ତତଃ ସସ୍ମାର ହେରମ୍ବଂ ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ
ତାପରେ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ ବ୍ୟାସ ହେରମ୍ବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ସ୍ମୃତମାତ୍ରୋ ଗଣେଶାନୋ ଭକ୍ତଚିନ୍ତିତପୂରକଃ। ତତ୍ରାଜଗାମ ଵିଘ୍ନେଶୋ ଵେଦଵ୍ଯାସୋ ଯତଃ ସ୍ଥିତଃ
ଭକ୍ତଙ୍କ ଚିନ୍ତା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଗଣେଶଙ୍କୁ ମାତ୍ର ସ୍ମରଣ କରିବା ସହିତ, ସେଠାରେ ବ୍ୟାସ ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ, ସେଠିକୁ ବିଘ୍ନେଶ୍ୱର ଆସିଗଲେ।
ପୂଜିତଶ୍ଚୋପଵିଷ୍ଟଶ୍ଚ ଵ୍ଯାସେନୋକ୍ତସ୍ତଦାନଘ। ଲେଖକୋ ଭାରତସ୍ଯାସ୍ଯ ଭଵ ତ୍ଵଂ ଗଣନାଯକ।। ମଯୈଵ ପ୍ରୋଚ୍ଯମାନସ୍ଯ ମନସା କଲ୍ପିତସ୍ଯ ଚ
ପୂଜା କରାଯିବା ଓ ବସିବା ପରେ, ବ୍ୟାସ ନିର୍ମଳ ଗଣନାୟକଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୁଁ ଯେଉଁଭଳି କହିବି ଓ ମୋ ମନରେ ଯେଉଁଭଳି ଭାବିଛି, ଏହି ଭାରତର ଲେଖକ ତୁମେ ହେଉ।"
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତତ୍ପ୍ରାହ ଵିଘ୍ନେଶୋ ଯଦି ମେ ଲେଖନୀ କ୍ଷଣମ୍। ଲିଖତୋ ନାଵତିଷ୍ଠେତ ତଦା ସ୍ଯାଂ ଲେଖକୋ ହ୍ଯହମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଘ୍ନେଶ୍ୱର କହିଲେ, "ମୋର କଲମ ଲେଖିବା ବେଳେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବିରତି ନ ହେଲେ, ତେବେ ମୁଁ ଏହି ଗାଥାର ଲେଖକ ହେବି।"
ଵ୍ଯାସୋଽପ୍ଯୁଵାଚ ତଂ ଦେଵମବୁଦ୍ଧ୍ଵା ମା ଲିଖ କ୍ଵଚିତ୍। ଓମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଗଣେଶୋପି ବଭୂଵ କିଲ ଲେଖକଃ
ବ୍ୟାସ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଯେଉଁଠି ବୁଝିନାହ, ସେଠି କେବେ ଲେଖିନି।" 'ଓଁ' ବୋଲି କହି, ଗଣେଶ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବରେ ଲେଖକ ହେଲେ।
ଗ୍ରନ୍ଥଗ୍ରନ୍ଥିଂ ତଦା ଚକ୍ରେ ମୁନିର୍ଗୂଢଂ କୁତୂହଲାତ୍। ଯସ୍ମିନ୍ପ୍ରତିଜ୍ଞଯା ପ୍ରାହ ମୁନିର୍ଦ୍ଵୈପାଯନସ୍ତ୍ଵିଦମ୍
ତାପରେ ମୁନି, ଗୁପ୍ତ ଉତ୍ସୁକତାରୁ, ଗାଥାରେ ଗୁଢ଼ ଗଠନ କଲେ, ଯାହା ସେ ନିଜେ ଦିଆଥିବା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ।
ଅଷ୍ଟୌ ଶ୍ଲୋକସହସ୍ରାଣି ଅଷ୍ଟୌ ଶ୍ଲୋକଶତାନି ଚ। ଅହଂ ଵେଦ୍ମି ଶୁକୋ ଵେତ୍ତି ସଂଜଯୋ ଵେତ୍ତି ଵା ନ ଵା
ଏଠାରେ ଆଠ ହଜାର ଗାଥା ଓ ଆଠଶେ ଅଧିକ ଅଛି; ମୁଁ ଜାଣେ, ଶୁକ ଜାଣେ, ସଞ୍ଜୟ ଜାଣେ କି ନାହିଁ।
ତଚ୍ଛ୍ଲୋକକୂଟମଦ୍ଯାପି ଗ୍ରଥିତଂ ସୁଦୃଢଂ ମୁନେ। ଭେତ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ଯତେଽର୍ଥସ୍ଯଂ ଗୂଢତ୍ଵାତ୍ପ୍ରଶ୍ରିତସ୍ଯ ଚ
ମୁନି, ସେଇ ଗାଥାର ଗଠନ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅଛି; ତାହାର ଅର୍ଥ ଗୁପ୍ତ ଓ ଗଭୀର ଥିବାରୁ, କେହି ତାହାକୁ ଖୋଲିପାରିନାହାନ୍ତି।
ସର୍ଵଜ୍ଞୋପି ଗଣେଶୋ ଯତ୍କ୍ଷଣମାସ୍ତେ ଵିଚାରଯନ୍। ତାଵଚ୍ଚକାର ଵ୍ଯାସୋପି ଶ୍ଲୋକାନନ୍ଯାନ୍ବହୂନପି
ସମସ୍ତ କିଛି ଜାଣିଥିବା ଗଣେଶ ମଧ୍ୟ କେତେକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଭାବିଥିଲେ; ସେ ସମୟରେ ବ୍ୟାସ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଗାଥା ରଚନା କରିଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶାଖାପୁଷ୍ପଫଲୋଦଯମ୍। ସ୍ଵାଦୁମେଧ୍ଯରସୋପେତମଚ୍ଛେଦ୍ଯମମରୈରପି
ମୁଁ ସେଇ ବୃକ୍ଷର ଶାଖା, ଫୁଲ ଓ ଫଳର ବିକାଶ ବିବରଣ କରିବି; ଯାହା ମଧୁର, ପବିତ୍ର ଓ ପୋଷକ ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅମରମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ଭାଙ୍ଗିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଅନୁକ୍ରମଣିକାଧ୍ଯାଯଂ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ସର୍ଵପର୍ଵଣାମ୍। ଇଦଂ ଦ୍ଵୈପାଯନଃ ପୂର୍ଵଂ ପୁତ୍ରମଧ୍ଯାପଯଚ୍ଛୁକମ୍
ଦ୍ୱୈପାୟନ ପ୍ରଥମେ ଏହି ଅନୁକ୍ରମଣିକା ଅଧ୍ୟାୟ, ସମସ୍ତ ପର୍ବର କଥା, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଶୁକଙ୍କୁ ପଢ଼ାଇଥିଲେ।
ତତୋଽନ୍ଯେଭ୍ଯୋଽନୁରୂପେଭ୍ଯଃ ଶିଷ୍ଯେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଦଦୌ ପ୍ରଭୁ ଷଷ୍ଟିଂ ଶତସହସ୍ରାଣି ଚକାରାନ୍ଯାଂ ସ ସଂହିତାମ୍। ତ୍ରିଂଶଚ୍ଛତସହସ୍ରଂ ଚ ଦେଵଲୋକେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ଅନ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ଶିଷ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଏହା ଦେଲେ; ସେ ଅନ୍ୟ ଏକ ସଂହିତା ଷଷ୍ଠି ଲକ୍ଷ ଗାଥା ରଚନା କଲେ, ତିରିଶି ଲକ୍ଷ ଦେବଲୋକରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା।
ପିତ୍ର୍ଯେ ପଞ୍ଚଦଶ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ରକ୍ଷୋଯକ୍ଷେ ଚତୁର୍ଦଶ। ଏକଂ ଶତସହସ୍ରଂ ତୁ ମାନୁଷେଷୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ପିତୃଲୋକରେ ପନ୍ଦର ହଜାର, ରାକ୍ଷସ ଓ ଯକ୍ଷମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଉଦ ହଜାର, ଏବଂ ମାନବମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଥା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
ନାରଦୋଽଶ୍ରାଵଯଦ୍ଦେଵାନସିତୋ ଦେଵଲଃ ପିତୃନ୍। ଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷରକ୍ଷାଂସି ଶ୍ରାଵଯାମାସ ଵୈ ଶୁକଃ
ନାରଦ ଦେବମାନେଙ୍କୁ, ଅସିତ ଦେବଳ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ, ଏବଂ ଶୁକ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ଏହା ଶୁଣାଇଲେ।
ଵୈଶଂପାଯନଵିପ୍ରର୍ଷିଃ ଶ୍ରାଵଯାମାସ ପାର୍ଥିଵମ୍। ପାରିକ୍ଷିତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ନାମ୍ନା ତୁ ଜନମେଜଯମ୍
ବୈଶଂପାୟନ ବିଦ୍ୱାନ ଋଷି ଏହାକୁ ପ୍ରଥିବୀର ରାଜା, ମହାତ୍ମା ପାରୀକ୍ଷିତ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ଜନମେଜୟ, ତାଙ୍କୁ ଶୁଣାଇଲେ।
ଅସ୍ମିଂସ୍ତୁ ମାନୁଷେ ଲୋକେ ଵୈଶଂପାଯନ ଉକ୍ତଵାନ୍। ଶିଷ୍ଯୋ ଵ୍ଯାସସ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମା ସର୍ଵଵେଦଵିଦାଂ ଵରଃ
