଜଳର ଗର୍ଭ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଜାତବେଦ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଥ, ଦେବମାନଙ୍କର ମୁହଁ, ତୁମେ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପବିତ୍ର କର।
ଋଷିଭିର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୈଶ୍ଚୈଵ ଦୈଵତୈରସୁରୈରପି। ନିତ୍ଯଂ ସୁହୁତ ଯଜ୍ଞେଷୁ ସତ୍ଯେନ ଵିପୁନୀହି ମାମ୍
ଋଷି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା ଏବଂ ଅସୁରମାନେ ସଦା ବଳି ଦେଇଥାନ୍ତି; ତୁମେ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପବିତ୍ର କର।
ଧୂମକେତୁଃ ଶିଖୀ ଚ ତ୍ଵଂ ପାପହାଽନିସମ୍ଭଵଃ। ସର୍ଵପ୍ରାଣିଷୁ ନିତ୍ଯସ୍ଥଃ ସତ୍ଯେନ ଵିପୁନୀହି ମାମ୍
ତୁମେ ଧୂମକେତୁ ଓ ଶିଖୀ, ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା, କାହାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇନଥିବା। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଭିତରେ ସଦା ବସିଛ, ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପବିତ୍ର କର।
ଏଵଂ ସ୍ତୁତୋଽସି ଭଗଵନ୍ପ୍ରୀତେନ ଶିଚିନା ମଯା। ତୁଷ୍ଟିଂ ପୁଷ୍ଟିଂ ଶ୍ରୁତଂ ଚୈଵ ପ୍ରୀତି ଚାଗ୍ନେ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମେ
ଏଭଳି ଭକ୍ତି ସହିତ ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରିଛି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ହେ ଜ୍ୱଳମାନ। ମୋତେ ସନ୍ତୋଷ, ପୋଷଣ, ଶିକ୍ଷା ଓ ଆନନ୍ଦ ଦିଅ, ହେ ଅଗ୍ନି।
ଇତ୍ଯେଵଂ ମନ୍ତ୍ରମାଗ୍ନେଯଂ ପଠନ୍ଯୋ ଜୁହୁଯାଦ୍ଵିଭୁମ୍। ଋଦ୍ଧିମାନ୍ସତତଂ ଦାନ୍ତଃ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଏହି ଅଗ୍ନି ମନ୍ତ୍ର ପଢି ଓ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ। ଯିଏ ସଦା ନିୟମିତ ଓ ଶାନ୍ତ ରହେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲଭେ।