ତ୍ଵଂ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତ୍ଵଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷସ୍ତ୍ଵଂ ଦେଵସ୍ତ୍ଵଂ ପରାଯଣମ୍। ତ୍ଵଂ ସର୍ଵମମୃତଂ ଦେଵ ତ୍ଵଂ ସୋମଃ ପରମାର୍ଚିତଃ
ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମେ ଶତାନନ, ତୁମେ ଦେବତା, ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ। ଦେବ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଅମୃତ, ତୁମେ ସର୍ବାଧିକ ପୂଜିତ ସୋମ।
ତ୍ଵଂ ମୁହୂର୍ତସ୍ତିଥିସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ତ୍ଵଂ ଲଵସ୍ତ୍ଵଂ ପୁନଃ କ୍ଷଣଃ। ଶୁକ୍ଲସ୍ତ୍ଵଂ ବହୁଲସ୍ତ୍ଵଂ ଚ କଲା କାଷ୍ଠା ତ୍ରୁଟିସ୍ତଥା। ସଂଵତ୍ସରର୍ତଵୋ ମାସା ରଜନ୍ଯଶ୍ଚ ଦିନାନି ଚ
ତୁମେ ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ତୁମେ ତିଥି, ତୁମେ ଲବ, ତୁମେ ପୁନି କ୍ଷଣ। ତୁମେ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ, ତୁମେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ, ତୁମେ କଳା, କାଷ୍ଠା, ତୁମେ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଭାଗ। ତୁମେ ବର୍ଷ, ଋତୁ, ମାସ, ରାତି ଓ ଦିନ।
ତ୍ଵମୁତ୍ତମା ସଗିରିଵନା ଵସୁଂଧରା ସଭାସ୍କରଂ ଵିତିମିରମମ୍ବରଂ ତଥା। ମଦୋଦଧିଃ ସତିମିତିମିଙ୍ଗିଲସ୍ତଥା ମହୋର୍ମିମାନ୍ବହୁମକରୋ ଝଷାକୁଲଃ
ତୁମେ ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ସହିତ ଉତ୍ତମ ଭୂମି, ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ପୃଥିବୀ, ଅନ୍ଧକାର ନଥିବା ଆକାଶ। ତୁମେ ମଦମସ୍ତ ତିମିଙ୍ଗିଲ ଓ ବଡ଼ ଲହରୀ, ଅନେକ ମକର ଓ ଅନେକ ମାଛ ସହିତ ସମୁଦ୍ର।
ମହାଯଶାସ୍ତ୍ଵମିତି ସଦାଽଭିପୂଜ୍ଯସେ ମନୀଷିଭିର୍ମୁଦିତମନା ମହର୍ଷିଭିଃ। ଅଭିଷ୍ଟୁତଃ ପିବସି ଚ ସୋମମଧ୍ଵରେ କଷଟ୍କୃତାନ୍ଯପି ଚ ହଵୀଂଷି ଭୂତଯେ
ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତୁମେ ସଦା ଜ୍ଞାନୀ ଓ ମହାଋଷିମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ପୂଜିତ। ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ, ତୁମେ ଯଜ୍ଞରେ ସୋମ ପିଉଛ, ଏବଂ ଭୂତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ହବି ଗ୍ରହଣ କରୁଛ।
ତ୍ଵଂ ଵିପ୍ରୈଃ ସତତମିହେଜ୍ଯସେ ଫଲାର୍ଥଂ ଵେଦାଙ୍ଗେଷ୍ଵତୁଲବଲୌଘ ଗୀଯସେ ଚ। ତ୍ଵଦ୍ଧେତୋର୍ଯଜନପରାଯଣା ଦ୍ଵିଜେନ୍ଦ୍ରା ଵେଦାଙ୍ଗାନ୍ଯଭିଗମଯନ୍ତି ସର୍ଵଯତ୍ନୈଃ
ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଫଳ ଲାଗି ସଦା ତୁମକୁ ପୂଜନ୍ତି। ଅପାର ଶକ୍ତିର ଧାରୀ, ତୁମେ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ଗୀତିତ। ତୁମ ପାଇଁ, ଯଜ୍ଞରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
ଏଵଂ ସ୍ତୁତସ୍ତଦା କଦ୍ର୍ଵା ଭଗଵାନ୍ହରିଵାହନଃ। ନୀଲଜୀମୂତସଂଘାତୈଃ ସର୍ଵମମ୍ବରମାଵୃଣୋତ୍
ଏଭଳି କଦ୍ରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ, ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ଚକ୍ରଧାରୀ ପ୍ରଭୁ ଗଭୀର କଳା ମେଘମାଳା ସହିତ ସମସ୍ତ ଆକାଶକୁ ଢାକିଦେଲେ।
ମେଘାନାଜ୍ଞାପଯାମାସ ଵର୍ଷଧ୍ଵମମୃତଂ ଶୁଭମ୍। ତେ ମେଘା ମୁମୁଚୁସ୍ତୋଯଂ ପ୍ରଭୂତଂ ଵିଦ୍ଯୁଦୁଜ୍ଜ୍ଵଲାଃ
ସେ ମେଘମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ: 'ଶୁଭ ଅମୃତ ବର୍ଷା କର।' ଏବଂ ସେହି ମେଘମାନେ ବିଜୁଳିର ଚମକ ସହିତ ବହୁତ ଜଳ ବର୍ଷା କଲେ।
ପରସ୍ପରମିଵାତ୍ଯର୍ଥଂ ଗର୍ଜନ୍ତଃ ସତତଂ ଦିଵି। ସଂଵର୍ତିତମିଵାକାଶଂ ଜଲଦୈଃ ସୁମହାଦ୍ଭୁତୈଃ
ଆକାଶରେ ମେଘମାନେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟର ସହିତ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରୁଥିବା ପରି ନିରନ୍ତର ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ବିଶାଳ ମେଘମାନେ ଆକାଶକୁ ବିନାଶ ହେଉଛି ଭାବେ ଦେଖାଉଥିଲେ।
ସୃଜଦ୍ଭିରତୁଲଂ ତୋଯମଜସ୍ରଂ ସୁମହାରଵୈଃ। ସଂପ୍ରନୃତ୍ତମିଵାକାଶଂ ଧାରୋର୍ମିଭିରନେକଶଃ
ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅବିରତ ଜଳ ବହୁତ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ ବର୍ଷା କରୁଥିଲା, ଆକାଶ ଅନେକ ଧାରା ଓ ଲହରୀରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ମେଘସ୍ତନିତନିର୍ଘୋଷୌର୍ଵିଦ୍ଯୁତ୍ପଵନକମ୍ପିତୈଃ। ତୈର୍ମେଘୈଃ ସତତାସାରଂ ଵର୍ଷଦ୍ଭିରନିଶଂ ତଦା
ମେଘର ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦ, ବିଜୁଳି ଓ ପବନରେ ହଲୁଚି, ସେହି ମେଘମାନେ ସେ ସମୟରେ ଅବିରତ ଓ ନିରନ୍ତର ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ନଷ୍ଟଚନ୍ଦ୍ରାର୍କକିରଣମମ୍ବରଂ ସମପଦ୍ଯତ। ନାଗାନାମୁତ୍ତମୋ ହର୍ଷସ୍ତଥା ଵର୍ଷତି ଵାସଵେ
ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ହାରାଇ ଆକାଶ ଅନ୍ଧକାର ହୋଇଗଲା; ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବର୍ଷାରେ ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
ଆପୂର୍ଯତ ମହୀ ଚାପି ସଲିଲେନ ସମନ୍ତତଃ। ରସାତଲମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ଶୀତଲଂ ଵିମଲଂ ଜଲମ୍
ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ଶୀତଳ ଓ ପବିତ୍ର ଜଳ ରସାତଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଗଲା।
ତଦା ଭୂରଭଵଚ୍ଛନ୍ନା ଜଲୋର୍ମିଭିରନେକଶଃ। ରାମଣୀଯକମାଗଚ୍ଛନ୍ମାତ୍ରା ସହ ଭୁଜଂଗମାଃ
ସେ ସମୟରେ ପୃଥିବୀର ଅନେକ ଅଂଶ ଜଳର ତରଙ୍ଗରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା; ସେତେବେଳେ ନାଗମାନେ ତାଙ୍କର ମାଆ ସହିତ ଶୋଭା ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ।
ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଟାସ୍ତତୋ ନାଗା ଜଲଧାରାପ୍ଲୁତାସ୍ତଦା। ସୁପର୍ଣେନୋହ୍ଯମାନାସ୍ତେ ଜଗ୍ମୁସ୍ତଂ ଦ୍ଵୀପମାଶୁ ଵୈ
ତାପରେ ଆନନ୍ଦିତ ନାଗମାନେ, ଜଳଧାରାରେ ଭିଜିଯାଇ, ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ସେ ଦ୍ୱୀପକୁ ଉଠାଯାଇଥିଲେ।
ତଂ ଦ୍ଵୀପଂ ମକରାଵାସଂ ଵିହିତଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା। ତତ୍ର ତେ ଲଵଣଂ ଘୋରଂ ଦଦୃଶୁଃ ପୂର୍ଵମାଗତାଃ
ସେ ଦ୍ୱୀପଟି ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ମକରମାନେ ବସିଥାନ୍ତି; ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ପହଞ୍ଚିଥିବାମାନେ ଭୟଙ୍କର ଲୁଣ ଦେଖିଥିଲେ।
ସୁପର୍ଣସହିତାଃ ସର୍ପାଃ କାନନଂ ଚ ମନୋରମମ୍। ସାଗରାମ୍ବୁପରିକ୍ଷିପ୍ତଂ ପକ୍ଷିସଙ୍ଘନିଜାଦିତମ୍
ସୁପର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ନାଗମାନେ ସେଠାରେ ଏକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସାଗରର ଜଳରେ ଘେରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ।
ଵିଚିତ୍ରଫଲପୁଷ୍ପାଭିର୍ଵନରାଜିଭିରାଵୃତମ୍। ଭଵନୈରାଵୃତଂ ରମ୍ଯୈସ୍ତଥା ପଦ୍ମାକରୈରପି
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଥିବା ଜଙ୍ଗଲର ଶାରି ଥିଲା, ଶୁଭ୍ର ଘର ଓ ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ପ୍ରସନ୍ନସଲିଲୈଶ୍ଚାପି ହ୍ଵଦୈର୍ଦିଵ୍ଯୈର୍ଵିଭୂଷିତମ୍। ଦିଵ୍ଯଗନ୍ଧଵହୈଃ ପୁଣ୍ଯୈର୍ମାରୁତୈରୁପଵୀଜିତମ୍
ସେଠାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳ ଓ ଦିବ୍ୟ ହ୍ରଦ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ୍ରିତ ହୋଇଥିଲା, ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଆଣୁଥିବା ପବନ ଦ୍ୱାରା ଠଣ୍ଡା ହେଉଥିଲା।
ଉତ୍ପତଦ୍ଭିରିଵାକାଶଂ ଵୃକ୍ଷୈର୍ମଲଯଜୈରପି। ଶୋଭିତଂ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷାଣି ମୁଞ୍ଚଦ୍ଭିର୍ମାରୁତୋଦ୍ଧତୈଃ
ମଲୟ ଗଛମାନେ ମାନେ ଆକାଶକୁ ଉଡୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ପବନରେ ଚାଲିଯାଉଥିବା ଫୁଲ ଝରି ଝରି ପଡୁଥିଲା।
ଵାଯୁଵିକ୍ଷିପ୍ତକୁସୁମୈସ୍ତଥାଽନ୍ଯୈରପି ପାଦପୈଃ। କିରଦ୍ଭିରିଵ ତତ୍ରସ୍ଥାନ୍ନାଗାନ୍ପୁଷ୍ପାମ୍ବୁଵୃଷ୍ଟିଭିଃ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ପବନରେ ଚାଲିଯାଉଥିବା ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା, ସେଠାରେ ଥିବା ନାଗମାନେ ଉପରେ ଫୁଲ ଓ ଜଳର ବୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ।
ମନଃସଂହର୍ଷଜଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସାଂ ପ୍ରିଯମ୍। ମତ୍ତଭ୍ରମସ୍ସଂଘୁଷ୍ଟଂ ମନୋଜ୍ଞାକୃତିଦର୍ଶନମ୍
ସେଠାରେ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ଦିବ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଥିଲା, ଯାହା ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି, ମଦମସ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷିମାନେ ଗୁଞ୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଥିଲା।
ରମଣୀଯଂ ଶିଵଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵୈର୍ଜନମନୋହରୈଃ। ନାନାପକ୍ଷିରୁତଂ ରମ୍ଯଂ କଦ୍ରୂପୁତ୍ରପ୍ରହର୍ଷଣମ୍
ସେଠାରେ ଶୋଭାମୟ, ଶୁଭ ଓ ପୁଣ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଥିଲା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀର ଗୀତରେ ମଧୁର ହୋଇଥିଲା, ଏହା କଦ୍ରୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ତତ୍ତେ ଵନଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଵିଜହ୍ରୁଃ ପନ୍ନଗାସ୍ତଦା। ଅବ୍ରୁଵଂଶ୍ଚ ମହାଵୀର୍ଯଂ ସୁପର୍ଣଂ ପତଗେଶ୍ଵରମ୍
ସେଠାରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପହଞ୍ଚି ନାଗମାନେ ଆନନ୍ଦ କରିଲେ; ସେମାନେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵହାସ୍ମାନପରଂ ଦ୍ଵୀପଂ ସୁରମ୍ଯଂ ଵିମଲୋଦକମ୍। ତ୍ଵଂ ହି ଦେଶାନ୍ବହୂନ୍ରମ୍ଯାନ୍ଵ୍ରଜନ୍ପଶ୍ଯସି ଖେଚର
"ଆମକୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ଦ୍ୱୀପକୁ ନେଇଯାଅ, ଯେଉଁଠାରେ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ପବିତ୍ର ଜଳ ଅଛି; କାରଣ ତୁମେ ଆକାଶରେ ଘୁରି ଘୁରି ଅନେକ ଶୋଭାମୟ ଦେଶ ଦେଖ।"
ସ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯାବ୍ରଵୀତ୍ପକ୍ଷୀ ମାତରଂ ଵିନତୋ ତଦା। କିଂ କାରଣଂ ମଯା ମାତଃ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସର୍ପଭାଷିତମ୍
ତାପରେ ପକ୍ଷୀଟି ଭାବି, ତାଙ୍କର ମାଆ ବିନତାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମାଆ, ମୁଁ କାହିଁକି ନାଗମାନେ କହିଥିବା କଥା କରିବା ଉଚିତ?"
ଦାସୀଭୂତାସ୍ମି ଦୁର୍ଯୋଗାତ୍ସପତ୍ନ୍ଯାଃ ପତଗୋତ୍ତମ। ପଣଂ ଵିତଥମାସ୍ଥାଯ ସର୍ପୈରୁପଧିନା କୃତମ୍
"ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଓ ସହପତ୍ନୀଙ୍କ ଚାଳାକିରେ ମୁଁ ଦାସୀ ହୋଇଯାଇଛି; ନାଗମାନେ ମୋତେ ଭୁଲ ବଜି ଦେଇ ଠକେଇଥିଲେ।"
ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ କଥିତେ ମାତ୍ରା କାରଣେ ଗଗନେତରଃ। ଉଵାଚ ଵଚନଂ ସର୍ପାଂସ୍ତେନ ଦୁଃଖେନ ଦୁଃଖିତଃ
ମାଆ ସେ କାରଣ କହିବା ପରେ, ଆକାଶରେ ଚଳାଉଥିବା ସେ ପକ୍ଷୀ, ସେ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ନାଗମାନେ ପାଖରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
କିମାହୃତ୍ଯ ଵିଦିତ୍ଵା ଵା କିଂ ଵା କୃତ୍ଵେହ ପୌରୁଷମ୍। ଦାସ୍ଯାଦ୍ଵୋ ଵିପ୍ରମୁଚ୍ଯେଯଂ ତଥ୍ଯଂ ଵଦତ ଲେଲିହାଃ
"କଣ ଆଣିଲେ ବା କଣ ଜାଣିଲେ, କିମ୍ବା କଣ ଶୌର୍ୟ କରିଲେ, ମୋ ମାଆ ଦାସୀ ହେବାରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ? ସତ କଥା କହ, ହେ ଲେଲିହା।"
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସମବ୍ରୁଵନ୍ସର୍ପା ଆହରାମୃତମୋଜସା। ତତୋ ଦାସ୍ଯାଦ୍ଵିପ୍ରମୋକ୍ଷୋ ଭଵିତା ତଵ ଖେଚର
ଏହା ଶୁଣି ନାଗମାନେ କହିଲେ: "ତୁମେ ଶକ୍ତିରେ ଅମୃତ ଆଣ; ତେବେ ତୁମ ମାଆ ଦାସୀ ହେବାରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ, ହେ ଆକାଶଚାରୀ।"
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଗରୁଡଃ ସର୍ପୈସ୍ତତୋ ମାତରମବ୍ରଵୀତ୍। ଗଚ୍ଛାମ୍ଯମୃତମାହର୍ତୁଂ ଭକ୍ଷ୍ଯମିଚ୍ଛାମି ଵେଦିତୁମ୍
ନାଗମାନେ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଗରୁଡ଼ ତାଙ୍କର ମାଆଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୁଁ ଅମୃତ ଆଣିବାକୁ ଯିବି; ମୁଁ କଣ ଖାଇପାରିବି ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।"