ଏହି ମାନବ ଲୋକରେ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଶିଷ୍ୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୈଶଂପାୟନ ଏହାକୁ ପଢ଼ିଥିଲେ।
ଏକଂ ଶତସହସ୍ରଂ ତୁ ମଯୋକ୍ତଂ ଵୈ ନିବୋଧତ
ଏବେ ମୋର କହିଥିବା ଏକ ଲକ୍ଷ କବିତା ପଦଗୁଡ଼ିକୁ ଆପଣ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ମନ୍ଯୁମଯୋ ମହାଦ୍ରୁମଃ କର୍ଣଃ ସ୍କନ୍ଧଃ ଶକୁନିସ୍ତସ୍ଯ ଶାଖାଃ। ଦୁଶ୍ଶାସନଃ ପୁଷ୍ପଫଲେ ସମୃଦ୍ଧେ ମୂଲଂ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽମନୀଷି
ଦୁର୍ୟୋଧନ ରୋଷର ଏକ ବଡ଼ ଗଛ, କର୍ଣ୍ଣ ତାହାର ଗୁଡ଼ି, ଶକୁନି ତାହାର ଡାଳ, ଦୁଶ୍ଶାସନ ତାହାର ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜା ଅବିବେକୀ ହୋଇ ଏହି ଗଛର ମୂଳ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରେ ଧର୍ମମଯୋ ମହାଦ୍ରୁମଃ ସ୍କନ୍ଧୋଽର୍ଜୁନୋ ଭୀମସେନୋଽସ୍ଯ ଶାଖାଃ। ମାଦ୍ରୀସୁତୌ ପୁଷ୍ପଫଲେ ସମୃଦ୍ଧେ ମୂଲଂ କୃଷ୍ଣୋ ବ୍ରହ୍ମ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଧର୍ମର ବଡ଼ ଗଛ, ଅର୍ଜୁନ ତାହାର ଗୁଡ଼ି, ଭୀମସେନ ତାହାର ଡାଳ, ମାଦ୍ରୀଙ୍କର ପୁଅମାନେ ତାହାର ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହି ଗଛର ମୂଳ।
ପାଣ୍ଡୁର୍ଜିତ୍ଵା ବହୂନ୍ଦେଶାନ୍ଯୁଧା ଵିକ୍ରମଣେନ ଚ। ଅରଣ୍ଯେ ମୃଗଯାଶୀଲୋ ନ୍ଯଵସତ୍ସଜନସ୍ତଥା
ପାଣ୍ଡୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତାପ ଓ ସାହସରେ ଅନେକ ଦେଶ ଜିତି, ଜନମାନେ ସହିତ ଅରଣ୍ୟରେ ଶିକାର କରିବାରେ ରୁଚି ରଖି ରହିଥିଲେ।
ମୃଗଵ୍ଯଵାଯନିଧନାତ୍କୃଚ୍ଛ୍ରାଂ ପ୍ରାପ ସ ଆପଦମ୍। ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ପାର୍ଥାନାଂ ତତ୍ରାଚାରଵିଧିକ୍ରମଃ
ମୃଗ ଶିକାର କରିବା ସମୟରେ ହତ୍ୟା ହେବାର କଷ୍ଟରୁ ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଘଟନାରେ ପଡିଲେ। ପୃଥାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମରୁ ଏଯାଏଁ ସଠିକ ଆଚରଣ ଓ ନୀତିକୁ ଅନୁସରିଥିଲେ।
ମାତ୍ରୋରଭ୍ଯୁପପତ୍ତିଶ୍ଚ ଧର୍ମୋପନିଷଦଂ ପ୍ରତି। ଧର୍ମାନିଲେନ୍ଦ୍ରାଂସ୍ତାଭିଃ ସାଽଽଜୁହାଵ ସୁତଵାଞ୍ଛଯା
ମାଆଙ୍କର ସମ୍ମତି ସହିତ ଧର୍ମର ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ସେ ପୁଅ ପାଇବା ଆଶାରେ ଧର୍ମ, ବାୟୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ।
ତତୋ ଧର୍ମୋପନିଷଦଂ ଭୂତ୍ଵା ଭର୍ତୁଃ ପ୍ରିଯା ପୃଥା। ଧର୍ମାନିଲେନ୍ଦ୍ରାଂସ୍ତାଭିଃ ସାଽଽଜୁହାଵ ସୁତଵାଞ୍ଛଯା
ତାପରେ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ପ୍ରିୟା ପୃଥା ଧର୍ମର ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ ଅନୁସରି, ପୁଅ ପାଇବା ଆଶାରେ ଧର୍ମ, ବାୟୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ।
ତଦ୍ଦତ୍ତୋପନିଷନ୍ମାଦ୍ରୀ ଚାଶ୍ଵିନାଵାଜୁହାଵ ଚ। ଜାତାଃ ପାର୍ଥାସ୍ତତଃ ସର୍ଵେ କୁନ୍ତ୍ଯା ମାଦ୍ର୍ଯାଶ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରତଃ।' ତାପସୈଃ ସହ ସଂଵୃଦ୍ଧା ମାତୃଭ୍ଯାଂ ପରିରକ୍ଷିତାଃ
ସେଇ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମାଦ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ, କୁନ୍ତୀ ଓ ମାଦ୍ରୀଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ର ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାପସମାନେ ସହ ଏକାଠି ବଡ଼ ହେଲେ ଓ ମାଆମାନେ ସେମାନେକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଲେ।
ମେଧ୍ଯାରଣ୍ଯେଷୁ ପୁଣ୍ଯେଷୁ ମହତାମାଶ୍ରମେଷୁ ଚ। `ତେଷୁ ଜାତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ପାଣ୍ଡଵେଷୁ ମହାତ୍ମସୁ
ପବିତ୍ର ଅରଣ୍ୟ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକରେ, ସେଇ ମହାନ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ମାଦ୍ର୍ଯା ତୁ ସହ ସଂଗମ୍ଯ ଋଷିଶାପପ୍ରଭାଵତଃ। ମୃତଃ ପାଣ୍ଡୁର୍ମହାପୁଣ୍ଯେ ଶତଶୃଙ୍ଗେ ମହାଗିରୌ
ମାଦ୍ରୀ ସହ ଏକତ୍ର ହେବା ପରେ, ଏକ ଋଷିଙ୍କ ଶାପର ପ୍ରଭାବରେ, ପାଣ୍ଡୁ ପବିତ୍ର ଶତଶୃଙ୍ଗ ପାହାଡ଼ରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ଋଷିଭିଶ୍ଚ ସମାନୀତା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ପ୍ରତି ସ୍ଵଯମ୍। ଶିଶଵଶ୍ଚାଭିରୂପାଶ୍ଚ ଜଟିଲା ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଃ
ଋଷିମାନେ ନିଜେ ଏହି ଶିଶୁମାନେ—ଯେଉଁମାନେ ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର, ଜଟାଧାରୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ—ତାଙ୍କୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇ ଆସିଲେ।
ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ଭ୍ରାତରଶ୍ଚେମେ ଶିଷ୍ଯାଶ୍ଚ ସୁହୃଦଶ୍ଚ ଵଃ। ପାଣ୍ଡଵା ଏତ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମୁନଯୋଽନ୍ତର୍ହିତାସ୍ତତଃ
ମୁନିମାନେ କହିଲେ, 'ଏମାନେ ତୁମ ପୁଅ, ଭାଇ, ଶିଷ୍ୟ ଓ ବନ୍ଧୁ—ଏହିମାନେ ପାଣ୍ଡବ।' ଏହା କହି ସେମାନେ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ତାଂସ୍ତୈର୍ନିଵେଦିତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵାନ୍କୌରଵାସ୍ତଦା। ଶିଷ୍ଟାଶ୍ଚ ଵର୍ଣାଃ ପୌରା ଯେ ତେ ହର୍ଷାଚ୍ଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ଭୃଶମ୍
ସେ ସନ୍ତମାନେ ଯେତେବେଳେ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ଋଷିମାନେ ପରିଚୟ କରାଇଲେ, କୌରବମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସମ୍ମାନିତ ନାଗରିକ ଓ ସହରବାସୀମାନେ ବହୁତ ଖୁସି ହେଇ ଉଲ୍ଲାସରେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ଆହୁଃ କେଚିନ୍ନ ତସ୍ଯୈତେ ତସ୍ଯୈତ ଇତି ଚାପରେ। ଯଦା ଚିରମୃତଃ ପାଣ୍ଡୁଃ କଥଂ ତସ୍ଯେତଦି ଚାପରେ
କିଛି ଲୋକ କହିଲେ, 'ଏମାନେ ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନ,' ଅନ୍ୟମାନେ କହିଲେ, 'ନୁହେଁ, ଏମାନେ ତାଙ୍କର ନୁହଁନ୍ତି।' ଆଉ କିଛି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କରି କହିଲେ, 'ପାଣ୍ଡୁ ଏତେ ଦିନ ହେଲା ମୃତ, ଏମାନେ କିପରି ତାଙ୍କର ହେବେ?'